Wyprawa do wariatkowa to psychologiczna powieść graficzna dla dorosłych, która prowadzi przez rodzinne traumy i mroczne zakamarki ludzkiej psychiki. Wszystko to za pomocą rysunków, które równie dobrze mogłyby się znaleźć w książce dla dzieci.

➜ Tytuł: Wyprawa do wariatkowa
➜ Scenariusz: Pam Pam Liu
➜ Rysunki: Pam Pam Liu
➜ Tłumaczenie: Agnieszka Walulik
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Wujek idzie do szpitala

Główny bohater trafia do zamkniętego ośrodka, choć początkowo nie wydaje się szczególnie chory ani groźny. Jest drażliwy i przekonany, że znalazł się tam przez pomyłkę. Z czasem jednak wyłania się obraz człowieka skrzywdzonego przez rodzinę i system, a historie jego siostry, jej małej córki oraz innych, diametralnie zmieniają sposób, w jaki czytelnik zaczyna go odbierać.

Wujek od początku nie jest tylko ofiarą – znakiem tego jest owinięta bandażem dłoń. Sam zastrasza i krzywdzi. Dorosła siostra żyje pod ciągłą presją, a jej córka zaczyna marzyć o zemście. Nie może doczekać się chwili, w której wymierzy mu sprawiedliwość i ochroni matkę. Pam Pam Liu pokazuje, jak cierpienie liniowo przechodzi z człowieka na człowieka – poprzez strach, agresję, ale także to, co nie zostaje wypowiedziane. To historia o dziedziczeniu traum, które biorą się z braku zrozumienia i dostrzegania potrzeb najbliższych.

Spirala psychicznego cierpienia

Wujek również był kiedyś bezbronnym dzieckiem. Wspomnienia sugerują, że dorastał w miejscu, gdzie jego wrażliwość nikogo nie obchodziła. Autorka nie usprawiedliwia późniejszych czynów mężczyzny. Pokazuje raczej mechanizm, na bazie którego osoba skrzywdzona sama może stać się sprawcą.

Widać to chociażby w przytoczonym symbolicznym filmie o ludziach pierwotnych. W komiksowych kadrach tego zniekształconego wspomnienia czy też wizji – jedni jedzą mięso, a inna postać nie może patrzeć na cierpienie zwierząt i wybiera owoce. Ostatecznie sama zostaje pożarta. Bohater nie dostrzega analogii do własnego losu. Nie rozpoznaje spotkania z samym sobą z przeszłości i nie chce pomóc swojemu wewnętrznemu dziecku. Musiałby dopuścić myśl, że coś jest z nim nie tak.

Dziecięca kreska w kontraście do historii 

Zaokrąglone postacie, minimalizm, prostota – tworzą estetykę niemal niewinną. Właśnie dlatego sceny przemocy, seksualności i upokorzenia w Wyprawie do wariatkowa wydają się oddziaływać z jeszcze większą siłą. Gdybym pokazała w mediach społecznościowych niektóre kadry z albumu, prawdopodobnie część zostałaby zablokowana – choćby ze względu na osobliwego idola głównego bohatera.

To komiks bardzo wulgarny i zdecydowanie przeznaczony tylko dla dorosłych. Nie pozbawiony jednak ważnych pytań na bardzo trudne sprawy. Czy człowiek, który doświadczył ogromu zła i krzywdzi innych, nadal zasługuje na empatię? Czy nasze dzieciństwo, miejsce w którym się wychowujemy, ma definitywny wpływ na nasze późniejsze życie?

Przegrywów zawsze pociąga siła.

Łowca umysłów, sezon 1, odcinek 2

Komiks psychologiczny

Akcję przeplatają cytaty z książek czy seriali o psychiatrii, traumie i społecznych mechanizmach kontroli: Instytucji totalnych Ervinga Goffmana, Strachu ucieleśnionego Bessela van der Kolka, Niespokojnego umysłu Kay Redfield Jamison i The Last Asylum Barbary Taylor. Pojawia się również m.in. Biały szum Dona DeLillo. Nie objaśniają fabuły, lecz wskazują kierunek, pogłębiając treści przytaczane w komiksie.

Wyprawa do wariatkowa nie opowiada o cudownym uzdrowieniu. To historia „psychola” rozumianego jako człowiek, który doświadczył wiele zła i postanowił przekazać je dalej. Pam Pam Liu pokazuje, że wariatkowo to nie tylko szpital. Wariatkowem może być dom, rodzina czy świat, w którym żyją ludzie nazywający siebie normalnymi.

To bardzo mocna w odbiorze pozycja. Daje do myślenia i zachęca do dyskutowania. Polecam ją dorosłym odbiorcom. Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ – Wyprawa do wariatkowa

O czym jest komiks Wyprawa do wariatkowa?

Wyprawa do wariatkowa to psychologiczna powieść graficzna o mężczyźnie, który trafia do zakładu psychiatrycznego, choć sam nie uważa się za chorego. Z czasem czytelnik poznaje jego traumatyczną przeszłość oraz krzywdę, którą bohater wyrządza własnej rodzinie.

Kto stworzył komiks Wyprawa do wariatkowa?

Autorką scenariusza i ilustracji jest tajwańska artystka Pam Pam Liu. Komiks łączy autobiograficzne inspiracje, groteskę, czarny humor oraz refleksję nad traumą, chorobami psychicznymi i przemocą.

Czy Wyprawa do wariatkowa jest komiksem dla dorosłych?

Tak. Album zawiera wulgarny język, sceny przemocy, seksualności, nagości, psychicznego cierpienia oraz przemocy rodzinnej. Mimo pozornie dziecięcej kreski jest to publikacja przeznaczona wyłącznie dla dorosłych czytelników.

Dlaczego tytuł Wyprawa do wariatkowa jest kontrowersyjny?

Słowo „wariatkowo” ma pejoratywny i stygmatyzujący wydźwięk. Autorka wykorzystuje je świadomie, aby podkreślić brutalność społecznych podziałów na ludzi „normalnych” i „chorych” oraz pokazać, jak łatwo odebrać człowiekowi podmiotowość.

Czy Wyprawa do wariatkowa realistycznie przedstawia szpital psychiatryczny?

Nie należy traktować tego komiksu jak reportażu o funkcjonowaniu współczesnego oddziału psychiatrycznego. Zakład jest przede wszystkim przestrzenią symboliczną, w której zacierają się role pacjentów, lekarzy, ofiar i sprawców.

Czy Wyprawa do wariatkowa jest komiksem o chorobach psychicznych?

Tak, ale nie tylko. To również opowieść o rodzinie, przemocy, dziedziczeniu traum i społecznej potrzebie określania, kto jest „normalny”. Choroba psychiczna nie zostaje tu pokazana jako pojedyncza diagnoza, lecz jako część większej spirali cierpienia.

Czy warto przeczytać Wyprawę do wariatkowa?

To ważna propozycja dla czytelników szukających wymagających komiksów psychologicznych. Album nie daje prostych odpowiedzi ani pocieszenia, ale zmusza do namysłu nad odpowiedzialnością, empatią i mechanizmami, które zmieniają ofiary w kolejnych sprawców.

Artykuł Wyprawa do wariatkowa – recenzja komiksu o spirali cierpienia pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: Iskry. Tom 5 Wielkie rzeczy
➜ Seria: Iskry
➜ Scenariusz: Krzysztof Łuczyński
➜ Rysunki: Krzysztof Łuczyński
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Ronan Arris, czyli futurystyczny Conan

W piątym tomie wracamy do głównego bohatera cyklu, czyli Ronana Arrisa – ponad trzystuletniego Selenity, najemnika obdarzonego nadnaturalnymi zdolnościami i niepokojąco świecącymi oczami. Po latach udziału w wyniszczających wojnach, Ronan dobrowolnie skazał się na banicję. Teraz dowodzi grupą najemników, przemierza Galaktykę i podejmuje się niebezpiecznych zleceń, próbując przy okazji poradzić sobie z własną przeszłością.

Przynajmniej w teorii Ronan jest więc postacią mocno poturbowaną przez życie. Być może dlatego autor komiksu ma tendencje do wybielania jego decyzji. Kiedy w jednej z pierwszych scen piątej części Ronan zabija przypadkową postać, tłumaczy swoje zachowanie, że ten sam chciał, żeby ktoś zakończył jego cierpienie. Fabuła Wielkich rzeczy nieuchronnie ma jednak lekko naruszać ten idealny wizerunek. Ronan w końcu zdecyduje się nagiąć własne zasady, ale… nie wyprzedzajmy faktów. 

