Każdy tom zawiera trzy historie przygotowane przez różne duety twórców związanych z danym krajem. W tej serii dostajemy więc dziewięć z 27 komiksów, które powstały w ramach projektu BDPALOP.

Czym właściwie jest BDPALOP?

PALOP to skrót od portugalskiego Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa – określenia afrykańskich państw, w których językiem urzędowym jest portugalski. Projekt BDPALOP rozwijano jednocześnie w Angoli, Cabo Verde i Mozambiku.

Inicjatywa, oprócz powstawania komiksów, ma szerszy kontekst. Posiada również charakter twórczy, szkoleniowy i wydawniczy – wspiera scenarzystów oraz rysowników, zapewnia im opiekę mentorską i umożliwia przygotowanie własnych historii graficznych.

Jak już wspomniałam powyżej, po trzech edycjach projektu powstało łącznie 27 historii. Polskie wydania to więc zaledwie fragment znacznie bardziej złożonego przedsięwzięcia, którego jednym z celów jest umożliwienie afrykańskim twórcom dotarcia także do czytelników na rynku europejskim.

Od XVIII wieku aż po przyszłość

Szczególnie interesujące jest podejście z jakim wytypowani twórcy podeszli do swoich zadań oraz jak szeroko odczytywali możliwość opowiadania o własnych krajach.

W Piekielnej zatoce cofamy się do początku XVIII wieku i najazdu francuskiego korsarza Jacques’a Cassarda na Cabo Verde. Bantu na Księżycu rozpoczyna się natomiast w dawnym Królestwie Kongo, ale rezygnuje z historycznego realizmu na rzecz pełnej symboliki podróży.

Na drugim biegunie znajduje się m.in. Niara – dystopia o świecie, w którym ludzie posiadający niezwykłe zdolności stają się celem prześladowań. Z kolei Nowa Wieża to przyziemna historia, w którym równie ważną rolę co główni bohaterowie pełni stary blok, jego mieszkańcy i zmieniająca się miejska rzeczywistość Maputo.

Duchy, przodkowie i bardzo współczesne problemy

W kilku z komiksów silne jest oddziaływanie wierzeń, pamięć przodków oraz szeroko rozumiana duchowość. Mafuta – zapomniana melodia (Opowieści z Angoli) wykorzystuje między innymi motyw Nzambiego i świętego bębna Ngoma, Umbulandi (Opowieści z Mozambiku) opiera swoją tajemnicę na relacji ze światem duchowym, a Jinzumbi Jakulu (Opowieści z Angoli) czerpie z pradawnych mocy oraz idei ubuntu.

PALOP daleki jest jednak od sprowadzania lokalnej kultury tylko do mitów i legend. Trzpiotka (Opowieści z Cabo Verde) mierzy się z przemocą seksualną, traumą oraz myślami samobójczymi. Dracaena Draco (Opowieści z Cabo Verde) łączy natomiast futurystyczną rzeczywistość z pytaniami o tożsamość, korzenie i pamięć o poprzednich pokoleniach.

Fantastyka i rzeczywistość mają więc wiele punktów stycznych i często służą opowiadaniu dokładnie o tych samych problemach, ale na zupełnie inne sposoby.

Nie ma jednej opowieści o Afryce

Afryka jest ogromnym kontynentem. Każdy kraj to inna opowieść. W serii PALOP nie dostajemy komiksowego przewodnika po Afryce, ale dziewięć indywidualnych głosów. Różne style, gatunki, rodzaje narracji i sposoby na ukazanie lokalnej historii czy tradycji. 

Właśnie dlatego PALOP może być bardzo interesującym wprowadzeniem do afrykańskiego komiksu. Pozwala sobie uświadomić, jak różnorodny i trudny do zdefiniowania jest to obszar. Choć poziomy przedstawianych narracji czy rysunków są bardzo nierówne – to zdecydowanie warto zanurzyć się w tych trzech tomach (a może kiedyś więcej?) komiksów z Republiki Zielonego Przylądka, Angoli oraz Mozambiku. 

Polecam dojrzałym odbiorcom. Dostępność serii sprawdzajcie na stronie Wydawnictwa Timof Comics. 

FAQ – PALOP

Czym wyróżnia się współczesny komiks afrykański?

Nie ma jednego stylu, który można byłoby nazwać „afrykańskim komiksem”. Twórcy korzystają z różnych estetyk i gatunków, a w ich historiach mogą pojawiać się zarówno lokalne wierzenia i historia, jak i problemy społeczne, miejska codzienność czy futurystyczne wizje.

Czy w Polsce można kupić komiksy afrykańskich twórców?

Tak, choć nadal jest ich na polskim rynku stosunkowo niewiele. Jednym z przykładów są wydane przez Timof Comics antologie Opowieści z Cabo Verde, Opowieści z Angoli i Opowieści z Mozambiku, zawierające łącznie dziewięć historii lokalnych twórców.

Jak zacząć poznawać afrykański komiks?

Dobrym początkiem są antologie pokazujące kilku twórców i różne style narracji. Polskie wydania historii z Cabo Verde, Angoli i Mozambiku pozwalają od razu dostrzec, jak różnorodny może być komiks tworzony w portugalskojęzycznej Afryce.

Artykuł Trzy kraje, dziewięć historii. Seria PALOP i wprowadzenie do afrykańskiego komiksu pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Jeżeli jednak zetknęliście się już z uniwersum Donżonu i kojarzycie charakterystyczną dla niego narrację – podbitą czarnym humorem, absurdem oraz sporą dawką brutalności – zapewne domyślacie się, że niewiele ma ona wspólnego z uroczą, wyciskającej łzy historyjką o psiej przyjaźni.

➜ Tytuł: Donżon. Wydanie zbiorcze 9
➜ Seria: Donżon
➜ Scenariusz: Joann Sfar, Lewis Trondheim
➜ Rysunki: Grégory Panaccione, Stéphane Oiry, Juanungo
➜ Tłumaczenie: Wojciech Birek
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Joann Sfar i Lewis Trondheim ponownie stworzyli wielowarstwowy scenariusz, który wizualny kształt zyskał za sprawą Grégory’ego Panaccione, Stéphane Oiry oraz Juana Sáenza Valiente, znanego jako Juanungo. Dziewiąte polskie wydanie zbiorcze obejmuje cztery albumy rozłożone na trzy epoki:

• Donżon Antypody -10 000: Armia Czaszki,
• Donżon Antypody -9 999: Inkwizytorskie igraszki,
• Donżon Świt -82: Kwestia przetrwania,
• Donżon Monstra 15: Motmotmotylkowcy.

Antypody, czyli 10 000 poziomów przed Donżonem

Z Antypodami spotykamy się w polskich wydaniach zbiorczych po raz pierwszy. Cykl zadebiutował we Francji w 2020 roku, kiedy Donżon powrócił do księgarń po sześcioletniej przerwie. To uniwersum jeszcze bez znanych nam bohaterów, samego Donżonu, a nawet bez jednej z najbardziej oczywistych cech Terra Amata – antropomorficznych zwierząt.

Dwa wspomniane przeze mnie na samym początku psy są więc tutaj nie tylko zabawnym pomysłem na protagonistów. Panaccione opiera sporą część narracji na ich mimice, ruchu oraz zachowaniu, a Sfar i Trondheim przemycają historię genezy świata. Twórcy wplatając w te dwa pierwsze rozdziały wątki elfów, orków czy smoków, właściwie bazują na tradycyjnym fantasy, które z czasem przeobrazi się w docelowy Donżon.

Mały Marvin i narodziny Donżonu

Ze Świtem poznaliśmy się już w trzecim wydaniu zbiorczym, gdzie zawarto opowieści oznaczone jako: Świt 99-97 oraz 84-83. Teraz wracamy do poziomu -82. A tam? Mały, uroczy Marvin, w którym dopatrzycie się cech tożsamych z jego starszą wersją, ale jeszcze w bardzo niewinnym wydaniu (jak na Marvina, rzecz jasna). Świadomość tego, kim stanie się później, dodaje jego obecności dodatkowego znaczenia. 

Jeszcze ciekawszy jest jednak Hiacynt. Niejednoznaczny bohater, którego poznawaliśmy jako idealistę w Antypolis. W dziewiątym wydaniu zbiorczym musi wreszcie zacząć myśleć jak zarządca i obrońca rodzinnej posiadłości. Coraz wyraźniej rysuje się zmiana dotykająca Donżonu – z zamku de Cavallère’ów staje się on gniazdem wszelakich, pozbawionych domu potworów.

