Ojczyzna pingwinów? Najbardziej wysunięty punkt na południe? Ekstremalne zimno i zdecydowanie zbyt daleko od domu? Na każde z tych pytań można odpowiedzieć jednym słowem. Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata to wielkoformatowa książka, która powstała z połączenia sił Dominika Szczepańskiego – reportera i dziennikarza sportowego – oraz Mateusza Waligóry, zawodowego podróżnika specjalizującego się w ekstremalnych wyprawach. Z pracy takiego duetu musiała narodzić się lektura niebanalna, wartościowa i zapadająca w pamięć. A biorąc pod uwagę, że tekst trafił do kreatywnej Joanny Czaplewskiej – czytelnik otrzymał popularnonaukową książkę, którą pochłania się niczym najlepszą powieść akcji.
➜ Tytuł: Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata
➜ Autorzy: Dominik Szczepański, Mateusz Waligóra
➜ Ilustracje: Joanna Czaplewska
➜ Wydawnictwo: Literackie
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna
Jak rodzi się potrzeba podróżowania
W pierwszoosobowej narracji, Mateusz Waligóra opowiada o trudach i wyzwaniach, które czekają na każdego, kto zdecyduje się zdobyć biegun południowy. Można powiedzieć, że jego historia rozpoczyna się od pytania, skąd w ogóle bierze się potrzeba wyruszania w drogę. Co sprawia, że ktoś rezygnuje z komfortu, bezpieczeństwa i stabilności, by iść samotnie przez jeden z najbardziej nieprzyjaznych obszarów na Ziemi.
To nie jest klasyczna opowieść o zapisywaniu się w historii. To raczej ukazanie procesu myślowego: dojrzewania do wyprawy, konfrontowania marzeń z realnymi ograniczeniami, budowania odporności psychicznej. W tym sensie Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata jest książką o podróżowaniu, samopoznaniu, ale także popularnonaukową pozycją o tym, czego nie sposób pominąć w kontekście tego kontynentu.
Nie tylko o Antarktydzie
Choć tytuł sugeruje książkę stricte geograficzną, w rzeczywistości oferuje ona czytelnikom znacznie więcej. Antarktyda staje się tu pretekstem do rozmowy o świecie, który się zmienia, i o naszym wpływie na środowisko naturalne. Autor nie moralizuje, nie stawia prostych tez, ale konsekwentnie pokazuje, jak krucha jest równowaga ekologiczna nawet w miejscach, które wydają się „dziewicze” i niemal niezdobyte.
Obok wątków ekologicznych pojawiają się też tematy stricte geograficzne: historia odkrywania kontynentu, spory o pierwszeństwo, ciekawostki dotyczące klimatu, ukształtowania terenu czy ekstremalnych warunków życia. Kto pierwszy postawił stopę na Antarktydzie? Dlaczego biegun południowy był przez dekady symbolem niemożliwego? Jak zmieniało się postrzeganie tego kontynentu w nauce i kulturze?
1200 kilometrów samotności
Centralnym punktem książki jest relacja z (prawie) samotnego marszu Mateusza Waligóry przez ponad 1200 kilometrów lodowej pustyni. To wyprawa bez zespołu, bez wsparcia w terenie, z całym dobytkiem ciągniętym na saniach. Autor bardzo precyzyjnie pokazuje, że w takim przedsięwzięciu nie liczy się szybkość ani rekordy. Liczy się konsekwencja, pokora i umiejętność przetrwania dnia po dniu w warunkach, które systematycznie testują granice ludzkiej wytrzymałości.
Szczególnie ciekawe są fragmenty poświęcone logistycznej stronie podróży: przelotom, ekwipunku, kwestii komunikacji. Waligóra szczegółowo omawia ubrania, system warstw, sprzęt elektroniczny, zapasy żywności, a nawet drobne elementy wyposażenia, które w normalnych warunkach wydają się nieistotne, a na Antarktydzie są decydujące w kwestii bezpieczeństwa podróżnika.
Survival, fauna i codzienność lodowego świata
Reportaż z marszu przeplata się z blokami popularnonaukowymi. Czytelnik dowiaduje się nie tylko, jak wygląda dzień podróżnika, ale też poznaje Antarktydę od strony biologicznej. Pojawiają się wątki dotyczące wielorybów, fok, pingwinów i ptaków, ale też opisy ekosystemów, które funkcjonują w skrajnych warunkach temperaturowych.
To ogromna wartość edukacyjna książki. Dzieci i młodzież znajdą tu solidną porcję wiedzy przyrodniczej, a dorośli – świetnie podaną syntezę informacji o kontynencie, który wciąż pozostaje jednym z najmniej poznanych obszarów Ziemi. Tę pozycję z powodzeniem można traktować też jako podręcznik survivalu – wskazówki jakie tutaj znajdziecie, by przetrwać w skrajnym mrozie, są na wagę złota.