Jeżeli jeszcze nie mieliście okazji poznać tego bohatera, to najłatwiej będzie go porównać do kultowego Conana: obaj są ponadprzeciętnie silnymi, świetnie wyszkolonymi wojownikami, którzy przez lata zarabiali jako najemnicy i przemierzali kolejne krainy w poszukiwaniu niebezpiecznych zleceń. Łączy ich także niezależność, nieufność wobec władzy oraz skłonność do rozwiązywania problemów za pomocą miecza. Jeden i drugi żyją jednak w zupełnie innych czasach oraz muszą mierzyć się z odmiennymi problemami.

Ramię w ramię z piratem

W Iskry. Tom 5 Wielkie rzeczy Ronan i jego drużyna łączą siły z kapitanem Javedem Halmadim – piratem, który zbudował wokół siebie oddaną społeczność. Ich współpraca szybko przeradza się w udany sojusz, a przecież nic nie cementuje przyjaźni równie skutecznie, jak wspólne wycinanie w pień wrogów. 

Spora część fabuły tej części poświęcona jest zdobyciu istotnych elementów do sterowania statkiem. Trzeba przyznać, że miłośnicy kosmicznych wehikułów będą zachwyceni zawartością tego nowego tomu. Krzysztof Łuczyński bardzo dobrze obmyślił kolejne lokacje, wprowadzając do kadrów sporo futurystycznych elementów – scenografia, choć czasami symboliczna, bardzo dobrze osadza historię w surowym, intrygującym otoczeniu. W Iskrach najważniejsi są jednak bohaterowie, a także ich niezwykła różnorodność wizualna.

Kim właściwie jest tajemnicza dziewczyna?

No właśnie, coraz więcej pytań budzi bowiem niema, zielonowłosa dziewczyna, którą w jednej z poprzednich części wyciągnięto z komory kriogenicznej. W trakcie lektury tego tomu dowiadujemy się, że nie udało się jej przypisać do żadnej znanej rasy. Bohaterka staje się więc jeszcze bardziej zagadkowa.

Nie jest obdarzona żadną widoczną na pierwszy rzut oka mocą, ale to właśnie jej Ronan zawdzięcza swoje życie. Być może dlatego zdecyduje się zamieszać trochę na końcu tej części, a może między tym dwojgiem zaczyna kwitnąć jakieś uczucie. 

Dziewczyna jest „ładunkiem”, który drużyna miała dostarczyć tajemniczemu zleceniodawcy. Kiedy w końcu dochodzi do spotkania z tą tajemniczą postacią, nic nie przebiega zgodnie z planem. Ronan musi zdecydować, czy ważniejsza jest umowa, czy osoba, którą zgodnie z ustaleniami powinien przekazać w obce ręce. I chyba nietrudno zgadnąć, na którą z tych opcji się zdecyduje.

Czy warto było czekać na piąty tom Iskier?

Nie da się ukryć, Krzysztof Łuczyński po raz kolejny dowiózł. Napięcie utrzymuje się od pierwszych stron komiksu aż do końca, mamy liczne zwroty akcji, dobrze napisane interakcje między bohaterami i oczywiście nieco ironiczny, ale bardzo zjadliwy humor. Akcja nie jest przegadana, a odpowiednio rozmieszczone pauzy pozwalają wybrzmieć zarówno scenom widowiskowym, jak i tym z ładunkiem emocjonalnym. Fabuła została zrealizowana z rozmachem – narracyjnym oraz wizualnym. 

Oczywiście historia kończy się klasycznym klifhangerem. Autor urywa akcję w kluczowym momencie i wydaje się sugerować, że po trzech latach czekania na pewno mamy już wprawę w uzbrajaniu się w cierpliwość. Czy znowu będzie warto? Po lekturze Wielkich rzeczy wszystko wskazuje na to, że tak. Oby tylko tym razem na premierę szóstego tomu nie trzeba było czekać całe lata świetlne.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Iskry. Tom 5. Wielkie rzeczy?

Piąty tom serii opowiada o dalszych losach Ronana Arrisa i jego drużyny, którzy łączą siły z piratami kapitana Javeda. Bohaterowie muszą zmierzyć się z kolejnymi przeciwnikami, dostarczyć tajemniczą dziewczynę zleceniodawcy oraz odkryć, co łączy znikające monolity z tysiącem planet.

Kto jest autorem serii komiksowej Iskry?

Autorem scenariusza i rysunków do serii Iskry jest Krzysztof Łuczyński. To autorski polski cykl łączący elementy fantasy, science fiction, kosmicznej przygody i humoru.

Czy trzeba znać poprzednie tomy przed lekturą Wielkich rzeczy?

Tak, ponieważ piąty tom bezpośrednio kontynuuje wydarzenia, tajemnice i relacje rozwijane w poprzednich częściach. Szczególnie istotne są losy dziewczyny wyciągniętej z komory kriogenicznej oraz sprawa znikających monolitów.

Czy warto przeczytać Iskry. Tom 5. Wielkie rzeczy?

Tak, szczególnie jeśli lubicie dynamiczne komiksy science fiction, kosmiczne bitwy, niezwykłe statki, fantastyczne rasy i historie prowadzone z rozmachem. Piąty tom utrzymuje napięcie, rozwija najważniejsze tajemnice i kończy się mocnym klifhangerem.

Artykuł Trzy lata czekania na nowe „Iskry”. Czy było warto? pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Filmowy obraz Scarlett i Rhetta tak skutecznie utrwalił się w popkulturze, że trudno dziś wracać do tej historii bez wspominania Vivien Leigh oraz Clarka Gable’a.

➜ Tytuł: Przeminęło z wiatrem
➜ Scenariusz: Pierre Alary (na podstawie powieści autorki Margaret Mitchell)
➜ Rysunki: Pierre Alary
➜ Tłumaczenie: Marta Duda-Gryc
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Komiksowy powrót do wielkiej klasyki

Wydawnictwo Timof Comics daje nam jednak szansę powrotu do jednej z najsłynniejszych powieści minionego stulecia, ale w jeszcze innym wydaniu. Powieści za którą Margaret Mitchell otrzymała Nagrodę Pulitzera. 

Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego to komiksowa adaptacja amerykańskiego melodramatu, którego akcja toczy się w czasach wojny secesyjnej, czyli w jednym z najważniejszych i najbardziej bolesnych momentów w historii USA.

Nie jest to wyłącznie historia wielkiej miłości. To opowieść o końcu pewnego świata, o przemocy, klasowości, pieniądzu, głodzie, odbudowie i kobiecie, która znacząco wyprzedzała swoją epokę. Scarlett O’Hara jest zagubiona, próżna, egoistyczna i okrutna – a jednocześnie niebywale silna. 

Pierre Alary między powieścią a filmem

Pierre Alary pozostaje blisko oryginału, ale nadaje całości bardziej finezyjnego, artystycznego wyrazu. W kadrach jego komiksu można znaleźć kwestie bohaterów przeniesione z kart powieści, jak i odniesienia wizualne do filmowych klatek. Niektóre postaci w interpretacji Alary’ego, a nawet konkretne sceny wyglądają kropka w kropkę jak aktorzy czy scenografia z ekranizacji.

Czy to zarzut? Moim zdaniem nie. Miłośnicy filmu odnajdą w komiksowej wersji smaczki, które bronią się również bez znajomości kinowego hitu. Historia została przedstawiona z ogromnym rozmachem. Wspaniałe operowanie światłem, oszczędność kolorystyczna, ekspresyjne zbliżenia twarzy i bogatsze niż w filmie kadrowanie sprawiają, że komiks jest bardziej współczesny w sposobie opowiadania.\

Scarlett, Rhett i Melania, czyli bohaterowie niejednoznaczni

Alary’emu udało się pokazać to, co składa się na fenomen Przeminęło z wiatrem: bardzo niejednoznacznych bohaterów. Scarlett nie jest tu jedyną postacią wielowymiarową. Na wzmiankę zasługuje Rhett Butler, pragmatyk goniący za pieniądzem, cynik i oportunista, który po bliższym poznaniu ma znacznie więcej do zaoferowania. Jest też Melania, tak dobra, łagodna i niewinna, że niemal nierealna.

Bohaterów łączą więzy romantyczne, rodzinne czy społeczne, ale powieść Mitchell – a za nią również komiks Alary’ego, nie zamykają się wyłącznie w kategorii prostego romansu. Ścierają się tu świat starego Południa, narodziny nowego kapitalizmu, przemoc historii, klasowość, wykorzystywanie okazji i umiejętność patrzenia w przyszłość. To historia o ludziach, którzy dostrzegli możliwości w upadku cywilizacji i postanowili wziąć dla siebie, to co najlepsze.

