Czy sztuka jest jeszcze komuś potrzebna? Katarzyna Witt orz Ola Niepsuj stworzyły książkę dla dzieci, nastolatków oraz dorosłych, która ukazała się – nie bez przyczyny – nakładem wydawnictwa Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W Po co nam sztuka? znajdziecie zachętę do odkrywania dzieł artystów, główkowania nad nimi i – zadawania pytań. Bo pytania rodzą odpowiedzi, a dobrych odpowiedzi nigdy dosyć.
➜ Tytuł: Po co nam sztuka?
➜ Autorka: Katarzyna Witt
➜ Ilustracje: Ola Niepsuj
➜ Wydawnictwo: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna
O książce: forma, koncepcja, jakość edytorska
Na świecie istnieją ludzie, którzy chcą sztukę zrozumieć oraz ci, których wcale ona nie interesuje. Niektórzy uważają, że sztuka do niczego nie jest im potrzebna. Są tacy, co nawet denerwują się na sztukę – kiedy jej nie rozumieją, nie zgadzają się z nią lub nikt nigdy nie pokazał im, na czym ona polega.
Powstała w wydawnictwie Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie książka łączy przystępną treść o dostrzeganiu wartości – ze scenariuszami działań dla czytelnika. Jakość wydania także zasługuje na osobną wzmiankę: duży format sprzyja pracy przy biurku i wspólnemu czytaniu, twarda oprawa o fakturze zbliżonej do płótna jest przyjemna w dotyku, wytłoczenia na okładce tworzą wrażenie przestrzenności, a dwie wstążki-zakładki pozwalają zaznaczać równoległe ścieżki lektury.
Artyści i artystki mają różne moce. Jedna z nich to patrzenie na rzeczy w zaskakujący sposób.
Katarzyna Witt, Po co nam sztuka?, str. 38
Maszyna do zadawania pytań
Fundamentem Po co nam sztuka? jest praktyka ciekawości. Autorka proponuje, by stawiać dobrze sformułowane pytania: co widzę? z czego to jest? jak działa na mnie ten obraz/dźwięk/kształt? gdzie ukrywa się niespodzianka? To przesunięcie postrzegania z poziomu „oceniam” na poziom „badam” uruchamia w dziecku kompetencje poznawcze, które szybko przenoszą się poza muzeum – na ulicę, do szkoły, do codziennych rozmów.
Co więcej, rozdziały przeplata sekcja ,,coś do zrobienia”, w której pojawiają się pomysły na myślowe eksperymenty i zadania manualne, uzupełniające temat, jak i poszerzające horyzonty odbiorców.
Przewodnicy: Kula, Bałwan, Gnuśna Linia, Palma i Nocny Motyl
W książce rolę narratorów przejmują nietypowi przewodnicy – muzealne eksponaty, które same stają się bohaterami opowieści. Ten prosty zabieg dramaturgiczny ułatwia młodszym czytelnikom zaangażowanie się w treść. Kula może uczyć obserwacji (pomagać zwracać uwagę na formę, materiał, skalę); Bałwan – sezonowości i nietrwałości; Gnuśna Linia – ruchu, czasu oraz wychodzenia poza przyjęte normy; Palma – miejskiego kontekstu; a Nocny Motyl – relacji artysty ze swoim dziełem. Na eksponaty wybrani zostali różni przedstawiciele sztuki – z filmu, rzeźby, instalacji, fotografii czy malarstwa.
Nietypowi bohaterowie-przewodnicy, będący sami w sobie sztuką – dostają w tej książce głos. To ładny ukłon ze strony autorki, oddającej przestrzeń sztuce, by ta ,,sama mówiła w swoim imieniu”. Można ten zabieg rozumieć na kilku poziomach.
Dlaczego edukacja kulturalna jest potrzebna
Kontakt dziecka ze sztuką nie powinien być postrzegany jako kaprys rodziców, lecz podstawowa higiena intelektualna. Edukacja kulturalna uczy języka charakteryzowania świata i nazywania emocji, wzmacnia ciekawość poznawczą oraz kompetencje, które przenoszą się na inne dziedziny: rozumienie metafory (pomocne w nauce czytania ze zrozumieniem), myślenie przyczynowo-skutkowe (matematyka, przyroda), wrażliwość społeczna (empatia, rozumienie różnic).
Sztuka jest również treningiem uważności na materiał, detal i kontekst – trzy filary świadomej recepcji obrazów, które codziennie zalewają dzieci w mediach. Z perspektywy dorosłych to inwestycja w kapitał kulturowy: im wcześniej dziecko zaczyna zadawać pytania o to, co widzi i słyszy, tym pewniej porusza się później po świecie idei, argumentów i sporów. Po co nam sztuka? oferuje proste narzędzia, by ten proces zacząć od razu, w domu: od rozmowy, przez uważne patrzenie, aż po małe, kreatywne działania.
Po co nam sztuka – i dla kogo
Książka Katarzyny Witt i Oli Niepsuj uczy dialogu. Dla dziecka jest treningiem uważności, myślenia przyczynowo-skutkowego oraz języka uczuć; dla dorosłego – narzędziem do wspólnego, świadomego bycia w świecie, w którym symbole mogą odkrywać rzeczywistość na nowo.
Po co nam sztuka? zawiera w sobie teorię, praktykę, trochę eksperymentów myślowych, zachętę do działania i zaproszenie do odwiedzenia Muzeum. Bez względu na to, czy jesteście nauczycielem czy rodzicem – sięgnijcie po nią, żeby pozwolić dzieciom się rozwijać. Polecam tę książkę odbiorcom powyżej 7 lat.
Po co nam sztuka? dostępna jest stacjonarnie oraz online w sklepie Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
FAQ, czyli pytania na które warto znać odpowiedzi
Dla kogo jest Po co nam sztuka?
Dla czytelników 7+ oraz dorosłych, którzy chcą rozmawiać z dziećmi o patrzeniu, pytaniach oraz działaniu.
Czy trzeba znać historię sztuki, żeby skorzystać z książki?
Nie – książka kładzie nacisk na doświadczanie, a nie teorię. Rozdziały mogą pełnić funkcję osobnych lekcji.
Jak w praktyce wykorzystać lekturę?
Warto wykonywać propozycje z sekcji „coś do zrobienia”: szkicować warianty, zmieniać materiały, aranżować mini-wystawy, prowadzić słowniczek pojęć.
Czy to bardziej album, czy poradnik?
To hybryda: merytoryczna treść ze zdjęciami łączy się z narzędziownikiem oraz częścią kreatywną.
Gdzie kupić i gdzie zobaczyć prace, o których mowa w książce?
W sklepie wydawcy oraz podczas wizyty w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
