➜ Tytuł: Powieść graficzna. Wprowadzenie
➜ Redaktorzy: Jerzy Szyłak, Sebastian Jakub Konefał
➜ Wydawnictwo: Timof Comics/Fundacja Instytut Kultury Popularnej
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna
Monografia Powieść graficzna. Wprowadzenie to zbiór artykułów akademickich poświęconych fenomenowi powieści graficznej – od sporów o sam termin, po analizy konkretnych gatunków i praktyk wydawniczych. Redaktorzy nie próbują podyktować jednej, finalnej definicji, tylko pokazują pewien zakres, w ramach którego można o graphic novel mówić, m.in.:
- z perspektywy historii medium i „archeologii opowieści obrazkowych”,
- z perspektywy rynku,
- z perspektywy gatunków: noir, indie, underground, superhero, manga czy japońskiej ewolucji form długich,
- z perspektywy narracji: jak graphic novel korzysta z filmowych środków wyrazu; jak wygląda adaptowanie komiksu niezależnego na ekran.
Kim są redaktorzy? Szyłak i Konefał w kontekście polskich badań nad komiksem
Jerzy Szyłak to jeden z pionierów polskiej komiksologii – autor m.in. prac o relacji komiksu i książki obrazkowej oraz licznych analiz narracyjnych. Sebastian Jakub Konefał jest z kolei badaczem filmu i komiksu związanym z Uniwersytetem Gdańskim, specjalizującym się chociażby w kulturze popularnej oraz jej medialnych przykładach.
Ten duet ma dwie ważne zalety:
- Doświadczenie w opisywaniu medium od strony formalnej. W polskich warunkach to ważne, bo długo dominował dyskurs „komiksu dla dzieci” albo „komiksu edukacyjnego”, a nie analizy struktury opowieści.
- Świadomość globalnego kontekstu. W tekstach przewijają się kwestie dobrze znane z anglosaskich studiów nad medium: od linii wyznaczonych przez Willa Eisnera i Scotta McClouda po nowsze dyskusje o autobiografii graficznej, queer comics czy non-fiction.
Jeżeli ktoś w Polsce może objąć redakcją „wprowadzenie do powieści graficznej” – to ten duet jest bardzo obiecującą propozycją.
Co znajdziesz w środku? Przegląd głównych bloków tematycznych
1. Definicje i spory o termin „powieść graficzna”
Pierwsze teksty porządkują to, co w dyskusjach fanowskich często ogranicza się tylko do intuicji, czyli graphic novel jako:
- dłuższa forma narracyjna z wyraźnym zamknięciem fabularnym,
- jedna z możliwych form komiksu, a nie „coś bardziej ambitnego od komiksu”,
- etykietka marketingowa używana przez wydawców, żeby „odczarować” uprzedzenia wobec słowa „komiks”.
To istotne w kontekście wciąż powtarzających się zestawień w stylu „komiks a powieść graficzna”. Autorzy pokazują, że takie porównania pojęć mijają się z celem – graphic novel to po prostu określony typ komiksowej opowieści.
2. Archeologia opowieści obrazkowych
Kolejny wątek wymaga cofnięcia się w czasie – zanim powstało jeszcze sformułowanie „graphic novel”, istniały formy, które dziś z tej perspektywy można by tak nazywać: ilustrowane powieści, sekwencyjne cykle rysunkowe czy proto-komiksy z XIX wieku.
Ten rozdział szczególnie docenią czytelnicy śledzący od lat dyskusje wokół McClouda, Eisbena czy Thierry’ego Groensteena: artykuły z Powieść graficzna. Wprowadzenie bardzo klarownie zespalają graphic novel w dłuższej linii rozwoju kultury wizualnej.
3. Gatunki, konwencje, odmiany
Mocną stroną monografii jest blok poświęcony konkretnym gatunkom oraz konwencjom:
- noir i czarny kryminał – w jaki sposób przepracowuje się schematy Chandlera czy Hammetta na język sekwencji kadrów,
- indie i underground – co dzieje się, gdy komiks niezależny trafia do kina i jak filmowe adaptacje wpływają na postrzeganie „komiksowego pierwiastka”,
- superbohaterskie wieloświaty DC,
- Japonia – ewolucja powieści graficznych w kręgu mangi, gdzie podziały na tomy mangi i graphic novel wyglądają inaczej niż na Zachodzie.
4. Praktyki wydawnicze i rynek
Pozycja nie ucieka także od wątków ekonomicznych oraz praktyki wydawniczej. Mamy tu teksty o:
- strategiach publikacji komiksów (co w praktyce znaczą one dla autora jak i czytelnika),
- budowaniu kolekcji powieści graficznych przez wydawnictwa,
- zależnościami opierającymi się na publikowaniu komiksów w zbiorczych albumach oraz klasycznym podziałem na serię w zeszytach.
Dla wszystkich, którzy śledzą polski rynek = od linii Egmontu po niezależnych wydawców – to ważne narzędzia do pojmowania decyzji edytorskich.
Dla kogo jest Powieść graficzna. Wprowadzenie?
Badacze i studenci otrzymują tutaj merytoryczny podręcznik do zajęć z kultury popularnej, filmoznawstwa, polonistyki czy medioznawstwa – z przeglądem pól badawczych, bibliografią i językiem do dalszych analiz.
Twórcy i redaktorzy komiksów mogą potraktować tę książkę jako inspirację: widać w niej powtarzające się strategie opowiadania, powody, dla których jedne projekty lepiej sprawdzają się jako powieści graficzne niż serie zeszytowe, a także to, w jaki sposób rynek i teorie wzajemnie się nakręcają. To nie jest poradnik „jak napisać własną powieść graficzną”, raczej lektura porządkująca zagadnienia formalne i pomagająca świadomie planować kolejne projekty.
Zaawansowani czytelnicy komiksu – ci od Mausa, Persepolis, Watchmen i polskich non-fiction – znajdą tu przewodnik ,,od kuchni” swoich lektur, który pozwala zobaczyć znane albumy w szerszej perspektywie historyczno-teoretycznej.
Dostępność Powieść graficzna. Wprowadzenie sprawdzajcie na stronie wydawnictwa Timof Comics.