Klasyka, która porusza trudne tematy

Współczesna lektura Przeminęło z wiatrem musi jednak uwzględniać także to, co w tej historii problematyczne: rasizm, niewolnictwo, mitologizację Konfederacji i sentymentalne spojrzenie na świat plantacji. Alary nie unieważnia tych wątków, ale też nie zamienia adaptacji w publicystyczny manifest. Pokazuje świat, który właśnie się rozpada, i ludzi próbujących ocalić z niego swój majątek jak i pewne złudzenia.

Dzięki temu komiks można czytać na więcej niż jednym poziomie. Z jednej strony jako wielką, emocjonalną opowieść o głównych bohaterach. Z drugiej – jako historię o świecie opartym na krzywdzie, który nie zasługuje na nostalgię, nawet jeśli został opowiedziany z ogromną wizualną urodą. Bez tego dualizmu Przeminęło z wiatrem byłoby tylko pięknie narysowaną klasyką, a tak pokazuje fragment (słusznie) minionego świata, którego już nie ma. I za którym nie warto tęsknić.

Kobieta wyprzedzająca swoją epokę

Scarlett O’Hara nie jest bohaterką, z którą można bezrefleksyjnie sympatyzować. Alary umiejscawia ją jednak w konkretnym czasie i sytuacjach. Umiejętnie zarysowuje jej obawy, potrzeby i obsesje. To kobieta z jednej strony próżna, skupiona na sobie oraz ograniczona żądzą zdobycia względów jednego mężczyzny. Z drugiej strony to postać o niezwykłej sile, która po doświadczeniu wojny, głodu i straty nie chce już nigdy zostać bezradna.

Artysta pokazuje ją w sposób znakomity. Jej mimika, didaskalia towarzyszące wybranym scenom, intymne dialogi oraz ciasne kadrowanie na przemian z pejzażami zmieniającego się świata – przemawiają momentami lepiej niż sam film. Rysuje przed czytelnikiem bohaterkę, która czasami irytuje, ale od której ciężko oderwać spojrzenie.

Esencja powieści w pięknym wydaniu

Jeżeli trudno więc przebrnąć Wam przez około tysiąc stron oryginalnej powieści Mitchell – w dziele Alary’ego otrzymujecie esencję tej przejmującej, pięknej i zarazem wielowymiarowej historii. I to jeszcze w jakim wydaniu! Duży format, płócienny grzbiet oraz złote uszlachetnienia sprawiają, że Przeminęło z wiatrem wygląda jak kolekcjonerski album. 

Jeżeli nie zamierzacie kupować go dla siebie, to – na wszystkie komiksowe świętości – rozważcie tę pozycję na prezent dla kogoś bliskiego. Polecam ją odbiorcom powyżej 16 lat. 

Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

Czy Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego to adaptacja powieści Margaret Mitchell?

Tak, Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego to komiksowa adaptacja słynnej powieści Margaret Mitchell. Autor kondensuje rozbudowaną historię Scarlett O’Hary, Rhetta Butlera, wojny secesyjnej i przemian społecznych w formę komiksowego albumu, zachowując najważniejsze emocje oraz konflikty oryginału.

Kto jest autorem komiksu Przeminęło z wiatrem?

Autorem komiksowej adaptacji Przeminęło z wiatrem jest Pierre Alary, francuski rysownik i scenarzysta komiksowy. W Polsce album ukazał się nakładem wydawnictwa Timof Comics.

O czym jest komiks Przeminęło z wiatrem?

Komiks Przeminęło z wiatrem opowiada o Scarlett O’Harze, młodej kobiecie dorastającej w czasie wojny secesyjnej i rozpadu dawnego świata amerykańskiego Południa. To historia o miłości, przetrwaniu, głodzie, pieniądzu, klasowości, przemocy historii oraz kobiecie, która za wszelką cenę nie chce być bezbronna.

Czy trzeba znać powieść albo film, żeby przeczytać komiks Przeminęło z wiatrem?

Nie, znajomość powieści Margaret Mitchell ani filmu z 1939 roku nie jest konieczna. Komiks Pierre’a Alary’ego funkcjonuje jako samodzielna opowieść. Czytelnicy znający film mogą jednak odnaleźć w albumie dodatkowe smaczki, podobieństwa scen i wizualne echa kultowej ekranizacji.

Czy komiks Przeminęło z wiatrem jest podobny do filmu?

Komiks częściowo przywołuje filmowe wyobrażenia o Scarlett O’Harze i Rhettcie Butlerze, ale nie jest prostym przerysowaniem ekranizacji. Pierre Alary korzysta z własnego języka graficznego: mocnych zbliżeń, ekspresyjnej mimiki, oszczędnej kolorystyki, światła i szerokich pejzaży pokazujących zmieniający się świat.

Dla kogo jest komiks Przeminęło z wiatrem?

Komiks Przeminęło z wiatrem najlepiej sprawdzi się u starszych nastolatków i dorosłych czytelników. To propozycja dla osób, które lubią adaptacje literatury klasycznej, komiksy historyczne, niejednoznacznych bohaterów, mocne kobiece postaci oraz elegancko wydane albumy kolekcjonerskie.

Od jakiego wieku można czytać Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego?

Najbezpieczniej polecić komiks odbiorcom od około 16 roku życia. Wynika to z tematyki wojny, przemocy, rasizmu, relacji społecznych oraz złożoności moralnej bohaterów.

Czy warto przeczytać komiks Przeminęło z wiatrem?

Tak, szczególnie jeśli chcecie wrócić do klasyki w bardziej przystępnej, wizualnie zachwycającej formie. Komiks Pierre’a Alary’ego wydobywa z powieści Margaret Mitchell esencję: dramat Scarlett, wielką historię w tle, emocjonalne napięcie oraz niewygodną świadomość świata, którego już nie ma.

Artykuł Przeminęło z wiatrem – jaka jest komiksowa Scarlett O’Hara pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Mangusta Joany Mosi jest opowieścią pozornie oszczędną, minimalistyczną, a jednocześnie pełną emocji, które wykraczają poza ramy werbalne. Główną bohaterką jest Julia – z jej ogródkiem oraz tajemniczym zwierzęciem, którego nikt poza kobietą nie widzi. Mangusta jednak niszczy jej sadzonki. Julia nie jest w stanie zrobić żadnego kroku, żeby definitywnie się z nią rozprawić.

➜ Tytuł: Mangusta
➜ Scenariusz: Joana Mosi
➜ Rysunki: Joana Mosi
➜ Tłumaczenie: Jakub Jankowski
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Kim jest Joana Mosi?

Joana Mosi to portugalska artystka wizualna, autorka komiksów i powieści graficznych związana z Lizboną. W swoich pracach chętnie opowiada o tym, co niewygodne, trudne do nazwania oraz ukryte pod powierzchnią codzienności. Mangusta jest jej pełną, dojrzałą powieścią graficzną, która pokazuje, jak dobrze autorka rozumie komiks jako medium ciszy i niedopowiedzenia.

Joana Mosi w wywiadach mówi o żałobie raczej jako o doświadczeniu uniwersalnym niż autobiograficznym (to na wypadek, gdybyście zastanawiali się, czy historia jest inspirowana życiem artystki). Podkreśla, że interesował ją szczególny etap żałoby: zaprzeczanie i dryfowanie obok własnego bólu, a nie terapeutyczna opowieść o „przepracowaniu” straty. Być może właśnie dlatego Mangusta sprawia wrażenie historii tak intymnej.

Matka, córka i rozmowy, które nie pomagają

Ten komiks stoi relacjami. Tą wysuwającą się na pierwszy plan jest relacja matki i córki.  Matka Julii to kobieta zatroskana, kochająca, ale patrząca na młodą kobietę przez pryzmat swoich lęków, oczekiwań, przekonań oraz własnej, trudnej historii. Nie dostrzega, że jej troska może być odbierana jako osądzanie. Nie rozumie, że Julia czuje się nie tylko samotna, ale też osaczona, niesamodzielna, pozbawiona sprawczości i niedoceniana.

W tej relacji nie ma łatwego do scharakteryzowania konfliktu dobrej i złej strony. To z czym mamy do czynienia, to raczej bolesne rozmijanie się intencji ze skutkiem. Matka chce pomóc, ale nie potrafi słuchać swojego dziecka – córka z kolei potrzebuje bliskości, ale każdy kontakt z matką tylko pogarsza ich stosunki.