Monstra, które spinają historię

Płynnie przechodzimy więc do ostatniego rozdziału, Motmotmotylkowcy, tylko pozornie kolejny raz odwracającego narrację. W ósmym tomie czytaliśmy już Monstra 16–18, teraz otrzymujemy więc wcześniejszy numer 15. Trafiamy do szkoły magii, gdzie spotykamy m.in. młodą Pirzuine – przyszłą żonę Marvina. Pod pretekstem komediowej historii o źle użytych zaklęciach oraz nieprzestrzeganiu zasad, kryją się typowe dla Sfara i Trondheima zagadnienia: uprzedzenia wobec ras, twardego oraz bezwzględnego wychowania, odpowiedzialności czy konsekwencji głupoty.

Imponujące uniwersum i najlepsza seria komiksowa

Na mojej stronie recenzuję Donżon od pierwszego wydania zbiorczego. Znajdziecie tutaj teksty o wszystkich ośmiu poprzednich częściach. Po tylu tomach coraz trudniej pojąć skalę tego literacko-rysunkowego przedsięwzięcia, ale jednego można być pewnym – to jedna z najciekawszych i najważniejszych serii komiksowych, jaka kiedykolwiek powstała.

Wydanie zbiorcze 9 zdecydowanie nie jest optymalnym wyborem na pierwszy kontakt z cyklem. Dla osób, które przeczytały wcześniejsze części, jest jednak jednym z tych albumów, które szczególnie hojnie wynagradzają pamięć do szczegółów. 

Każdy z jego bohaterów sprawia wrażenie postaci pochodzących z zupełnie różnych historii. Ale właśnie na tym – od niemal trzydziestu lat – polega jedna z największych przyjemności czytania Donżonu: tutaj wszystko jest ze sobą zależne i składa się na jedno, imponujące, niekończące się uniwersum.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ – Donżon. Wydanie zbiorcze 9

O czym jest Donżon. Wydanie zbiorcze 9?

Dziewiąte wydanie zbiorcze Donżonu obejmuje cztery historie rozgrywające się w trzech różnych epokach uniwersum. Czytelnicy trafiają aż 10 000 poziomów przed wydarzenia znane z głównego cyklu, wracają do młodości Hiacynta czy poznają małego Marvina.

Jakie komiksy zawiera Donżon. Wydanie zbiorcze 9?

Tom zawiera cztery albumy: Donżon Antypody -10 000: Armia Czaszki, Donżon Antypody -9 999: Inkwizytorskie igraszki, Donżon Świt -82: Kwestia przetrwania oraz Donżon Monstra 15: Motmotmotylkowcy.

Czy można zacząć czytać Donżon od Wydania zbiorczego 9?

Teoretycznie tak, ponieważ poszczególne historie można zrozumieć samodzielnie, ale nie jest to najlepszy punkt wejścia do serii. Dziewiąty tom mocno bazuje na wcześniejszej znajomości bohaterów, chronologii i relacji między różnymi epokami. Znacznie więcej satysfakcji przyniesie osobom, które znają poprzednie wydania zbiorcze.

Czy Donżon. Wydanie zbiorcze 9 jest bezpośrednią kontynuacją tomu 8?

Nie w tradycyjnym znaczeniu. Donżon nie rozwija się według jednej liniowej chronologii. Tom 8 zawierał między innymi historie Monstra 16–18, natomiast w tomie 9 znalazło się wcześniejsze Monstra 15, a pozostałe albumy prowadzą czytelników do zupełnie innych momentów historii Terra Amata.

Dla kogo jest Donżon. Wydanie zbiorcze 9?

Przede wszystkim dla osób znających już serię i lubiących jej charakterystyczne połączenie fantasy, absurdu, czarnego humoru, brutalności oraz zaskakująco rozbudowanej mitologii. To tom szczególnie ciekawy dla dorosłych czytelników zainteresowanych początkami świata Donżonu i przeszłością jego najważniejszych bohaterów.

Artykuł Donżon 10 000 poziomów temu – recenzja Wydania zbiorczego 9 pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Wyprawa do wariatkowa to psychologiczna powieść graficzna dla dorosłych, która prowadzi przez rodzinne traumy i mroczne zakamarki ludzkiej psychiki. Wszystko to za pomocą rysunków, które równie dobrze mogłyby się znaleźć w książce dla dzieci.

➜ Tytuł: Wyprawa do wariatkowa
➜ Scenariusz: Pam Pam Liu
➜ Rysunki: Pam Pam Liu
➜ Tłumaczenie: Agnieszka Walulik
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Wujek idzie do szpitala

Główny bohater trafia do zamkniętego ośrodka, choć początkowo nie wydaje się szczególnie chory ani groźny. Jest drażliwy i przekonany, że znalazł się tam przez pomyłkę. Z czasem jednak wyłania się obraz człowieka skrzywdzonego przez rodzinę i system, a historie jego siostry, jej małej córki oraz innych, diametralnie zmieniają sposób, w jaki czytelnik zaczyna go odbierać.

Wujek od początku nie jest tylko ofiarą – znakiem tego jest owinięta bandażem dłoń. Sam zastrasza i krzywdzi. Dorosła siostra żyje pod ciągłą presją, a jej córka zaczyna marzyć o zemście. Nie może doczekać się chwili, w której wymierzy mu sprawiedliwość i ochroni matkę. Pam Pam Liu pokazuje, jak cierpienie liniowo przechodzi z człowieka na człowieka – poprzez strach, agresję, ale także to, co nie zostaje wypowiedziane. To historia o dziedziczeniu traum, które biorą się z braku zrozumienia i dostrzegania potrzeb najbliższych.

Spirala psychicznego cierpienia

Wujek również był kiedyś bezbronnym dzieckiem. Wspomnienia sugerują, że dorastał w miejscu, gdzie jego wrażliwość nikogo nie obchodziła. Autorka nie usprawiedliwia późniejszych czynów mężczyzny. Pokazuje raczej mechanizm, na bazie którego osoba skrzywdzona sama może stać się sprawcą.

Widać to chociażby w przytoczonym symbolicznym filmie o ludziach pierwotnych. W komiksowych kadrach tego zniekształconego wspomnienia czy też wizji – jedni jedzą mięso, a inna postać nie może patrzeć na cierpienie zwierząt i wybiera owoce. Ostatecznie sama zostaje pożarta. Bohater nie dostrzega analogii do własnego losu. Nie rozpoznaje spotkania z samym sobą z przeszłości i nie chce pomóc swojemu wewnętrznemu dziecku. Musiałby dopuścić myśl, że coś jest z nim nie tak.

Dziecięca kreska w kontraście do historii 

Zaokrąglone postacie, minimalizm, prostota – tworzą estetykę niemal niewinną. Właśnie dlatego sceny przemocy, seksualności i upokorzenia w Wyprawie do wariatkowa wydają się oddziaływać z jeszcze większą siłą. Gdybym pokazała w mediach społecznościowych niektóre kadry z albumu, prawdopodobnie część zostałaby zablokowana – choćby ze względu na osobliwego idola głównego bohatera.

To komiks bardzo wulgarny i zdecydowanie przeznaczony tylko dla dorosłych. Nie pozbawiony jednak ważnych pytań na bardzo trudne sprawy. Czy człowiek, który doświadczył ogromu zła i krzywdzi innych, nadal zasługuje na empatię? Czy nasze dzieciństwo, miejsce w którym się wychowujemy, ma definitywny wpływ na nasze późniejsze życie?

Przegrywów zawsze pociąga siła.

Łowca umysłów, sezon 1, odcinek 2

Komiks psychologiczny

Akcję przeplatają cytaty z książek czy seriali o psychiatrii, traumie i społecznych mechanizmach kontroli: Instytucji totalnych Ervinga Goffmana, Strachu ucieleśnionego Bessela van der Kolka, Niespokojnego umysłu Kay Redfield Jamison i The Last Asylum Barbary Taylor. Pojawia się również m.in. Biały szum Dona DeLillo. Nie objaśniają fabuły, lecz wskazują kierunek, pogłębiając treści przytaczane w komiksie.

