Czy da się zrozumieć kulturę Japonii bez sięgania do jej dawnych opowieści? Można oglądać anime, zachwycać się estetyką zen, czytać reportaże i literaturę współczesną. Jednak to właśnie baśnie japońskie – pełne duchów, demonów, smoków i moralnych prób – odsłaniają fundament mentalności, który do dziś kształtuje sposób myślenia Japończyków. Nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin pokazują, że tradycyjne opowieści to nie tylko literatura dla młodszych czytelników, lecz prawdziwy przewodnik po kulturze, duchowości i systemie wartości Japonii.
➜ Tytuły: Baśnie Japońskie 1, Baśnie Japońskie 2, Baśnie Japońskie 3
➜ Autorzy: Yei T. Ozaki, autor zbiorowy
➜ Ilustracje: Zuzanna Smolińska
➜ Tłumaczenie: Adrianna Wosińska
➜ Wydawnictwo: Kirin
➜ Rok wydania: 2025/2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna
Dlaczego tradycyjne baśnie mówią o Japonii więcej niż niejeden reportaż?
Jak wielu współczesnych ludzi, także i ja mam ogromną słabość do kultury Japonii. Zagłębianie się w nią poprzez literaturę, gry, filmy czy seriale sprawia mi dużo radości i satysfakcji. Niewiele jednak tytułów może przynieść tak szeroki kontekst oraz zrozumienie rozmaitych niuansów jak tradycyjne baśnie.
To właśnie w nich – w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie – ukryty jest kod kulturowy. Mentalność, system wartości, relacja człowieka z naturą, stosunek do obowiązku, honoru, wstydu, duchowości. Dlatego trzy tomy Baśni japońskich, o których opowiadam poniżej, nie są tylko literaturą piękną. Są przewodnikiem po Japonii.
Baśnie japońskie – co mówią o mentalności i moralności Japończyków?
Z jednej strony wszystkie kilkadziesiąt baśni, które zawarto w tej serii, jest różnorodnych – każda opowiada o innych bohaterach i problematyce. Z drugiej jednak wyraźnie wyłaniają się z nich wspólne przymioty bliskie mentalności ludzi z tego kraju.
Szacunek dla natury
W mitologii i folklorze Japonii natura jest nie tylko tłem, lecz często obstawia się ją w roli pełnoprawnego uczestnika historii. Góry, rzeki, drzewa, zwierzęta – wszystko może być zamieszkane przez duchy (kami). Człowiek nie dominuje nad światem przyrody, ale współistnieje z nim, więc musi go także szanować.
Moralność wynikająca z konsekwencji
Baśnie japońskie często są surowsze niż te europejskie. Dobro zostaje nagrodzone, ale zło może być dotkliwie ukarane. To opowieści, które zdecydowanie uczą (a właściwie uczyły) odpowiedzialności za własne czyny.
Wartość obowiązku i lojalności
Motyw oddania, wierności danemu słowu czy poświęcenia dla rodziny (szczególnie rodziców) pojawia się regularnie. Widać w nich echo etosu samurajskiego i głęboko zakorzenione poczucie obowiązku wobec wspólnoty.
Duchowość, która przenika do codzienności
Granica między światem realnym a nadprzyrodzonym często się zaciera. Duchy, demony, zwierzęta przybierające ludzką postać – to część naturalnego porządku rzeczy.
Dzięki wielu redakcyjnym uwagom w nowych wydaniach otrzymujemy szerszy kontekst kulturowy, a nawet językowy. Objaśnienia terminów, odniesienia do wierzeń shintō czy buddyzmu pozwalają czytać te historie jako część większej całości. Choć baśnie są ,,tylko” wymyślonymi historiami – zawierają w sobie pewną prawdę, która pozwala nam lepiej rozumieć Japończyków.
Nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin – co się zmieniło?