Kolejną, w interesujący sposób ukazaną relacją jest ta między Julią a jej młodszym bratem. Obydwoje znajdują się w trudnej sytuacji, jednak to mężczyzna czuje się bardziej przytłoczony brakiem możliwości wsparcia siostry. Choć spędza znaczną część dnia przed ekranem, zanurzony w grę – dostrzega znacznie więcej i jest bardziej świadomy rzeczywistości, niż jego siostra, która nie ucieka w technologię.

Mangusta jako niewidzialny przeciwnik

Tytułowa mangusta jest w tym wszystkim najbardziej znaczącym symbolem. Metaforą braku zrozumienia. Poczucia beznadziejności. W końcu – symbolem mężczyzny z przeszłości, którego obecność chce się odepchnąć, ale nie potrafi się tego zrobić.

To połączenie historii obyczajowej z reportażem przyrodniczym jest wyjątkowo przejmujące. Natura to przecież synonim życia i śmierci. Ciągłej przemiany, walki o przetrwanie. Mangusta w komiksie to drapieżnik, ale drapieżnik, który także chce żyć. Jeżeli będziemy się nad nim litować, zniszczy nasz ogródek i pozbawi plonów. Żeby ocalić rabatki trzeba zrobić tylko jedno – podjąć bardzo drastyczne kroki.

Komiks, który trzeba przeczytać dwa razy

Mangusta jest jedną z tych historii, które po zakończeniu aż proszą się o ponowną lekturę. Za drugim razem zupełnie inaczej odczytacie rozmowy między bohaterami, ich postawy. Choć już pierwsze zetknięcie z kadrami zrobi wrażenie. Joana Mosi przygotowała bowiem całe sekwencje, które opowiadane są tylko za pomocą obrazu: zapadanie się w pościel, próba uciszenia myśli alkoholem, ciała pozbawione twarzy, a mimo to pełne emocji. 

Bohaterom czasem brakuje nosa, ust i oczu, ale wystarczy dynamika ciała oraz bogata gestykulacja, żeby spotęgować wrażenie słów, które postaci wypowiadają.

Mangusta to niebanalny komiks o żałobie. O tym, co dzieje się wewnątrz człowieka, który przechodzi trudne chwile, ale nie pozwala sobie pomóc. To opowieść o czasie, który nie leczy raz, tylko sieje większą ciszę i pustkę. Polecam go dorosłym odbiorcom.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Mangusta Joany Mosi?

Mangusta to psychologiczny komiks o Julii, kobiecie mierzącej się z żałobą, samotnością i niezrozumieniem ze strony najbliższych. Tytułowa mangusta nie jest tu zwykłym zwierzęciem, ale symbolem niewidzialnego przeciwnika, z którym bohaterka próbuje walczyć.

Czy Mangusta to komiks o żałobie?

Tak, Mangusta jest niebanalnym komiksem o żałobie. Nie opowiada jednak o niej wprost, lecz przez gesty, ciszę, relacje rodzinne, powracające wspomnienia i symboliczny motyw niszczonego ogródka.

Dla kogo jest komiks Mangusta?

Mangusta będzie dobrym wyborem dla czytelników szukających dojrzałych komiksów psychologicznych. To propozycja dla osób, które doceniają historie o emocjach, żałobie, rodzinnych napięciach i narracji prowadzonej z równą intensywnością samym obrazem, jak i gęstymi dialogami.

Artykuł Mangusta – recenzja komiksu o żałobie i umiejętności proszenia o pomoc pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: Rzadkie smaki
➜ Scenariusz: Ram V
➜ Rysunki: Filipe Andrade
➜ Tłumaczenie: Marceli Szpak
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Demon, który kręci dokument kulinarny

Rubin Baksh nie jest zwyczajnym smakoszem. Tak naprawdę to długowieczny demon o imieniu Bakasura – miłośnik jedzenia i ludzi, który marzy o stworzeniu filmu dokumentalnego w duchu Anthony’ego Bourdaina. Do realizacji tego pomysłu potrzebuje Mo, młodego, niespełnionego filmowca żyjącego w poczuciu porażki i w cieniu śmierci matki. Razem ruszają w drogę przez miejsca pełne smaku oraz historii, żeby uchwycić całą istotę… człowieczeństwa.

Po piętach depczą im jednak łowcy demonów, ale w zupełnie nie k-popowym wydaniu. Wraz z nimi pojawia się nawet wątek indyjskiego wiedźmina. Mamy więc cały pakiet z polowaniem, legendą, potworem oraz dość znaczącą kwestią – kto w całej tej historii najbardziej zasługuje na miano bestii. Bo choć Rubin, czy też Bakasura, bywa przerażający – przez większość swojej egzystencji patrzy na ludzi z zachwytem, jakiego my sami często nie potrafimy wobec siebie poczuć.

Chciałbym, żeby ludzkość zobaczyła się taką, jaką ja ją widzę. Żebyście zrozumieli, jacy jesteście piękni, jacy jesteście przepyszni.

Ram V, Rzadkie smaki, 2, str. 47

Indie – mapa smaków i opowieści

W Rzadkich smakach odwiedzamy realnie istniejące miejsca. Są pola chili w Mathanii, trochę przerysowane, a jednak oddające zachwyt, który można sobie wyobrazić, stojąc pośród czerwieni i palącego słońca. Jest Khari Baoli, targ korzenny w starym Delhi, nieopodal murów Dżama Masdżid, gdzie zapachy stają się powietrzem, którym oddycha miasto. Jest także chaotyczny, wielokulturowy Bombaj, który może być początkiem lub końcem całej historii.

Ram V i Filipe Andrade przede wszystkim jednak nie tworzą opowieści oderwanych od jedzenia. Jedzenie, próbowanie, gotowanie i wspominanie są częścią tej samej narracji. Potrawy stają się czymś, co przywołuje pamięć i ją utrwala. Tego rodzaju snuta opowieść, mocno osadzona w tych konkretnych miejscach, naprawdę mocno oddziałuje na czytelnika.

Komiks będący książką kucharską i filmem drogi

To, czego nie sposób zapomnieć z Rzadkich smaków, jest właśnie sposób ukazania etapu przygotowywania potraw. Proces gotowania bywa tu odwzorowany z dokładnością książki kucharskiej. W komiksie pojawiają się przepisy między innymi na: masala chai, dziczyznę w sosie z mathańskim chili, raan, smażony daal, ryż po syczuańsku czy paal payasam.

Przyznam szczerze, że nie podjęłam się (póki co) ich przetestowania. Brak mi talentu. Mam jednak w sobie bardzo silne przekonanie, że trzymając się ściśle tych przepisów, można wyczarować na talerzu coś magicznego. Zupełnie tak, jak coś niezwykłego stworzyli Ram V i Filipe Andrade.

Bo ten komiks, z konstrukcją rozmów między posiłkami, przywołuje trochę obrazek rodzinnego spotkania, podczas którego bliscy dyskutują sobie nad parującymi talerzami.  Bohaterowie również jedzą, gotują, przemieszczają się, opowiadają, wspominają i odsłaniają kolejne fragmenty siebie. Narracja jest przy tym bardzo filmowa. Retrospekcje mieszają się z futurospekcjami (flash-forward), czyli urywkami scen z przyszłości. 

Tak w życiu, jak w sztuce… Niektóre smaki powstają dzięki wysiłkowi, jaki należy włożyć, aby do nich dotrzeć.

Ram V, Rzadkie smaki, 2, str. 46

Rysunki Filipe Andrade’a

Warstwa wizualna Rzadkich smaków jest równie smakowita, jak wyobrażenia przygotowywanych w nim dań. To pełna wibrujących kolorów, detali ukrytych w plątanie kształtów, bardzo wyrazistych bohaterów opowieść, przecinana czarnymi stronami kolejnych rozdziałów.

Komiks ten ma przypominać film dokumentalny więc Andrade maluje filmowe kadry, troszcząc się zarówno o odpowiednie oświetlenie, jak i scenografię dla kluczowych postaci. Ta historia jest niezwykle intensywna pod kątem fabularnym, ale strona wizualna w żaden sposób jej nie ustępuje.

Bo mimo mroku i pomyślności, kryjących się w waszych duszach, każdego dnia podążacie za czymś większym od was samych.

Ram V, Rzadkie smaki, 4, Str. 94 

Dla kogo jest komiks Rzadkie smaki?

Rzadkie smaki to komiks dla czytelników, którzy lubią opowieści nieoczywiste: z pogranicza grozy, realizmu magicznego, mitologii, kina drogi i kulinarnego eseju. Nie jest to pozycja szybka ani prosta. To poruszają historia o poszukiwaniu autentyczności, zachłystaniu się rzeczywistością i jednocześnie – wychodzeniu ze stanu nicości, nieistnienia.