Wyprawa do wariatkowa nie opowiada o cudownym uzdrowieniu. To historia „psychola” rozumianego jako człowiek, który doświadczył wiele zła i postanowił przekazać je dalej. Pam Pam Liu pokazuje, że wariatkowo to nie tylko szpital. Wariatkowem może być dom, rodzina czy świat, w którym żyją ludzie nazywający siebie normalnymi.

To bardzo mocna w odbiorze pozycja. Daje do myślenia i zachęca do dyskutowania. Polecam ją dorosłym odbiorcom. Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ – Wyprawa do wariatkowa

O czym jest komiks Wyprawa do wariatkowa?

Wyprawa do wariatkowa to psychologiczna powieść graficzna o mężczyźnie, który trafia do zakładu psychiatrycznego, choć sam nie uważa się za chorego. Z czasem czytelnik poznaje jego traumatyczną przeszłość oraz krzywdę, którą bohater wyrządza własnej rodzinie.

Kto stworzył komiks Wyprawa do wariatkowa?

Autorką scenariusza i ilustracji jest tajwańska artystka Pam Pam Liu. Komiks łączy autobiograficzne inspiracje, groteskę, czarny humor oraz refleksję nad traumą, chorobami psychicznymi i przemocą.

Czy Wyprawa do wariatkowa jest komiksem dla dorosłych?

Tak. Album zawiera wulgarny język, sceny przemocy, seksualności, nagości, psychicznego cierpienia oraz przemocy rodzinnej. Mimo pozornie dziecięcej kreski jest to publikacja przeznaczona wyłącznie dla dorosłych czytelników.

Dlaczego tytuł Wyprawa do wariatkowa jest kontrowersyjny?

Słowo „wariatkowo” ma pejoratywny i stygmatyzujący wydźwięk. Autorka wykorzystuje je świadomie, aby podkreślić brutalność społecznych podziałów na ludzi „normalnych” i „chorych” oraz pokazać, jak łatwo odebrać człowiekowi podmiotowość.

Czy Wyprawa do wariatkowa realistycznie przedstawia szpital psychiatryczny?

Nie należy traktować tego komiksu jak reportażu o funkcjonowaniu współczesnego oddziału psychiatrycznego. Zakład jest przede wszystkim przestrzenią symboliczną, w której zacierają się role pacjentów, lekarzy, ofiar i sprawców.

Czy Wyprawa do wariatkowa jest komiksem o chorobach psychicznych?

Tak, ale nie tylko. To również opowieść o rodzinie, przemocy, dziedziczeniu traum i społecznej potrzebie określania, kto jest „normalny”. Choroba psychiczna nie zostaje tu pokazana jako pojedyncza diagnoza, lecz jako część większej spirali cierpienia.

Czy warto przeczytać Wyprawę do wariatkowa?

To ważna propozycja dla czytelników szukających wymagających komiksów psychologicznych. Album nie daje prostych odpowiedzi ani pocieszenia, ale zmusza do namysłu nad odpowiedzialnością, empatią i mechanizmami, które zmieniają ofiary w kolejnych sprawców.

Artykuł Wyprawa do wariatkowa – recenzja komiksu o spirali cierpienia pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

➜ Tytuł: Iskry. Tom 5 Wielkie rzeczy
➜ Seria: Iskry
➜ Scenariusz: Krzysztof Łuczyński
➜ Rysunki: Krzysztof Łuczyński
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Ronan Arris, czyli futurystyczny Conan

W piątym tomie wracamy do głównego bohatera cyklu, czyli Ronana Arrisa – ponad trzystuletniego Selenity, najemnika obdarzonego nadnaturalnymi zdolnościami i niepokojąco świecącymi oczami. Po latach udziału w wyniszczających wojnach, Ronan dobrowolnie skazał się na banicję. Teraz dowodzi grupą najemników, przemierza Galaktykę i podejmuje się niebezpiecznych zleceń, próbując przy okazji poradzić sobie z własną przeszłością.

Przynajmniej w teorii Ronan jest więc postacią mocno poturbowaną przez życie. Być może dlatego autor komiksu ma tendencje do wybielania jego decyzji. Kiedy w jednej z pierwszych scen piątej części Ronan zabija przypadkową postać, tłumaczy swoje zachowanie, że ten sam chciał, żeby ktoś zakończył jego cierpienie. Fabuła Wielkich rzeczy nieuchronnie ma jednak lekko naruszać ten idealny wizerunek. Ronan w końcu zdecyduje się nagiąć własne zasady, ale… nie wyprzedzajmy faktów. 

Jeżeli jeszcze nie mieliście okazji poznać tego bohatera, to najłatwiej będzie go porównać do kultowego Conana: obaj są ponadprzeciętnie silnymi, świetnie wyszkolonymi wojownikami, którzy przez lata zarabiali jako najemnicy i przemierzali kolejne krainy w poszukiwaniu niebezpiecznych zleceń. Łączy ich także niezależność, nieufność wobec władzy oraz skłonność do rozwiązywania problemów za pomocą miecza. Jeden i drugi żyją jednak w zupełnie innych czasach oraz muszą mierzyć się z odmiennymi problemami.

Ramię w ramię z piratem

W Iskry. Tom 5 Wielkie rzeczy Ronan i jego drużyna łączą siły z kapitanem Javedem Halmadim – piratem, który zbudował wokół siebie oddaną społeczność. Ich współpraca szybko przeradza się w udany sojusz, a przecież nic nie cementuje przyjaźni równie skutecznie, jak wspólne wycinanie w pień wrogów. 

Spora część fabuły tej części poświęcona jest zdobyciu istotnych elementów do sterowania statkiem. Trzeba przyznać, że miłośnicy kosmicznych wehikułów będą zachwyceni zawartością tego nowego tomu. Krzysztof Łuczyński bardzo dobrze obmyślił kolejne lokacje, wprowadzając do kadrów sporo futurystycznych elementów – scenografia, choć czasami symboliczna, bardzo dobrze osadza historię w surowym, intrygującym otoczeniu. W Iskrach najważniejsi są jednak bohaterowie, a także ich niezwykła różnorodność wizualna.

Kim właściwie jest tajemnicza dziewczyna?

No właśnie, coraz więcej pytań budzi bowiem niema, zielonowłosa dziewczyna, którą w jednej z poprzednich części wyciągnięto z komory kriogenicznej. W trakcie lektury tego tomu dowiadujemy się, że nie udało się jej przypisać do żadnej znanej rasy. Bohaterka staje się więc jeszcze bardziej zagadkowa.

Nie jest obdarzona żadną widoczną na pierwszy rzut oka mocą, ale to właśnie jej Ronan zawdzięcza swoje życie. Być może dlatego zdecyduje się zamieszać trochę na końcu tej części, a może między tym dwojgiem zaczyna kwitnąć jakieś uczucie. 

Dziewczyna jest „ładunkiem”, który drużyna miała dostarczyć tajemniczemu zleceniodawcy. Kiedy w końcu dochodzi do spotkania z tą tajemniczą postacią, nic nie przebiega zgodnie z planem. Ronan musi zdecydować, czy ważniejsza jest umowa, czy osoba, którą zgodnie z ustaleniami powinien przekazać w obce ręce. I chyba nietrudno zgadnąć, na którą z tych opcji się zdecyduje.

Czy warto było czekać na piąty tom Iskier?

Nie da się ukryć, Krzysztof Łuczyński po raz kolejny dowiózł. Napięcie utrzymuje się od pierwszych stron komiksu aż do końca, mamy liczne zwroty akcji, dobrze napisane interakcje między bohaterami i oczywiście nieco ironiczny, ale bardzo zjadliwy humor. Akcja nie jest przegadana, a odpowiednio rozmieszczone pauzy pozwalają wybrzmieć zarówno scenom widowiskowym, jak i tym z ładunkiem emocjonalnym. Fabuła została zrealizowana z rozmachem – narracyjnym oraz wizualnym. 

Oczywiście historia kończy się klasycznym klifhangerem. Autor urywa akcję w kluczowym momencie i wydaje się sugerować, że po trzech latach czekania na pewno mamy już wprawę w uzbrajaniu się w cierpliwość. Czy znowu będzie warto? Po lekturze Wielkich rzeczy wszystko wskazuje na to, że tak. Oby tylko tym razem na premierę szóstego tomu nie trzeba było czekać całe lata świetlne.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Iskry. Tom 5. Wielkie rzeczy?