Pamiętam, jak wiele lat temu pisałam o Baśniach japońskich w wydaniu z opracowaniem graficznym Krzysztofa Wosińskiego. Była to jedna z moich pierwszych recenzji na tej stronie. Ubolewałam wtedy nad brakiem twardej oprawy – przy tak klasycznym zbiorze aż prosiło się o wydanie bardziej kolekcjonerskie.
Nowe wydania przeszły moje oczekiwania.
- tomy otrzymały solidną, twardą oprawę (choć są też dostępne w miękkich oprawach – to ukłon dla tych, którzy podróżują z książkami),
- opracowanie graficzne przygotowała Zuzanna Smolińska,
- we wnętrzu znajdziemy kolorowe ilustracje, które zachwycają oraz wspaniale budują klimat opowieści.
To wydanie, które można postawić na półce obok najpiękniejszych klasyków literatury.
Trzy tomy – czy warto mieć wszystkie?
Pod względem tekstowym tom pierwszy to 1:1 to samo tłumaczenie i zestawienie klasycznego zbioru Baśni Japońskich autorstwa Yei Theodory Ozaki z wydania z 2016 roku. To podstawowy zestaw opowieści, który przez dekady kształtował zachodnią percepcję japońskiego folkloru.
Jednak dwa kolejne tomy to już zbiór baśni różnych autorów i źródeł. I właśnie ta różnorodność punktów widzenia może być tym przesądzającym argumentem, dla którego warto mieć cały komplet.
Baśnie jako klucz do współczesnej Japonii
Czytając te opowieści, zaczynamy dostrzegać, skąd w japońskiej popkulturze tak silna jest obecność duchów, demonów czy istot zmiennokształtnych. Dlaczego często mamy do czynienia z melancholią, subtelnością, ale i pewną moralną surowością czy niedostępnością.
Baśnie japońskie pozwalają lepiej rozumieć nie tylko dawne wierzenia, ale i współczesne anime, literaturę czy gry inspirowane mitologią. Są punktem wyjścia oraz fundamentem do poznawania tego kraju.
Jeśli ktoś pyta mnie dziś, od czego zacząć przygodę z tradycyjną literaturą Japonii, odpowiedź jest prosta: od baśni. I najlepiej od razu sięgnąć po nowe wydania od Kirin, które łączy klasyczny tekst z elegancką oprawą oraz sumiennym opracowaniem. Polecam czytelnikom powyżej 13 roku życia.
Sprawdzajcie dostępność Baśni Japońskich na stronie wydawnictwa Kirin.
FAQ – Baśnie japońskie i nowe wydania od Wydawnictwa Kirin
Czym są baśnie japońskie?
Baśnie japońskie to tradycyjne opowieści ludowe przekazywane z pokolenia na pokolenie. Łączą elementy mitologii shintō, buddyzmu, folkloru i moralnych przypowieści. Występują w nich duchy, demony (yokai), smoki oraz bohaterowie poddawani próbom charakteru.
Dlaczego baśnie japońskie pomagają zrozumieć kulturę Japonii?
Baśnie ukazują kluczowe wartości japońskiej mentalności: szacunek dla natury, lojalność, odpowiedzialność za czyny, znaczenie obowiązku i harmonii społecznej. Dzięki nim łatwiej zrozumieć zarówno dawną duchowość, jak i współczesną kulturę Japonii.
Czym wyróżniają się nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin?
Nowe wydania otrzymały twardą oprawę, eleganckie opracowanie graficzne oraz kolorowe ilustracje Zuzanny Smolińskiej. Dodatkowo zawierają redakcyjne przypisy i kontekst kulturowy, które pomagają lepiej zrozumieć realia dawnych opowieści.
Czy tekst w tomie pierwszym różni się od wcześniejszego wydania?
Nie. Tom pierwszy to to samo tłumaczenie klasycznego zbioru Baśni Japońskich autorstwa Yei Theodory Ozaki, znane z wcześniejszego wydania. Zmianie uległa przede wszystkim oprawa graficzna i jakość wydania.