Bardzo polecam ją czytelnikom powyżej 16 lat. Sprawdzajcie dostępność Rzadkich smaków na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Rzadkie smaki?

Rzadkie smaki to komiks Rama V i Filipe Andrade’a o demonie Bakasurze oraz młodym filmowcu Mo, którzy wyruszają w podróż przez Indie, potrawy, wspomnienia i ludzkie historie. To opowieść łącząca mitologię, kulinaria, grozę, realizm magiczny i refleksję nad głodem życia.

Czy Rzadkie smaki to komiks o jedzeniu?

Tak, ale jedzenie jest tu czymś znacznie ważniejszym niż tylko elementem fabuły. W Rzadkich smakach potrawy, przyprawy, zapachy i proces gotowania stają się sposobem opowiadania o ludziach, ich pamięci, pragnieniach, stracie i kulturze.

Czy w komiksie Rzadkie smaki są prawdziwe przepisy?

Tak. W komiksie pojawiają się przepisy i bardzo dokładnie pokazane procesy przygotowywania potraw, między innymi masala chai, daalu, raanu, paal payasam czy dań z chili. Dzięki temu Rzadkie smaki momentami przypominają nie tylko komiks, ale także filmową książkę kucharską.

Komu polecam Rzadkie smaki?

Rzadkie smaki to komiks dla starszych czytelników, którzy lubią nieoczywiste historie z pogranicza fantasy, grozy i kina drogi. Spodoba się osobom szukającym komiksu ambitnego, zmysłowego, filmowego i pełnego symboli.

Czy warto przeczytać Rzadkie smaki?

Tak, szczególnie jeśli szukasz komiksu, który łączy piękną warstwę graficzną, kulinarną zmysłowość, indyjską mitologię i poruszającą opowieść o autentyczności. Rzadkie smaki to historia o jedzeniu, pamięci i głodzie życia, która zostaje w czytelniku długo po lekturze.

Artykuł Rzadkie smaki – recenzja komiksu o jedzeniu i głodzie życia pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: Prosto z piekła. Edycja kolorowa
➜ Scenariusz: Alan Moore
➜ Rysunki: Eddie Campbell
➜ Tłumaczenie: Marek Cieślik, Michał Chaciński
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

To nie jest zwykły komiks o Kubie Rozpruwaczu

Najłatwiej byłoby przyciągnąć Wasze zainteresowanie komunikatem, że Prosto z piekła. Edycja kolorowa to opowieść o jednej z najsłynniejszych zbrodni w historii. Mam jednak wrażenie, że byłoby to w gruncie rzeczy mylące uproszczenie. 

Owszem, punktem wyjścia są morderstwa z Whitechapel z 1888 roku, ale Moore nie tworzy klasycznego kryminału ani sensacyjnej rekonstrukcji. Interesuje go przede wszystkim to, w jaki sposób zbrodnia nabiera ,,znaczenia” – jak staje się narzędziem narracji, polityki, mitu czy społecznej histerii. 

W efekcie Prosto z piekła. Edycja kolorowa może funkcjonować jednocześnie jako powieść graficzna, historyczna fantazja, metafizyczny horror, studium zgłębiania miasta oraz opowieść o przemocy systemowej. Spotkałam się z opiniami, że jest to najwybitniejsza powieść graficzna wszech czasów – i biorąc pod uwagę jej wielowymiarowy charakter, jako studium nad złem, policyjne śledztwo czy komentarz do epoki wiktoriańskiej – trudno z tym polemizować.

Alan Moore zmienia teorię spiskową w literaturę graficzną wielkiej próby

Warto od razu zaznaczyć rzecz fundamentalną: fabularna oś Prosto z piekła wyrasta z teorii Stephena Knighta przedstawionej w książce Jack the Ripper: The Final Solution. Ta teoria – łącząca rodzinę królewską, masonerię, Williama Gulla i próbę tuszowania skandalu – była swego czasu szeroko krytykowana. Dziś uchodzi jednak, w dużej mierze, za umiejętnie zamiecioną pod dywan. 

Kluczowy informator Knighta wycofał swoją wersję wydarzeń, a badacze wskazywali liczne sprzeczności i brak wiarygodnych dowodów. Jednocześnie to właśnie ta sensacyjna, być może chybiona hipoteza stała się dla Moore’a znaczącym punktem wyjścia – początkiem opowieści utkanej na kanwie nowoczesnych mitów. 

Trzeba sobie zdawać sprawę, że zamiarem Moore’a prawdopodobnie nie było ,,rozwiązanie sprawy”. Znacznie bardziej interesująca wydawała mu się perspektywa społeczeństwa – tak rozpaczliwie pragnącego jakiejkolwiek namiastki prawdy oraz sensu w tym, co się wydarzało.

Whitechapel w roli pełnoprawnego bohatera

To, że człowiek, któremu nadano pseudonim Kuby Rozpruwacza jest bohaterem tej historii, nie pozostawia wątpliwości. Trzeba jednak równocześnie zaznaczyć, że niemal w tym samym stopniu znaczący wydaje się w komiksie sam Londyn. Miasto, które nie pełni roli tylko scenografii, bo ta historia po prostu nie mogłaby się wydarzyć nigdzie indziej na świecie.

To miejsce funkcjonuje w Prosto z piekła jak żywy organizm. Ulice, kościoły, zaułki, powozy, domy publiczne czy dzielnice biedy lub arystokracji są naturalnym przedłużeniem zdarzeń i postaci. Moore i Campbell zamieniają topografię Londynu w siatkę znaczeń. Być może z tego powodu tak łatwo ,,zanurzyć się” w tym świecie. Poczuć deszczową aurę oraz usłyszeć kroki stawiane na błotnistej drodze.  

Kolorowa edycja kultowego Prosto z piekła

Kolorowe wydanie komiksu jest zdecydowanie bardziej dobitne, a tym samym – przejmujące.  Eddie Campbell w wywiadach zaznaczał, że powrót do Prosto z piekła miał nadać planszom nową warstwę psychologiczną i wizualną. Korzystając z narzędzi cyfrowych, do których w latach 80 i 90-tych miał trudniejszy dostęp, mógł nie tylko zbudować bogatszą paletę barw, lecz również wprowadzić drobne zmiany w perspektywie czy architekturze budynków. 

Dlaczego ten komiks uchodzi za arcydzieło

Zdecydowanie sama, tak ,,nośna” tematyka historii nie wystarczy, żeby otrzymać miano arcydzieła. Prosto z piekła wyróżnia się przede wszystkim skalą ambicji i konsekwencją realizacji. Obejmuje historię zbrodni, teorię mitu, komentarz społeczny, refleksję nad płcią i władzą, analizę nowoczesnego miasta oraz niemal mistyczną opowieść o przemocy. 

To książka wymagająca, gęsta i chwilami bezwzględna, ale właśnie dlatego tak często powraca w zestawieniach najważniejszych powieści graficznych. Świadczy o tym nie tylko jej reputacja krytyczna, lecz także konkretne wyróżnienia: pięć nagród Eisnera, Prix de la Critique w Angoulême, nagrody Harvey i Ignatz dla najlepszej powieści graficznej oraz International Horror Guild Award. 

Czy Prosto z piekła. Edycja kolorowa jest dla każdego?

Nie, z całą pewnością. To nie jest ,,lekki” komiks na wieczór, ani lektura dla czytelników poszukujących prostego thrillera o seryjnym mordercy. Trzeba w pełni się w niego zanurzyć, pozostawać otwartym na dygresyjność czy historyczne wzmianki, żeby zrozumieć kreowaną postać. Przez długi czas nie pozbędziecie się z głowy pojedynczych kadrów, będziecie rozważać słowa postaci oraz rozmyślać nad tamtymi wydarzeniami. Czy warto?

Czy warto sięgnąć po edycję kolorową?

Mimo wszystko, tak. Prosto z piekła. Edycja kolorowa jest tą, po którą zdecydowanie należy sięgnąć. Jej dostępność nie unieważnia wersji czarno-białej, ale poszerza możliwości odbioru. To niezmiennie ten sam monumentalny, intelektualnie prowokujący komiks Moore’a i Campbella – jednak uzupełniony o dodatkową warstwę realizmu. A ponieważ sam Campbell traktował koloryzację także jako szansę na korekty dawnych decyzji artystycznych, mamy tu do czynienia z autorskim powrotem do jednego z najważniejszych komiksów współczesnych. 