Piąty tom serii opowiada o dalszych losach Ronana Arrisa i jego drużyny, którzy łączą siły z piratami kapitana Javeda. Bohaterowie muszą zmierzyć się z kolejnymi przeciwnikami, dostarczyć tajemniczą dziewczynę zleceniodawcy oraz odkryć, co łączy znikające monolity z tysiącem planet.

Kto jest autorem serii komiksowej Iskry?

Autorem scenariusza i rysunków do serii Iskry jest Krzysztof Łuczyński. To autorski polski cykl łączący elementy fantasy, science fiction, kosmicznej przygody i humoru.

Czy trzeba znać poprzednie tomy przed lekturą Wielkich rzeczy?

Tak, ponieważ piąty tom bezpośrednio kontynuuje wydarzenia, tajemnice i relacje rozwijane w poprzednich częściach. Szczególnie istotne są losy dziewczyny wyciągniętej z komory kriogenicznej oraz sprawa znikających monolitów.

Czy warto przeczytać Iskry. Tom 5. Wielkie rzeczy?

Tak, szczególnie jeśli lubicie dynamiczne komiksy science fiction, kosmiczne bitwy, niezwykłe statki, fantastyczne rasy i historie prowadzone z rozmachem. Piąty tom utrzymuje napięcie, rozwija najważniejsze tajemnice i kończy się mocnym klifhangerem.

Artykuł Trzy lata czekania na nowe „Iskry”. Czy było warto? pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Filmowy obraz Scarlett i Rhetta tak skutecznie utrwalił się w popkulturze, że trudno dziś wracać do tej historii bez wspominania Vivien Leigh oraz Clarka Gable’a.

➜ Tytuł: Przeminęło z wiatrem
➜ Scenariusz: Pierre Alary (na podstawie powieści autorki Margaret Mitchell)
➜ Rysunki: Pierre Alary
➜ Tłumaczenie: Marta Duda-Gryc
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Komiksowy powrót do wielkiej klasyki

Wydawnictwo Timof Comics daje nam jednak szansę powrotu do jednej z najsłynniejszych powieści minionego stulecia, ale w jeszcze innym wydaniu. Powieści za którą Margaret Mitchell otrzymała Nagrodę Pulitzera. 

Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego to komiksowa adaptacja amerykańskiego melodramatu, którego akcja toczy się w czasach wojny secesyjnej, czyli w jednym z najważniejszych i najbardziej bolesnych momentów w historii USA.

Nie jest to wyłącznie historia wielkiej miłości. To opowieść o końcu pewnego świata, o przemocy, klasowości, pieniądzu, głodzie, odbudowie i kobiecie, która znacząco wyprzedzała swoją epokę. Scarlett O’Hara jest zagubiona, próżna, egoistyczna i okrutna – a jednocześnie niebywale silna. 

Pierre Alary między powieścią a filmem

Pierre Alary pozostaje blisko oryginału, ale nadaje całości bardziej finezyjnego, artystycznego wyrazu. W kadrach jego komiksu można znaleźć kwestie bohaterów przeniesione z kart powieści, jak i odniesienia wizualne do filmowych klatek. Niektóre postaci w interpretacji Alary’ego, a nawet konkretne sceny wyglądają kropka w kropkę jak aktorzy czy scenografia z ekranizacji.

Czy to zarzut? Moim zdaniem nie. Miłośnicy filmu odnajdą w komiksowej wersji smaczki, które bronią się również bez znajomości kinowego hitu. Historia została przedstawiona z ogromnym rozmachem. Wspaniałe operowanie światłem, oszczędność kolorystyczna, ekspresyjne zbliżenia twarzy i bogatsze niż w filmie kadrowanie sprawiają, że komiks jest bardziej współczesny w sposobie opowiadania.\

Scarlett, Rhett i Melania, czyli bohaterowie niejednoznaczni

Alary’emu udało się pokazać to, co składa się na fenomen Przeminęło z wiatrem: bardzo niejednoznacznych bohaterów. Scarlett nie jest tu jedyną postacią wielowymiarową. Na wzmiankę zasługuje Rhett Butler, pragmatyk goniący za pieniądzem, cynik i oportunista, który po bliższym poznaniu ma znacznie więcej do zaoferowania. Jest też Melania, tak dobra, łagodna i niewinna, że niemal nierealna.

Bohaterów łączą więzy romantyczne, rodzinne czy społeczne, ale powieść Mitchell – a za nią również komiks Alary’ego, nie zamykają się wyłącznie w kategorii prostego romansu. Ścierają się tu świat starego Południa, narodziny nowego kapitalizmu, przemoc historii, klasowość, wykorzystywanie okazji i umiejętność patrzenia w przyszłość. To historia o ludziach, którzy dostrzegli możliwości w upadku cywilizacji i postanowili wziąć dla siebie, to co najlepsze.

Klasyka, która porusza trudne tematy

Współczesna lektura Przeminęło z wiatrem musi jednak uwzględniać także to, co w tej historii problematyczne: rasizm, niewolnictwo, mitologizację Konfederacji i sentymentalne spojrzenie na świat plantacji. Alary nie unieważnia tych wątków, ale też nie zamienia adaptacji w publicystyczny manifest. Pokazuje świat, który właśnie się rozpada, i ludzi próbujących ocalić z niego swój majątek jak i pewne złudzenia.

Dzięki temu komiks można czytać na więcej niż jednym poziomie. Z jednej strony jako wielką, emocjonalną opowieść o głównych bohaterach. Z drugiej – jako historię o świecie opartym na krzywdzie, który nie zasługuje na nostalgię, nawet jeśli został opowiedziany z ogromną wizualną urodą. Bez tego dualizmu Przeminęło z wiatrem byłoby tylko pięknie narysowaną klasyką, a tak pokazuje fragment (słusznie) minionego świata, którego już nie ma. I za którym nie warto tęsknić.

Kobieta wyprzedzająca swoją epokę

Scarlett O’Hara nie jest bohaterką, z którą można bezrefleksyjnie sympatyzować. Alary umiejscawia ją jednak w konkretnym czasie i sytuacjach. Umiejętnie zarysowuje jej obawy, potrzeby i obsesje. To kobieta z jednej strony próżna, skupiona na sobie oraz ograniczona żądzą zdobycia względów jednego mężczyzny. Z drugiej strony to postać o niezwykłej sile, która po doświadczeniu wojny, głodu i straty nie chce już nigdy zostać bezradna.

Artysta pokazuje ją w sposób znakomity. Jej mimika, didaskalia towarzyszące wybranym scenom, intymne dialogi oraz ciasne kadrowanie na przemian z pejzażami zmieniającego się świata – przemawiają momentami lepiej niż sam film. Rysuje przed czytelnikiem bohaterkę, która czasami irytuje, ale od której ciężko oderwać spojrzenie.

Esencja powieści w pięknym wydaniu

Jeżeli trudno więc przebrnąć Wam przez około tysiąc stron oryginalnej powieści Mitchell – w dziele Alary’ego otrzymujecie esencję tej przejmującej, pięknej i zarazem wielowymiarowej historii. I to jeszcze w jakim wydaniu! Duży format, płócienny grzbiet oraz złote uszlachetnienia sprawiają, że Przeminęło z wiatrem wygląda jak kolekcjonerski album. 

Jeżeli nie zamierzacie kupować go dla siebie, to – na wszystkie komiksowe świętości – rozważcie tę pozycję na prezent dla kogoś bliskiego. Polecam ją odbiorcom powyżej 16 lat. 

Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

Czy Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego to adaptacja powieści Margaret Mitchell?

Tak, Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego to komiksowa adaptacja słynnej powieści Margaret Mitchell. Autor kondensuje rozbudowaną historię Scarlett O’Hary, Rhetta Butlera, wojny secesyjnej i przemian społecznych w formę komiksowego albumu, zachowując najważniejsze emocje oraz konflikty oryginału.

Kto jest autorem komiksu Przeminęło z wiatrem?

Autorem komiksowej adaptacji Przeminęło z wiatrem jest Pierre Alary, francuski rysownik i scenarzysta komiksowy. W Polsce album ukazał się nakładem wydawnictwa Timof Comics.

O czym jest komiks Przeminęło z wiatrem?