Polacy na krańcu świata
Istotnym wątkiem są również odniesienia do historii eksploracji Antarktydy i do traktatu antarktycznego – międzynarodowej umowy regulującej status kontynentu jako obszaru przeznaczonego wyłącznie do celów pokojowych i naukowych. Autor przywołuje nazwiska badaczy, odkrywców i podróżników, w tym trójkę Polaków, którzy zapisali się w historii eksploracji południowego krańca świata. Mateusz Waligóra dołącza do tego grona jako czwarty Polak, który zdobył biegun południowy solo i bez wsparcia z zewnątrz.
Wzruszający finał i quiz na zakończenie
Finał książki można nazwać emocjonalnym (sama się wzruszyłam i myślę, że przytrafi się to jeszcze co najmniej kilku czytelnikom). Po kilkudziesięciu dniach wyzwań pojawia się wreszcie upragniony cel.
Na końcu czytelnik otrzymuje dodatkowo quiz sprawdzający wiedzę z lektury. To drobny, ale świetny zabieg edukacyjny, który podkreśla popularnonaukowy charakter publikacji i zachęca do uważnego jej czytania.
Dlaczego warto sięgnąć po tę książkę
Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata to książka, która z jednej strony dostarcza rzetelnej wiedzy o geografii i przyrodzie, z drugiej – jest po prostu świetną opowieścią o człowieku, który decyduje się sprawdzić siebie w absolutnym ekstremum.
To lektura dla:
- młodych czytelników 9+ zainteresowanych przyrodą i światem,
- dorosłych szukających pozycji z elementami reportażu,
- nauczycieli i rodziców, którzy chcą połączyć literaturę z edukacją,
- wszystkich, którzy choć raz zadali sobie pytanie: po co właściwie się podróżuje.
To książka o potrzebie podróżowania. O tym, że każda wyprawa ma swój początek w marzeniach (czasami tych zupełnie niepoprawnych i abstrakcyjnych). I że czasem trzeba dojść na sam koniec świata, żeby lepiej zrozumieć samego siebie. Sprawdzajcie dostępność Antarktydy na stronie wydawnictwa Literackiego.
FAQ – Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata
O czym jest książka Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata?
To popularnonaukowa opowieść o samotnej wyprawie Mateusza Waligóry przez Antarktydę, połączona z reportażem podróżniczym, ciekawostkami geograficznymi oraz refleksją nad sensem podróżowania i wpływem człowieka na środowisko.
Czy książka jest odpowiednia dla dzieci i młodzieży?
Tak, szczególnie dla starszych dzieci i młodzieży szkolnej. Książka łączy narrację przygodową z edukacją z zakresu geografii, biologii i ekologii, dlatego dobrze sprawdzi się również jako lektura uzupełniająca.
Czy to jest książka tylko o Antarktydzie?
Nie. Antarktyda jest punktem wyjścia do szerszej opowieści o potrzebie podróżowania, sprawdzaniu własnych granic, odpowiedzialności ekologicznej oraz relacji człowieka z naturą.
Kim jest Mateusz Waligóra?
Mateusz Waligóra to zawodowy podróżnik i polarnik, który jako czwarty Polak zdobył biegun południowy w wyprawie solo. Specjalizuje się w ekstremalnych ekspedycjach.
Ile kilometrów przeszedł autor podczas wyprawy?
Podczas wyprawy Waligóra pokonał ponad 1200 kilometrów przez Antarktydę, ciągnąc za sobą sanie z całym ekwipunkiem i zapasami.
Czy w książce są informacje o sprzęcie i przygotowaniach?
Tak. Autor szczegółowo opisuje swoje wyposażenie: od odzieży i systemu warstw, przez sprzęt elektroniczny, aż po żywność i metody planowania trasy w ekstremalnych warunkach.
Czy książka porusza temat ekologii?
Tak, w bardzo wyważony sposób. Autor pokazuje, jak zmienia się środowisko naturalne Antarktydy i jak działalność człowieka wpływa nawet na najbardziej odległe regiony świata.
Czym wyróżnia się ta książka na tle innych reportaży podróżniczych?
Przede wszystkim pierwszoosobową, bardzo osobistą narracją oraz połączeniem reportażu z elementami popularnonaukowymi. To nie tylko relacja z wyprawy, ale też refleksja nad motywacją, samotnością i psychologią podróży.
Czy w książce są ciekawostki przyrodnicze?
Tak. Czytelnik znajdzie tu wiele informacji o faunie Antarktydy, w tym o pingwinach, fokach, wielorybach oraz ptakach, a także o funkcjonowaniu tamtejszych ekosystemów.