To dzieło mroczne, ambitne i momentami przytłaczające, lecz właśnie dzięki temu pozostaje jednym z tych tytułów, obok których nie da się przejść obojętnie. Jeśli szukasz komiksu, który nie tylko zrobi wrażenie, ale naprawdę zostawi po sobie ślad, Prosto z piekła. Edycja kolorowa spełni tę obietnicę z nawiązką. Polecam tylko dojrzałym odbiorcom.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie wydawnictwa Timof Comics.

FAQ – Prosto z piekła. Edycja kolorowa

Czy Prosto z piekła. Edycja kolorowa to komiks o Kubie Rozpruwaczu?

Tak, ale nie jest to klasyczny kryminał. Komiks opowiada o zbrodniach Kuby Rozpruwacza, jednocześnie pokazując szerszy kontekst społeczny, historyczny i kulturowy Londynu końca XIX wieku.

Czy historia w komiksie jest oparta na faktach?

Częściowo. Alan Moore bazuje na autentycznych wydarzeniach oraz teorii spiskowej opisanej przez Stephena Knighta, ale traktuje ją jako punkt wyjścia do stworzenia własnej, rozbudowanej interpretacji.

Czy trzeba znać historię Kuby Rozpruwacza przed lekturą?

Nie, choć podstawowa znajomość tematu może pogłębić odbiór. Komiks sam wprowadza czytelnika w realia epoki i wydarzenia.

Czym różni się edycja kolorowa od oryginalnej?

Edycja kolorowa to odświeżona wersja klasycznego komiksu. Eddie Campbell dodał kolor, poprawił detale i nadał ilustracjom nowy wymiar wizualny, który wzmacnia historię.

Czy Prosto z piekła to komiks dla każdego?

Nie. To wymagająca, gęsta i momentami brutalna opowieść, przeznaczona dla dorosłych czytelników.

Dlaczego ten komiks jest uznawany za arcydzieło?

Ze względu na swoją złożoność, głębię interpretacyjną i sposób, w jaki łączy historię, teorię spiskową, analizę społeczną oraz elementy horroru.

Artykuł Kuba Rozpruwacz w komiksie ,,Prosto z piekła. Edycja kolorowa” – recenzja pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Reportaż komiksowy o współczesnych Indiach wciąż należy do rzadkości – tym bardziej, gdy nie ucieka on w egzotyzację i nie sprowadza konfliktu do prostych podziałów. Zamieszki przeszłe i przyszłe Joe Sacco to opowieść o przemocy, która nie zaskakuje, lecz dojrzewa w społecznym klimacie podsycanym przez politykę czy strach. To książka nie tyle do współodczuwania, ile do rozumienia mechanizmów. Mechanizmów sprawiających, że gniew może stać się śmiercionośnym narzędziem w rękach władzy.

➜ Tytuł: Zamieszki przeszłe i przyszłe
➜ Scenariusz: Joe Sacco
➜ Ilustracje: Joe Sacco
➜ Tłumaczenie: Piotr Czarnota
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: więcej niż sto
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

O czym są Zamieszki przeszłe i przyszłe

Nie jest to reportaż oparty o historię głównej postaci. Sacco rezygnuje z klasycznej struktury „bohater – konflikt – rozwiązanie” i zamiast tego tworzy siatkę zdarzeń, relacji oraz zależności. Najważniejszym dla komiksu staje się nie to, co się wydarzyło, lecz jak ,,to” przedstawiane jest z różnych punktów widzenia i w jaki sposób do ,,tego” doszło.

Z rozkładówek komiksu wyłania się jedno, niezwykle istotne przesłanie: nastrojów społecznych nie da się w pełni kontrolować, ale można na nie systematycznie wpływać – szczególnie wtedy, gdy posiada się silną pozycję polityczną, dostęp do mediów i zdolność do prowadzenia narracji o „wrogu”. Sacco pokazuje, że przemoc nie rodzi się w próżni. Jest wynikiem długiego procesu: decyzji, zaniechań oraz rzuconych – z mniejszą lub większą rozwagą – słów.

Rys sytuacyjny Indii XXI wieku

Reportaż koncentruje się wokół zamieszek w Muzaffarnagarze w 2013 roku, w północnych Indiach – regionie, gdzie napięcia między wspólnotami religijnymi od lat tworzą podatny grunt dla eskalacji konfliktów. Punktem zapalnym staje się pozornie niewielkie zdarzenie w jednej z wiosek, w którym pewien mężczyzna miał znieważyć dziewczynę innej wiary. Sacco śledzi, w jaki sposób taki impuls rozrasta się i w pewnym momencie zostaje przejęty przez większe mechanizmy:

• politykę, która zyskuje na eskalacji konfliktu,
• gniew rodzącą przemoc, która zaczyna organizować wspólnotę,
• strach, który cementuje podziały.

Szczególnie poruszający jest motyw rozmów z mieszkańcami prowizorycznych obozów dla przesiedleńców. To tam zbiorowa pamięć płynnie staje się narracją – przestaje być doświadczeniem, a zmienia się w gorzki mechanizm nadający sens egzystencji. Pamięć nie tylko opisuje przeszłość, ale też ją porządkuje, upraszcza i wyznacza cel, który może służyć kolejnym aktom przemocy.

Przemoc między społecznościami – planowana lub nie – może pomóc w walce wyborczej, a odpowiednio przedstawiony rozlew krwi jest po prostu kolejnym narzędziem politycznym.

Joe Sacco, Zamieszki przeszłe i przyszłe, str. 128

Joe Sacco – amerykański reporter w Indiach

Sacco nie pisze o uczestnikach zamieszek w klasycznym sensie. Jego rozmówcy nie są bohaterami konkretnych scen, lecz częścią większej struktury. Każda wypowiedź czy relacja stają się elementem sieci zależności: społecznych, religijnych, politycznych. Autor nie oferuje prostych odpowiedzi ani wyraźnych opinii. Nie skupia się również na jednej „prawdzie”. Zamiast tego pokazuje, jak prawdy współistnieją, konkurują ze sobą i wzajemnie się wykluczają.

Brak tu klasycznej dramaturgii, kulminacji czy rozwiązania. W komiksie został raczej przedstawiony proces. Sacco działa jak kartograf: rysuje schemat wydarzeń, dając czytelnikowi swobodę interpretacji.

Patchwork zamiast emocjonalnej więzi z bohaterem

Historie w tym reportażu układają się jak fragmenty patchworkowego koca:

• reprezentują wielu bohaterów,
• brak w nich jednej, dominującej postaci,
• ukazują rozproszone emocje,
• uznają siłę reprezentującą całość, nie jednostkę.

To właśnie dlatego trudno nawiązać z tą książką klasyczną emocjonalną więź – nawet wtedy, gdy przedstawiane w niej losy są przejmujące oraz tragiczne. Sacco świadomie rezygnuje z „jednego głosu”, by pokazać mechanizm, a nie dramat jednej osoby. Ten zabieg może być bardziej wymagający dla czytelnika, ale jednocześnie nadaje reportażowi analityczny, bardziej uniwersalny charakter.

Porównanie z Hołd dla ziemi

W Hołdzie dla ziemi komiksie autora, o którym pisałam już kilka lat temu, bohaterem zbiorowym była przyroda – ziemia jako przestrzeń konfliktu i pamięci. W Zamieszkach przeszłych i przyszłych taką rolę przejmuje przemoc – rozproszona oraz powracająca, zakorzeniona w codziennych relacjach.

W obu przypadkach Sacco rozrysowuje krajobraz zależności, w którym pojedynczy człowiek jest tylko jednym z punktów historii. To konsekwentna strategia autora, która czyni z jego reportaży coś więcej niż dokument, ukazując rodzaj społecznej topografii.

Polityka, gniew i czasy współczesne

Komiks Sacco niepokojąco dobrze rezonuje także z obecną sytuacją geopolityczną. Dezinformacja, kryzys wspólnot, potrzeba „wroga” jako narzędzia utrzymania władzy – te mechanizmy nie są ograniczone tylko do jednego kraju czy kontynentu. Zamieszki przeszłe i przyszłe to przestroga, że przemoc często wspiera się na narracji, żeby móc się utrzymać.

Dlaczego to ważny, ale wymagający reportaż

To książka, która zostawia czytelnika z poczuciem, że zawsze żyjemy pomiędzy jednymi zamieszkami a drugimi, a pokój i porozumienie są stanem chwilowym, kruchym oraz wymagającym ciągłej pracy. Zamieszki przeszłe i przyszłe to reportaż, który nie oferuje łatwych odpowiedzi i ukojenia, lecz zachęca do własnych refleksji. Polecam go dojrzałym odbiorcom. Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

Czy Zamieszki przeszłe i przyszłe to reportaż komiksowy?