Komiks Przeminęło z wiatrem opowiada o Scarlett O’Harze, młodej kobiecie dorastającej w czasie wojny secesyjnej i rozpadu dawnego świata amerykańskiego Południa. To historia o miłości, przetrwaniu, głodzie, pieniądzu, klasowości, przemocy historii oraz kobiecie, która za wszelką cenę nie chce być bezbronna.

Czy trzeba znać powieść albo film, żeby przeczytać komiks Przeminęło z wiatrem?

Nie, znajomość powieści Margaret Mitchell ani filmu z 1939 roku nie jest konieczna. Komiks Pierre’a Alary’ego funkcjonuje jako samodzielna opowieść. Czytelnicy znający film mogą jednak odnaleźć w albumie dodatkowe smaczki, podobieństwa scen i wizualne echa kultowej ekranizacji.

Czy komiks Przeminęło z wiatrem jest podobny do filmu?

Komiks częściowo przywołuje filmowe wyobrażenia o Scarlett O’Harze i Rhettcie Butlerze, ale nie jest prostym przerysowaniem ekranizacji. Pierre Alary korzysta z własnego języka graficznego: mocnych zbliżeń, ekspresyjnej mimiki, oszczędnej kolorystyki, światła i szerokich pejzaży pokazujących zmieniający się świat.

Dla kogo jest komiks Przeminęło z wiatrem?

Komiks Przeminęło z wiatrem najlepiej sprawdzi się u starszych nastolatków i dorosłych czytelników. To propozycja dla osób, które lubią adaptacje literatury klasycznej, komiksy historyczne, niejednoznacznych bohaterów, mocne kobiece postaci oraz elegancko wydane albumy kolekcjonerskie.

Od jakiego wieku można czytać Przeminęło z wiatrem Pierre’a Alary’ego?

Najbezpieczniej polecić komiks odbiorcom od około 16 roku życia. Wynika to z tematyki wojny, przemocy, rasizmu, relacji społecznych oraz złożoności moralnej bohaterów.

Czy warto przeczytać komiks Przeminęło z wiatrem?

Tak, szczególnie jeśli chcecie wrócić do klasyki w bardziej przystępnej, wizualnie zachwycającej formie. Komiks Pierre’a Alary’ego wydobywa z powieści Margaret Mitchell esencję: dramat Scarlett, wielką historię w tle, emocjonalne napięcie oraz niewygodną świadomość świata, którego już nie ma.

Artykuł Przeminęło z wiatrem – jaka jest komiksowa Scarlett O’Hara pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

W Bestiariuszu Isy jeden nierozważny gest wystarczy, żeby narazić się na ogromne niebezpieczeństwo, ale przy okazji także przemeblować swoje życie.

➜ Tytuł: Bestiariusz Isy
➜ Scenariusz: Joana Afonso
➜ Rysunki: Joana Afonso
➜ Tłumaczenie: Jakub Jankowski
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Zwierzoły są wszędzie

Joana Afonso opowiada historię Isy, pracowniczki firmy zwalczającej plagi. Tyle że w jej świecie „plaga” nie jest równoznaczna z inwazją mrówek czy karaluchów. Firma specjalizuje się w wyłapywaniu oraz usuwaniu z życia zwykłych śmiertelników istot dziwnych, mitycznych, często niebezpiecznych, ale zarazem niezwykle fascynujących. Isa nie chce ich tylko łapać. To empatyczna dusza, która pragnie zrozumieć te bestyjki oraz jak najlepiej chce  opisać je światu. Isa marzy o własnym bestiariuszu.

Pewnego dnia zabiera do pracy siostrzeńca, Miguela. To właśnie jego obecność przyczynia się do zmiany perspektywy dziewczyny. Miguel jako kilkulatek jest nieco lekkomyślny, ale zarazem niebywale odważny i pełen entuzjazmu. Dzięki niemu komiks staje się opowieścią o ciekawości, wrażliwości i patrzeniu uważniej na to, co inni są w stanie łatwo przeoczyć.

Miejski bestiariusz

Jeżeli mieliście kiedyś wrażenie, że coś Wam mignęło przy śmietniku – możliwe, że nie był to tylko gołąb czy zabłąkany szczur. W Bestiariuszu Isy taki miejski krajobraz to plac zabaw, ale i naturalne siedlisko rozmaitych stworzeń. Zwierzoły, które można tam spotkać niemal na każdym kroku, są przypomnieniem, że miasto nie należy wyłącznie do ludzi.

Afonso świetnie korzysta z języka komiksu. Jej plansze są pełne ekspresji i ruchu, a stworzenia mają w sobie jednocześnie śmieszność, urok oraz grozę. To istoty, które z całą pewnością mogłyby się czaić za śmietnikiem, na strychu albo pod klapą studzienki – właśnie dlatego tak łatwo uwierzyć, że istnieją naprawdę.

Początek czegoś większego

Ten komiks czyta się z dużą przyjemnością, ale…  pozostawia po sobie lekki niedosyt. Choć niczego mu brakuje, trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że świat Isy nie powinien mieć jeszcze jednej części – lub kilkunastu. Każdy zwierzoł mógłby posiadać w tej serii własną historię, a każde zlecenie byłoby powodem do kolejnych spotkań z bohaterami. Relacja Isy i Miguela ma bowiem ogromny potencjał do dalszego rozwoju.

Bestiariusz Isy to propozycja dla dzieci, nastolatków oraz dorosłych, którzy lubią komiksy przygodowe oraz pasjonują się fantastycznymi stworzeniami. To historia o podążaniu drogą marzeń i aspiracji – żeby starać się robić w życiu to, co jest dla nas naprawdę znaczące.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania o Bestiariusz Isy

O czym jest komiks Bestiariusz Isy?

Bestiariusz Isy to komiks przygodowy o Isie, która zajmuje się tropieniem i opisywaniem niezwykłych stworzeń zwanych zwierzołami. Wraz z Miguelem trafia na kolejne dziwne istoty, a zwyczajne miejskie przestrzenie zmieniają się w teren pełen tajemnic, pościgów i niespodziewanych odkryć.

Kim są zwierzoły w komiksie Bestiariusz Isy?

Zwierzoły to fantastyczne stworzenia, które żyją blisko ludzi, choć nie zawsze są przez nich zauważane. Mogą być groźne, zabawne, dziwaczne i fascynujące jednocześnie. Dzięki nim komiks łączy klimat miejskiej przygody z elementami bestiariusza i opowieści o potworach.

Czy Bestiariusz Isy to komiks dla dzieci?

Tak, Bestiariusz Isy sprawdzi się jako komiks dla dzieci. To opowieść pełna humoru i przygody, ale bez przesadnie mrocznego klimatu.

Czy warto przeczytać Bestiariusz Isy?

Tak, szczególnie jeśli szuka się komiksu lekkiego oraz pomysłowego. Bestiariusz Isy wyróżnia się wyrazistymi stworzeniami i światem, do którego chciałoby się wracać.

Artykuł Nie śmieć, bo przyjdzie zwierzoł. Recenzja komiksu „Bestiariusz Isy” pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

To książka raczej dla dorosłych, ale jej najważniejszy wniosek dotyczy również dzieci. Baśnie warto czytać. Nie tylko te wygładzone oraz uwspółcześnione. Baśnie są po to, żeby pozwolić sobie czasem na strach i niedogodności nieszczęśliwych zakończeń. Najlepiej oczywiście pod kocem oraz z ciepłym kakao – a także z dorosłym, który kojącym głosem przeczyta: „dawno, dawno temu i daleko stąd”; upewniając, że wszystko co złe, nie znajduje się przecież zbyt blisko nas.

➜ Tytuł: Na końcu wszyscy umierają. Brudna prawda o bajkach dla dzieci
➜ Scenariusz: Lou Lubie
➜ Rysunki: Lou Lubie
➜ Tłumaczenie: Wojciech Birek
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Grimm, Perrault, Basile – jak różnią się ich baśnie

Lou Lubie rozkłada najsłynniejsze historie na części pierwsze i pokazuje, jak bardzo różniły się wersje spisane przez baśniową „trójcę”: braci Grimm, Charles’a Perraulta i Giambattistę Basilego. To trochę jak porównywanie trzech rodzinnych przepisów na sernik. Niby wszyscy zmierzają w tym samym kierunku, ale u jednych są rodzynki, a u drugich ktoś włożył do pieca nie to, co trzeba (i na zbyt długo).

Autorka w sposób niezwykle swobodny i błyskotliwy porządkuje baśnie, dzieli je na kategorie, zagląda do ich źródeł oraz oprawia w ramkę psychoanalizy. Nie zapomina wspomnieć o pochodzeniu dawnych podań ustnych, nawiązuje do popularnych filmów Disney’a, dzieli baśnie według płci i sprawdza procentowy udział mężczyzn oraz kobiet w tych najsłynniejszych historiach. Pochyla się również nad twórczością Andersena oraz rozważa jego utożsamianie się z… Arielką.

Czy dzieci naprawdę trzeba chronić przed każdą strasznostką?

Na końcu wszyscy umierają. Brudna prawda o bajkach dla dzieci sprawiły mi tym większą radość, bo ostatnio pisałam artykuł o Jasiu i Małgosi w nowej interpretacji Stephena Kinga. Tam również pochyliłam się nad współczesnym odbiorem baśni, ale i zagadnieniu związanym ze strachem… sięgania po tego rodzaju literaturę (bo teraz mało kto przekazuje je ustnie). Przecież baśń to jeden z najbezpieczniejszych poligonów do testowania lęku. Baba Jaga jest przerażająca, ale finalnie zostaje skutecznie spacyfikowana. Wilk może połknąć babcię, ale nie wyskoczy spod łóżka na warszawskim Mokotowie.

Oczywiście nie chodzi o to, żeby serwować kilkulatkowi literacki horror na dobranoc. Mam na myśli bardziej to, żeby nie odbierać baśniom ich pierwotnej funkcji. Disneyowskie księżniczki niewiele mają wspólnego z prawdziwymi baśniami. To historie od oswajania tego, co trudne: samotności, zazdrości, śmierci, niesprawiedliwości, głodu, przemocy, straty czy dorastania. 

Brudna prawda bywa potrzebna

Lubie (co za wspaniałe nazwisko!) pokazuje też, że niektóre baśnie znikały albo zmieniały się pod wpływem ówczesnej „poprawności politycznej”. Każda epoka miała własne nożyczki i własną listę niewygodnych tematów. Współcześnie równie chętnie sięgamy po korektor, ale skupiamy się na wymazywaniu czegoś zgoła innego – przemocy, nierówności społecznej, braku różnorodności czy zgody na zniewolenie.

Dlatego Na końcu wszyscy umierają jest taką radosną, inteligentną prowokacją. Śmieszy, ale zarazem nie spłyca. Przypomina, że baśnie nie przetrwały dlatego, że były grzeczne oraz jasno formułowały morały. Przetrwały, bo są uniwersalne i ponadczasowe. Bawią oraz uczą z tą samą intensywnością, co niegdyś. 

To komiks dla dorosłych, ale po jego lekturze łatwiej zrozumieć, dlaczego dzieci też potrzebują baśni – i to tych nie odartych ze wszystkich strasznostek. Jestem absolutnie zachwycona tą książką. Mam nadzieję, że będziecie się przy niej bawić równie dobrze, co ja. Polecam odbiorcom powyżej 16 lat.

Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli co warto wiedzieć o Na końcu wszyscy umierają

O czym jest książka Na końcu wszyscy umierają Lou Lubie?

Na końcu wszyscy umierają. Brudna prawda o bajkach dla dzieci to komiks popularnonaukowy o baśniach, ich dawnych wersjach, mrocznych motywach i zmianach, które przez lata wprowadzali autorzy, wydawcy oraz które zmieniały się na skutek kolejnych epok. Lou Lubie pokazuje, że znane historie o Kopciuszku, Roszpunce, Jasiu i Małgosi czy Śpiącej Królewnie wcale nie zawsze były tak grzeczne, jak ich współczesne wersje.

Czy Na końcu wszyscy umierają to książka dla dzieci?

Nie, to książka raczej dla dorosłych i starszych czytelników, choć opowiada o bajkach kojarzonych z dzieciństwem. Jej humor, kontekst kulturowy, odniesienia do przemocy, seksualności, psychoanalizy i historii baśni sprawiają, że najlepiej czytać ją jako błyskotliwy komiks dla dorosłych miłośników literatury, folkloru oraz popkultury.

Dlaczego warto przeczytać Na końcu wszyscy umierają?

Warto, bo Lou Lubie w zabawny i bardzo przystępny sposób pokazuje, skąd wzięły się najsłynniejsze baśnie i jak bardzo różniły się ich wersje spisane przez braci Grimm, Charles’a Perraulta czy Giambattistę Basilego. To książka, po której inaczej patrzy się na klasyczne bajki, ich morały, okrucieństwo i ukryte społeczne mechanizmy.

Artykuł Na końcu wszyscy umierają – recenzja humorystycznej oraz przenikliwej analizy baśni pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Mangusta Joany Mosi jest opowieścią pozornie oszczędną, minimalistyczną, a jednocześnie pełną emocji, które wykraczają poza ramy werbalne. Główną bohaterką jest Julia – z jej ogródkiem oraz tajemniczym zwierzęciem, którego nikt poza kobietą nie widzi. Mangusta jednak niszczy jej sadzonki. Julia nie jest w stanie zrobić żadnego kroku, żeby definitywnie się z nią rozprawić.

➜ Tytuł: Mangusta
➜ Scenariusz: Joana Mosi
➜ Rysunki: Joana Mosi
➜ Tłumaczenie: Jakub Jankowski
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Kim jest Joana Mosi?

Joana Mosi to portugalska artystka wizualna, autorka komiksów i powieści graficznych związana z Lizboną. W swoich pracach chętnie opowiada o tym, co niewygodne, trudne do nazwania oraz ukryte pod powierzchnią codzienności. Mangusta jest jej pełną, dojrzałą powieścią graficzną, która pokazuje, jak dobrze autorka rozumie komiks jako medium ciszy i niedopowiedzenia.

Joana Mosi w wywiadach mówi o żałobie raczej jako o doświadczeniu uniwersalnym niż autobiograficznym (to na wypadek, gdybyście zastanawiali się, czy historia jest inspirowana życiem artystki). Podkreśla, że interesował ją szczególny etap żałoby: zaprzeczanie i dryfowanie obok własnego bólu, a nie terapeutyczna opowieść o „przepracowaniu” straty. Być może właśnie dlatego Mangusta sprawia wrażenie historii tak intymnej.

Matka, córka i rozmowy, które nie pomagają

Ten komiks stoi relacjami. Tą wysuwającą się na pierwszy plan jest relacja matki i córki.  Matka Julii to kobieta zatroskana, kochająca, ale patrząca na młodą kobietę przez pryzmat swoich lęków, oczekiwań, przekonań oraz własnej, trudnej historii. Nie dostrzega, że jej troska może być odbierana jako osądzanie. Nie rozumie, że Julia czuje się nie tylko samotna, ale też osaczona, niesamodzielna, pozbawiona sprawczości i niedoceniana.

W tej relacji nie ma łatwego do scharakteryzowania konfliktu dobrej i złej strony. To z czym mamy do czynienia, to raczej bolesne rozmijanie się intencji ze skutkiem. Matka chce pomóc, ale nie potrafi słuchać swojego dziecka – córka z kolei potrzebuje bliskości, ale każdy kontakt z matką tylko pogarsza ich stosunki.

Kolejną, w interesujący sposób ukazaną relacją jest ta między Julią a jej młodszym bratem. Obydwoje znajdują się w trudnej sytuacji, jednak to mężczyzna czuje się bardziej przytłoczony brakiem możliwości wsparcia siostry. Choć spędza znaczną część dnia przed ekranem, zanurzony w grę – dostrzega znacznie więcej i jest bardziej świadomy rzeczywistości, niż jego siostra, która nie ucieka w technologię.

Mangusta jako niewidzialny przeciwnik

Tytułowa mangusta jest w tym wszystkim najbardziej znaczącym symbolem. Metaforą braku zrozumienia. Poczucia beznadziejności. W końcu – symbolem mężczyzny z przeszłości, którego obecność chce się odepchnąć, ale nie potrafi się tego zrobić.