Tak, to pełnoprawny reportaż non-fiction w formie komiksu.

O jakim konflikcie opowiada Joe Sacco?

O zamieszkach w Muzaffarnagarze w Indiach w 2013 roku i mechanizmach, które do nich doprowadziły.

Czy to książka dla fanów komiksu?

Tak, ale także dla czytelników reportażu i literatury faktu.

Czy komiks skupia się na jednym bohaterze?

Nie, przedstawia wielu rozmówców jako elementy większej struktury.

Czy warto znać wcześniejsze książki Sacco?

Nie jest to konieczne, ale Hołd dla ziemi może być ciekawym punktem odniesienia.

Artykuł Zamieszki przeszłe i przyszłe – Joe Sacco w reportażu o mechanizmach przemocy w Indiach pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

To komiks bardziej chaotyczny, a zarazem wyraźniej skupiony na relacjach między bohaterkami. Kolejny raz spodziewajcie się sporej dawki absurdalnego humoru, będącego w wielu miejscach niczym zasłona. Zasłona, za którą skrywają się wątki cięższego kalibru – rozważania na temat odpowiedzialności, sensu wspólnoty czy ceny bycia wiedźmą.

➜ Tytuł: Krocząca we mgle 2. Chimery
➜ Seria: Krocząca we mgle
➜ Scenariusz: Stéphane Fert
➜ Rysunki: Stéphane Fert
➜ Tłumaczenie: Ada Wapniarska
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemn

Mgła, która jeszcze się zagęszcza

W drugim tomie od razu jesteśmy wrzuceni w wir akcji – dobrze więc wcześniej odświeżyć sobie tom pierwszy, żeby nadążyć za fabułą. Mgła przestaje być odległym zagrożeniem i staje się aktywnym uczestnikiem opowieści. Przestrzenią, w której rodzą się tytułowe chimery, ale też lęki, konflikty czy napięcia pomiędzy bohaterkami.

Fert konsekwentnie unika prostych wyjaśnień. Magia nie działa tu jak niezawodne narzędzie, z którego można bez ograniczeń korzystać. Jest wadliwa, nieprzewidywalna, groteskowa, a często wręcz irytująco nieposłuszna. To właśnie ta nieprzewidywalność sprawia, że Krocząca we mgle 2. Chimery staje się opowieścią o świecie, w którym nikt nie ma pełnej kontroli – zarówno nad rzeczywistością, jak i nad sobą.

Siostrzeństwo w wiedźmim kręgu

Jednym z najmocniejszych elementów drugiego tomu jest wyraźne przesunięcie akcentów w stronę relacji między wiedźmami. Fert zdejmuje z siostrzeństwa romantyczną aurę i pokazuje je jako proces trudny, pełen tarć, nieporozumień i emocjonalnych pęknięć. Bycie razem nie zapewnia automatycznej ochrony – czasem wręcz przeciwnie.

Bohaterki muszą mierzyć się z własnymi ambicjami, lękami i oczekiwaniami wobec innych. Wspólnota okazuje się strukturą kruchą, wymagającą ciągłego negocjowania granic. Autor mówi w Kroczącej we mgle o bliskości i solidarności dalekich od ideału – o ich męczącej stronie, związanej z odpowiedzialnością, której nie da się uprościć lub przeskoczyć za pomocą magicznej iluzji.

Humor i kontrolowany chaos

Mimo tematów wymagających od czytelnika pewnych refleksji, Fert nie rezygnuje z charakterystycznego dla tej komiksowej serii humoru. Absurdalne dialogi, prześmieszne wtrącenia bohaterek czy nieoczekiwane zwroty akcji i groteskowe detale wizualne rozładowują napięcie, ale też działają na korzyść tych bardziej dramatycznych scen.

Chaos narracyjny jest tu również środkiem wyrazu. Przeskakiwanie z jednych do drugich bohaterek czy brak klarownych puent dla scen wywołuje w odbiorcy wrażenie, że ten przedstawiany przez autora świat jest światem w stanie rozkładu – niepozbawionym jednak szans na ponowne odrodzenie.

Malarskie inspiracje

Warstwa wizualna wydaje się powielać ten koncept. Styl Ferta, gdzie kolory są ciemne, dość przytłaczające, a kadry klaustrofobiczne, dobrze oddaje ideę wszechobecnej mgły. Na rozkładówkach widać także wyraźne malarskie nawiązania do twórczości Goi – szczególnie do słynnego motywu Saturna pożerającego własne dzieci. Przygaszone barwy, deformacja, poczucie zagrożenia i nieuchronności. Fert wykorzystuje te inspiracje, by wzmocnić emocjonalny ciężar opowieści i podkreślić, że mamy do czynienia z baśnią daleką od niewinności.

Dla kogo są Chimery?

Krocząca we mgle 2. Chimery to tom, który nie stawia ostatniej kropki w opowieści. Jest kluczowy w narracji, bo zarysowuje wyraźniej postać głównej bohaterki – jednocześnie zdradzając jej pochodzenie. Celowo, wiele wątków pozostaje jednak otwartych, a wręcz zawieszonych w akcji.

Dla czytelników znających pierwszy tom jest to rozwinięcie logiczne i satysfakcjonujące. Dla nowych odbiorców wejście w ten świat bez znajomości początku może być trudne, a nawet niemożliwe. To komiks dla czytelników nastoletnich i dorosłych, którzy szukają w fantastyce czegoś nieoczywistego – może nawet liczą na pewnego rodzaju magiczny realizm. Chimery to kontynuacja odważniejsza, mroczniejsza i bardziej emocjonalna. Sprawdzajcie dostępność tej serii na stronie wydawnictwa Timof Comics.

FAQ – Krocząca we mgle 2. Chimery

Czym jest Krocząca we mgle 2. Chimery?

Krocząca we mgle 2. Chimery to drugi tom autorskiej serii komiksowej stworzonej przez Stéphane Fert. To mroczna, baśniowa opowieść fantasy, która łączy humor, absurd i niepokojącą refleksję nad magią, wspólnotą oraz odpowiedzialnością.

Czy Chimery można czytać bez znajomości pierwszego tomu?

Technicznie tak, ale nie polecam. Drugi tom mocno rozwija wątki, relacje i świat przedstawiony z pierwszej części. Znajomość Kroczącej we mgle znacząco pogłębia odbiór Chimer i pozwala lepiej zrozumieć emocjonalne napięcia między bohaterkami.

Dla jakiego wieku przeznaczony jest komiks Krocząca we mgle 2. Chimery?

To komiks skierowany do nastolatków i dorosłych czytelników. Porusza tematy relacyjne, moralne oraz egzystencjalne, a także operuje mroczną symboliką i niejednoznaczną narracją, które mogą być trudniejsze w odbiorze dla młodszych odbiorców.

Czy Chimery są zamkniętą historią?

Nie. Drugi tom rozwija świat i bohaterki, ale pozostawia wiele wątków otwartych. To wyraźny sygnał, że opowieść nie została jeszcze domknięta i seria będzie kontynuowana.

Artykuł Krocząca we mgle 2. Chimery – recenzja komiksu o siostrzeństwie i magii pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: W ciszy przeszłości
➜ Scenariusz: Joanna Zagner-Kołat
➜ Rysunki: Joanna Zagner-Kołat
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Recenzja: niedopowiedzenia jako język pamięci

Joannę Zagner-Kołat możecie już kojarzyć m.in. z książek dla dzieci (np. z ilustracji w Elidełko Kowadełko), jak i jej autorskiej książki Przepis na zupę dyniową (2021 rok). W W ciszy przeszłości konstruuje narrację przypominającą album z wycinkami. Czytelnik dostaje montaż wspomnień, zebrany na przestrzeni dekad, w chronologii przed oraz po wojnie – w latach 60., 70., 80. i 90. Autorka stara się wyciągnąć na powierzchnię to, co zazwyczaj pozostaje w ukryciu. Jej książka ma udowadniać, że każda kobieta składa się ze zbioru wydarzeń, których może nawet nie pamiętać, ale które odcisnęły na niej swoje piętno.

Ten sposób opowiadania nadaje lekturze rytm, raz powolny i kontemplacyjny; a raz pełen napięcia i nerwowości. Historia o międzypokoleniowym dziedziczeniu lęku i wstydu początkowo daleka jest od naukowego wykładu; to raczej esej obrazkowy niż klasyczny komiks narracyjny. 