To połączenie historii obyczajowej z reportażem przyrodniczym jest wyjątkowo przejmujące. Natura to przecież synonim życia i śmierci. Ciągłej przemiany, walki o przetrwanie. Mangusta w komiksie to drapieżnik, ale drapieżnik, który także chce żyć. Jeżeli będziemy się nad nim litować, zniszczy nasz ogródek i pozbawi plonów. Żeby ocalić rabatki trzeba zrobić tylko jedno – podjąć bardzo drastyczne kroki.

Komiks, który trzeba przeczytać dwa razy

Mangusta jest jedną z tych historii, które po zakończeniu aż proszą się o ponowną lekturę. Za drugim razem zupełnie inaczej odczytacie rozmowy między bohaterami, ich postawy. Choć już pierwsze zetknięcie z kadrami zrobi wrażenie. Joana Mosi przygotowała bowiem całe sekwencje, które opowiadane są tylko za pomocą obrazu: zapadanie się w pościel, próba uciszenia myśli alkoholem, ciała pozbawione twarzy, a mimo to pełne emocji. 

Bohaterom czasem brakuje nosa, ust i oczu, ale wystarczy dynamika ciała oraz bogata gestykulacja, żeby spotęgować wrażenie słów, które postaci wypowiadają.

Mangusta to niebanalny komiks o żałobie. O tym, co dzieje się wewnątrz człowieka, który przechodzi trudne chwile, ale nie pozwala sobie pomóc. To opowieść o czasie, który nie leczy raz, tylko sieje większą ciszę i pustkę. Polecam go dorosłym odbiorcom.

Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Mangusta Joany Mosi?

Mangusta to psychologiczny komiks o Julii, kobiecie mierzącej się z żałobą, samotnością i niezrozumieniem ze strony najbliższych. Tytułowa mangusta nie jest tu zwykłym zwierzęciem, ale symbolem niewidzialnego przeciwnika, z którym bohaterka próbuje walczyć.

Czy Mangusta to komiks o żałobie?

Tak, Mangusta jest niebanalnym komiksem o żałobie. Nie opowiada jednak o niej wprost, lecz przez gesty, ciszę, relacje rodzinne, powracające wspomnienia i symboliczny motyw niszczonego ogródka.

Dla kogo jest komiks Mangusta?

Mangusta będzie dobrym wyborem dla czytelników szukających dojrzałych komiksów psychologicznych. To propozycja dla osób, które doceniają historie o emocjach, żałobie, rodzinnych napięciach i narracji prowadzonej z równą intensywnością samym obrazem, jak i gęstymi dialogami.

Artykuł Mangusta – recenzja komiksu o żałobie i umiejętności proszenia o pomoc pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

➜ Tytuł: Rzadkie smaki
➜ Scenariusz: Ram V
➜ Rysunki: Filipe Andrade
➜ Tłumaczenie: Marceli Szpak
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Demon, który kręci dokument kulinarny

Rubin Baksh nie jest zwyczajnym smakoszem. Tak naprawdę to długowieczny demon o imieniu Bakasura – miłośnik jedzenia i ludzi, który marzy o stworzeniu filmu dokumentalnego w duchu Anthony’ego Bourdaina. Do realizacji tego pomysłu potrzebuje Mo, młodego, niespełnionego filmowca żyjącego w poczuciu porażki i w cieniu śmierci matki. Razem ruszają w drogę przez miejsca pełne smaku oraz historii, żeby uchwycić całą istotę… człowieczeństwa.

Po piętach depczą im jednak łowcy demonów, ale w zupełnie nie k-popowym wydaniu. Wraz z nimi pojawia się nawet wątek indyjskiego wiedźmina. Mamy więc cały pakiet z polowaniem, legendą, potworem oraz dość znaczącą kwestią – kto w całej tej historii najbardziej zasługuje na miano bestii. Bo choć Rubin, czy też Bakasura, bywa przerażający – przez większość swojej egzystencji patrzy na ludzi z zachwytem, jakiego my sami często nie potrafimy wobec siebie poczuć.

Chciałbym, żeby ludzkość zobaczyła się taką, jaką ja ją widzę. Żebyście zrozumieli, jacy jesteście piękni, jacy jesteście przepyszni.

Ram V, Rzadkie smaki, 2, str. 47

Indie – mapa smaków i opowieści

W Rzadkich smakach odwiedzamy realnie istniejące miejsca. Są pola chili w Mathanii, trochę przerysowane, a jednak oddające zachwyt, który można sobie wyobrazić, stojąc pośród czerwieni i palącego słońca. Jest Khari Baoli, targ korzenny w starym Delhi, nieopodal murów Dżama Masdżid, gdzie zapachy stają się powietrzem, którym oddycha miasto. Jest także chaotyczny, wielokulturowy Bombaj, który może być początkiem lub końcem całej historii.

Ram V i Filipe Andrade przede wszystkim jednak nie tworzą opowieści oderwanych od jedzenia. Jedzenie, próbowanie, gotowanie i wspominanie są częścią tej samej narracji. Potrawy stają się czymś, co przywołuje pamięć i ją utrwala. Tego rodzaju snuta opowieść, mocno osadzona w tych konkretnych miejscach, naprawdę mocno oddziałuje na czytelnika.

Komiks będący książką kucharską i filmem drogi

To, czego nie sposób zapomnieć z Rzadkich smaków, jest właśnie sposób ukazania etapu przygotowywania potraw. Proces gotowania bywa tu odwzorowany z dokładnością książki kucharskiej. W komiksie pojawiają się przepisy między innymi na: masala chai, dziczyznę w sosie z mathańskim chili, raan, smażony daal, ryż po syczuańsku czy paal payasam.

Przyznam szczerze, że nie podjęłam się (póki co) ich przetestowania. Brak mi talentu. Mam jednak w sobie bardzo silne przekonanie, że trzymając się ściśle tych przepisów, można wyczarować na talerzu coś magicznego. Zupełnie tak, jak coś niezwykłego stworzyli Ram V i Filipe Andrade.

Bo ten komiks, z konstrukcją rozmów między posiłkami, przywołuje trochę obrazek rodzinnego spotkania, podczas którego bliscy dyskutują sobie nad parującymi talerzami.  Bohaterowie również jedzą, gotują, przemieszczają się, opowiadają, wspominają i odsłaniają kolejne fragmenty siebie. Narracja jest przy tym bardzo filmowa. Retrospekcje mieszają się z futurospekcjami (flash-forward), czyli urywkami scen z przyszłości. 

Tak w życiu, jak w sztuce… Niektóre smaki powstają dzięki wysiłkowi, jaki należy włożyć, aby do nich dotrzeć.

Ram V, Rzadkie smaki, 2, str. 46

Rysunki Filipe Andrade’a

Warstwa wizualna Rzadkich smaków jest równie smakowita, jak wyobrażenia przygotowywanych w nim dań. To pełna wibrujących kolorów, detali ukrytych w plątanie kształtów, bardzo wyrazistych bohaterów opowieść, przecinana czarnymi stronami kolejnych rozdziałów.

Komiks ten ma przypominać film dokumentalny więc Andrade maluje filmowe kadry, troszcząc się zarówno o odpowiednie oświetlenie, jak i scenografię dla kluczowych postaci. Ta historia jest niezwykle intensywna pod kątem fabularnym, ale strona wizualna w żaden sposób jej nie ustępuje.

Bo mimo mroku i pomyślności, kryjących się w waszych duszach, każdego dnia podążacie za czymś większym od was samych.

Ram V, Rzadkie smaki, 4, Str. 94 

Dla kogo jest komiks Rzadkie smaki?

Rzadkie smaki to komiks dla czytelników, którzy lubią opowieści nieoczywiste: z pogranicza grozy, realizmu magicznego, mitologii, kina drogi i kulinarnego eseju. Nie jest to pozycja szybka ani prosta. To poruszają historia o poszukiwaniu autentyczności, zachłystaniu się rzeczywistością i jednocześnie – wychodzeniu ze stanu nicości, nieistnienia.

Bardzo polecam ją czytelnikom powyżej 16 lat. Sprawdzajcie dostępność Rzadkich smaków na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Rzadkie smaki?

Rzadkie smaki to komiks Rama V i Filipe Andrade’a o demonie Bakasurze oraz młodym filmowcu Mo, którzy wyruszają w podróż przez Indie, potrawy, wspomnienia i ludzkie historie. To opowieść łącząca mitologię, kulinaria, grozę, realizm magiczny i refleksję nad głodem życia.

Czy Rzadkie smaki to komiks o jedzeniu?

Tak, ale jedzenie jest tu czymś znacznie ważniejszym niż tylko elementem fabuły. W Rzadkich smakach potrawy, przyprawy, zapachy i proces gotowania stają się sposobem opowiadania o ludziach, ich pamięci, pragnieniach, stracie i kulturze.

Czy w komiksie Rzadkie smaki są prawdziwe przepisy?

Tak. W komiksie pojawiają się przepisy i bardzo dokładnie pokazane procesy przygotowywania potraw, między innymi masala chai, daalu, raanu, paal payasam czy dań z chili. Dzięki temu Rzadkie smaki momentami przypominają nie tylko komiks, ale także filmową książkę kucharską.

Komu polecam Rzadkie smaki?

Rzadkie smaki to komiks dla starszych czytelników, którzy lubią nieoczywiste historie z pogranicza fantasy, grozy i kina drogi. Spodoba się osobom szukającym komiksu ambitnego, zmysłowego, filmowego i pełnego symboli.

Czy warto przeczytać Rzadkie smaki?

Tak, szczególnie jeśli szukasz komiksu, który łączy piękną warstwę graficzną, kulinarną zmysłowość, indyjską mitologię i poruszającą opowieść o autentyczności. Rzadkie smaki to historia o jedzeniu, pamięci i głodzie życia, która zostaje w czytelniku długo po lekturze.

Artykuł Rzadkie smaki – recenzja komiksu o jedzeniu i głodzie życia pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Problem polega na tym, że cała ta teoria nie do końca potwierdzona jest przez samych zainteresowanych: eksperci wzywali do sceptycyzmu wobec późniejszych sensacyjnych twierdzeń Davida Gruscha, Pentagon zaprzeczał wiedzy o „odzyskanych” pozaziemskich statkach, a przedstawiciel włoskich archiwów wprost odrzucił sugestie o dokumentach dotyczących wspomnianych już istot. 

Z tej nietuzinkowej mieszanki – politycznego mitu i popkulturowej ufologii – wyrasta Latająca forteca. Lorenzo Palloni i Miguel Vila nie oddają historii zero-jedynkowo. Czuć wyraźną inspiracje tą miejską legendą, ale panowie zamieniają ją w komiks retro z elementami science fiction, noir i political fiction, dodając nowe wątki, kreując głównych bohaterów oraz manipulując szczątkowymi informacjami.

➜ Tytuł: Latająca forteca
➜ Scenariusz: Lorenzo Palloni
➜ Rysunki: Miguel Vila
➜ Tłumaczenie: Agnieszka Bienias
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

O czym jest Latająca forteca

Fabuła rozpoczyna się od letniej nocy 1933 roku, kiedy w pobliżu Vergiate rozbija się tajemniczy obiekt, zostawiając po sobie różowy dym, zabijając bydło oraz przypadkowego, bogu ducha winnego chłopca. Sprawę bardzo szybko przejmuje władza, próbując za wszelką cenę ukryć to zdarzenie.

Reżimowi nie do końca zależy na ustaleniu, czym jest tajemniczy obiekt. Początkowo zakładają, że to wrogie wojskie w statku nowoczesnej technologii. Powołany gabinet, który ma przejąć śledztwo i zamknąć temat, odkrywa jednak coś fascynującego – coś, co może być początkiem wielkiej dominacji Włoch na wojennej mapie świata.

Palloni nie zatrzymuje się jednak na samym pomyśle: „a co, gdyby faszyści naprawdę przejęli pozaziemską technologię?”. Twórca łączy science fiction z powieścią historyczną, thrillerem szpiegowskim i dystopijną wizją Europy, w której obcy statek staje się zapalnikiem dla jeszcze większej eskalacji przemocy. 

UFO jako dodatek do fabuły o ludziach

W tym komiksie teoria spiskowa pełni funkcję fundamentu. To od niej rozpoczyna się cała machina politycznych wątków, ale także – a może przede wszystkim – życie kilku bohaterów przechodzi całkowitą przemianę. Prawdziwym, pierwszoplanowym tematem Latającej fortecy są właśnie ludzie wrzuceni w tryby autorytarnego systemu. 

W Latającej fortecy znajdziecie rozbudowaną, wielopostaciową obsadę, a także całe spektrum ludzkich emocji, słabości i wyzwań. Bohaterowie muszą mierzyć się nie tylko z trudnymi relacjami, ale również ostrożnie podchodzić do kwestii światopoglądowych. 

To właśnie dlatego ten komiks jest dużo bardziej pogłębiony oraz wielowymiarowy, niż większość historii o UFO. Sensacyjne wątki z pewnością napędzają fabułę oraz wzmacniają dramaturgię, ale równie intrygujący są w niej ludzie, którym ogranicza się wolność oraz wrzuca w wir politycznych gierek.

Miguel Vila – rysownik, który lubi różowy

Słyszałam wiele opinii, że gdyby Latająca forteca była narysowana w bardziej klasycznym  stylu, mogłaby się zamienić w przewidywalny thriller historyczny. Być może. Akurat to nazwisko nie było jednak tym, co przekonało mnie do tego komiksu. 

Swego czasu próbowałam przebrnąć przez jego autorską pozycję Mleczna droga i niestety poległam. Miguel Vila choć na pewno intrygujący pod kątem drobiazgowości, niebanalnych kadrów oraz zabawy formatem – nie przekonał mnie jako scenarzysta.

Na szczęście w przypadku Latającej fortecy odpowiadał tylko za wizualną stronę komiksu, dlatego ciężar narracji dzieli się tutaj po równo. Moim zdaniem, ten tytuł powinien być drukowany w większym formacie. Niektóre kadry są tak małe i nadziubdziane, że powinno się je odczytywać z lupą. Trzeba jednak przyznać, że pasują one do stylu science fiction i ściągają ciężar gatunkowy z wątków politycznych, przy okazji może odrobinę je infantylizując. 

Czy wybór akurat tego rysownika był w 100% trafiony? Raczej nie. Na pewno chętnie zobaczyłabym tę historię w innej interpretacji, co nie znaczy, że Latająca forteca w tym wydaniu nie jest ciekawa i oryginalna, bo z pewnością to propozycja jedyna w swoim rodzaju. 

Czy warto?

Latająca forteca wykorzystuje mało znaną teorię spiskową, ale mówi przede wszystkim o politycznej dyktaturze oraz żądnych władzy ludziach, którzy – nie bacząc na koszty – chcą tylko niszczyć i zwyciężać. 

To nie jest lekka rozrywka. To przerysowany album pełen sprzeczności, trudnych wyborów bohaterów oraz nieoczekiwanych splotów akcji. Zdecydowanie lektura dla dorosłego, dojrzałego odbiorcy. Jeżeli interesuje Was tematyka i chcecie przeczytać coś innego – sięgnijcie po ten komiks. Sprawdzajcie dostępność Latającej fortecy na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ

O czym jest komiks Latająca forteca?

Latająca forteca to komiks science fiction i political fiction osadzony we Włoszech lat 30. Punktem wyjścia jest tajemniczy obiekt, który rozbija się w pobliżu Mediolanu w 1933 roku, a śledztwo wokół niego szybko zostaje przejęte przez aparat faszystowskiej władzy. 

Czy Latająca forteca bazuje na prawdziwej teorii spiskowej?

Tak. Komiks inspiruje się legendą o rzekomym katastrofie UFO we Włoszech w 1933 roku, czasem nazywanej „włoskim Roswell”. Twórcy przygotowali autorską, fabularną reinterpretację tego mitu. 

Kto stworzył komiks Latająca forteca?

Za scenariusz odpowiada Lorenzo Palloni, a za rysunki Miguel Vila.

Dla kogo jest komiks Latająca forteca?

To propozycja przede wszystkim dla dorosłych czytelników, którzy lubią oryginalne, nietuzinkowe komiksy łączące historię, teorie spiskowe, retrofuturyzm i polityczny niepokój. 

Czy warto przeczytać Latającą fortecę?

Tak, zwłaszcza jeśli interesują Cię komiksy, które zaczynają się od sensacyjnej zagadki, ale szybko okazują się czymś więcej niż tylko opowieścią o UFO. 

Artykuł Czy Mussolini ukrywał UFO? Latająca forteca – komiks bazujący na mało znanej teorii spiskowej pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.