Czy to jeszcze komiks?

Formę budują poetyckie słowa, krótkie rozmowy – jakby zasłyszane gdzieś na mieście. W obrazku zastosowano wiele technik: akwarelę czy rysunek. Każda rozkładówka intensywnie atakuje zmysł wzroku. Czasami obserwujemy prymitywne, dziecinne obrazki, żeby za chwilę zagłębić się w mrok szkiców czy rozlanych plamach kolorów. W ciszy przeszłości zdecydowanie przekracza granicę klasycznego komiksu. To odezwa lub apel, ubrane w emocjonalny, bardzo osobisty przekaz autorki.

Kalejdoskop historii: od czarnej Wołgi po dziewczęce rytuały

Na poziomie symboli epoki autorka wrzuca do „miski” codzienności PRL-u czy innych momentów z historii, elementy rozpoznawalne na pierwszy rzut oka: ścinki haseł, obrazów i lęków – choćby legendę o czarnej Wołdze, którą straszono dzieci. Wspomina o wierszykach z pamiętników, które mnie także wpisywano w podstawówce, żeby nie afiszować się z emocjami. Takie „smaczki” natychmiast uruchamiają pamięć kulturową i skracają dystans między bohaterkami a czytelnikiem.

Wątek „dziedziczenia traumy”

Ta książka pokazuje losy kobiet oraz mechanizm, w jaki je wtłaczano i w jaki ciągle próbuje się je wtłoczyć. Autorka pokazuje przekrój postaw i epok, a jednocześnie unosi ciężar tematu – miejscami rozjaśniając ton ironią czy humorem.

Początkowe dwie trzecie książki jest świetne, intrygujące, ciekawe. Na koniec robi się jednak trochę dziwnie. Czy naprawdę chce się nas przekonać, że nasze związki, a nawet choroby, to kwestia dziedziczonych traum? Czy problemy z tarczycą związane są z naszą niemożnością wypowiedzenia się w jakiejś kwestii? Czy rozstanie z partnerem, związane jest z rozstaniami lub śmiercią naszych przodków?

Przyznam, że koniec książki – z moim zdroworozsądkowym, ale i ostrożnym podejściem do kwestii naukowych przytaczanych nie przez naukowców – budzi we mnie wewnętrzny sprzeciw. Nie znaczy jednak, że nie jest on interesujący. Ta opowieść jest mocno osadzona w obszarze emocji, pamięci kulturowej i rodzinnej. Nie przeczę, że jesteśmy podobni do swoich matek i babek; podejmujemy więc czasami podobne wyboru – i prawdopodobnie ma z tym mnóstwo wspólnego genetyka. Ale czy można tę kwestię traktować aż tak zerojedynkowo? Przeczytajcie W ciszy przeszłości i najlepiej zdecydujecie sami.

Dla kogo jest W ciszy przeszłości?

Dla młodzieży 16+ oraz dorosłych – dla czytelników, których interesują nieszablonowe książki, kwestie społeczne. Którzy szukają w komiksach polemiki. 

W ciszy przeszłości znajdziecie na stronie wydawnictwa Timof Comics.

Artykuł W ciszy przeszłości Joanny Zagner-Kołat – czy to jeszcze komiks, czy już esej obrazkowy? pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: Epopeja hiszpańska: Sztuka latania. Złamane skrzydło
➜ Scenariusz: Antonio Altarriba
➜ Rysunki: Kim
➜ Tłumaczenie: Jakub Jankowski, Aleksandra Jackiewicz
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Lot przez mrok pamięci i ciężar dziedziczenia – o czym jest ta książka

Wystarczy zmienić imię, datę, miasto, okoliczności osobiste, a wszyscy staniemy się Altarribą – pisze we wstępie Antonio Martin, odnosząc się do perspektywy hiszpańskiego czytelnika.

Altarriba splata ze sobą dwa autonomiczne, a jednak pod wieloma względami podobne życiorysy swoich rodziców. Sztuka latania jest powolnym lotem ku samobójczemu skokowi ojca (nie martwcie się, to nie jest duży spojler, od tego zaczyna się ta historia) – republikanina ztłamszonego przez tryby frankistowskiej Hiszpanii. Narracja w Złamanym skrzydle budowana jest na zasadzie lustrzanego odbicia. Historia matki to przykład kobiety uwięzionej w swoich wąskich przekonaniach oraz klasowych przyzwyczajeniach. Której siłą nie jest umiejętność stawiania się zastanej rzeczywistości, ale zimna kalkulacja tego, co należy lub wypada.

Dlaczego oddziałuje na współczesnego czytelnika

Epopeja hiszpańska nie oferuje łatwej rozrywki oraz banalnych spostrzeżeń. Proponuje coś trudniejszego: proces, mierzenie się z przeszłością i wystawianie rachunku. Altarriba obnaża się w tym komiksie ze swojego dzieciństwa, bo choć nie on bezpośrednio jest w tych historiach głównym bohaterem, to przemawia w imieniu swojego ojca oraz matki. Odziera ich z największych sekretów, niepowodzeń oraz wspólnej, nieudolnej miłości. Warsztat Altarriby i Kima pozwala zobaczyć, że komiks nie tylko może opowiadać historię. Może odtwarzać przeszłość w niezwykle osobistym stawaniu się pamięcią własnych przodków.

Jak w Epopei hiszpańskiej opowiada się obrazem

Kim buduje wizualną narrację w rytm prozy Altarriby: na rozkładówkach umieścił wiele plansz opartych na regularnym schemacie (często 3×3 lub jego wariacjach), ale co istotne – gdy decyduje się na coś niekonwencjonalnego, zawsze ma to uzasadnienie w fabule, podkreślając jej kluczowy moment. Kadry rozszerzają się w pionie podczas ucieczki, ale też rozlewają za horyzont przy wspomnieniach z pól bitewnych. To świadomie zastosowany kontrapunkt wzmacniający przesłanie. Znaczenie ma tutaj także kolor – jego wybiórczość oraz dopasowanie do historii. 

Jeden z najważniejszych komiksów hiszpańskich?

Siła Epopei hiszpańskiej nie wynika z przelotnej popularności skupionej na aktualnym wydarzeniu. Jej kluczem jest zarówno format jak i temat, które nie ulegają presji czasu: dyptyk o rodzicach zamienia historię frankizmu w uniwersalną opowieść o winie, wstydzie, lojalności i cenie pamięci. Uporządkowane plansze Kima oraz metafora lotu/upadku działają niezależnie od roku, w którym będziemy sięgać po komiks. Epopeja hiszpańska łączy biografię, autobiografię, reportaż oraz esej. Reprezentuje prawdę oraz fakty, choć odrzuca nachalny, polityczny ton i patos. 

Dla kogo?

Jest to znakomity przykład doskonałej narracji oraz obrazu, którego strony są niczym wskazówki zegara – każda przybliża bohatera do jego końca. Jestem przekonana, że te historie pozostaną z Wami na dłużej, bo choć spędzicie z nimi dużo czasu (to w końcu 500 stron komiksu w dużym formacie), to właśnie niedoskonałość bohaterów w ich próbie bycia doskonałymi będzie tym, o czym trudno będzie zapomnieć.

Epopeję hiszpańską polecam dorosłym czytelnikom, którzy cenią ambitne komiksy osadzone w realnych czasach. Książka dostępna jest na stronie wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest Epopeja hiszpańska: Sztuka latania. Złamane skrzydło?

Dyptyk Antonia Altarriby i Kima o pamięci, rodzinie i cenie życia w Hiszpanii od wojny domowej po czasy frankizmu – widziany oczami ojca oraz matki autora.

Dla kogo jest ten komiks?

Dla czytelników dojrzałych i środowiska komiksowego: fanów komiksu historycznego, non-fiction, studiów nad pamięcią i analizy warsztatu (montaż, paneling, symbolika).

Czy warto znać kontekst frankizmu przed lekturą?

Tak – pomaga w odbiorze. Komiks działa także bez szczegółowej wiedzy, ale świadomość realiów wojny domowej i dyktatury pogłębia sens wielu scen.

Na czym polega „ponadczasowość” tej historii?

Na uniwersalnych tematach (wina, wstyd, lojalność, dziedziczenie traumy) i klarownym języku formy.

Jakie nagrody otrzymała Epopeja hiszpańska?

Sztuka latania otrzymała hiszpańską Premio Nacional del Cómic i pozostaje punktem odniesienia w europejskim komiksie hiszpańskim oraz europejskim.

Artykuł Epopeja hiszpańska: Sztuka latania. Złamane skrzydło – recenzja pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.