Nakarmić duchy Tessy Hulls to komiks niebywale gęsty. Liczący około 400 stron z niemal każdą wypełnioną tekstem, intensywnymi w odbiorze rysunkami oraz szczegółowym kontekstem historycznym. Wrażenie „gęstości” pochodzi jednak tutaj przede wszystkim z nadmiaru emocji, których dostarcza ta pozycja. Płyną one z historii bohaterów, które nakładają się na siebie tworząc miraż doświadczeń głównej postaci i jej bliskiej rodziny.
Wydany po polsku przez Mandiocę komiks opowiada o trzech pokoleniach: babci autorki Sun Yi, jej matce Rose i samej Tessie Hulls. Miał on potencjał na fabularyzowaną opowieść opartą na faktach, opowiedzianą przez bezstronnego narratora. Artystka pozwoliła nam jednak zajrzeć do wnętrza swojego umysłu i prześwietlić emocje – co czyni tę historię wybitną. To właśnie stawiane samej sobie pytania oraz wątpliwości Tessy Hulls sprawiły, że Nakarmić duchy stały się osobiste i tak interesujące w odbiorze.
➜ Tytuł: Nakarmić duchy
➜ Scenariusz: Tessa Hulls
➜ Rysunki: Tessa Hulls
➜ Tłumaczenie: Łukasz Witczak
➜ Wydawnictwo: Mandioca
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna
Historia Chin w ramce rodzinnej opowieści
Sun Yi była dziennikarką w Szanghaju. Po przejęciu władzy przez komunistów doświadczała niekończących się przesłuchań i politycznych prześladowań – ze względu na swoje poglądy, ale i życiowe wybory. W 1957 roku nielegalnie przedostała się na łodzi z córką do Hongkongu. Niedługo później, zaledwie w 3 miesiące, napisała Eight Years in Red Shanghai: Love, Starvation, Persecution – osobiste wspomnienia obejmujące lata 1949–1957. Zrobiła to w ostatnim możliwym momencie, zanim do jej drzwi nie zapukała choroba psychiczna.
Książka stała się bestsellerem w Hongkongu i na Tajwanie, ale w Chinach została zakazana (co nie powinno nikogo dziwić, biorąc pod uwagę, że jest to w dużej mierze także krytyka komunizmu). Hulls, wnuczka Sun Yi, po latach odnalazła egzemplarz i zleciła jego tłumaczenie na angielski, bo sama chińskiego nie znała.
Życie osoby mieszanej rasy w Ameryce to nieustanny eksperyment socjologiczny. Jak ktoś, kto stoi jedną nogą w obu światach, ale nie czuje się pewnie w żadnym z nich, ma się odnaleźć w kulturze wielbiącej binarne podziały?
Tessa Hulls, Nakarmić duchy, Część 4, str. 160
Fragmenty tekstu Sun Yi tworzą kolejną warstwę Nakarmić duchy – zaraz po tym, w której autorka opowiada o swoich doświadczeniach z dzieciństwa czy czasu nastoletniego. Mamy tu więc szkatułkową kompozycję: współczesne śledztwo Tessy chcącej zgłębić opowieść o umysłowo chorej babci, prowadzące do historii matki Rose oraz jej mieszanego rasowo pochodzenia.
Rodzinne wspomnienia konfrontowane są z dokumentami i publikacjami historyków. Tessa Hulls nie ufa jednak źródłom bezwarunkowo. Pokazuje sprzeczności w opowieści babci i wielokrotnie podkreśla, że pamiętnik również jest jakimś konceptem – wyborem tego, co chcemy zachować, przemilczeć albo uczynić prawdziwym, tylko za sprawą siły sugestii.
Wielka historia widziana z poziomu zwykłego człowieka
Motorem napędowym opowieści jest choroba psychiczna babci i traumy matki, które przez lata kumulowały się na autorce komiksu. W tle przewijają się wojna chińsko-japońska, wojna domowa, narodziny Chińskiej Republiki Ludowej, maoistowskie kampanie polityczne i Wielki Skok Naprzód. Hulls potrzebowała niemal dekady, żeby stworzyć tę książkę; same badania nad nią i etap przygotowań zajął jej około czterech lat oraz obejmował kilkukrotne podróże do Chin czy Hongkongu.
W Nakarmić duchy historia Chin pozostaje jednak wciąż historią opowiedzianą z perspektywy zwykłego obywatela. Polityczne decyzje przekładają się na utratę pracy, strach, rozłąkę, ucieczkę i demony przeszłości, które potrafią towarzyszyć człowiekowi znacznie dłużej niż system, który je wywołał.
W 2025 roku Nakarmić duchy otrzymało Pulitzera w kategorii Memoir or Autobiography. Czy mnie to dziwi? Ani trochę. Ta historia jest wstrząsająca i fenomenalnie opowiedziana. Najbardziej wartościowe jest jednak jej oddziaływanie na czytelnika oraz to, w jaki sposób można spojrzeć na siebie oraz swoją rodzinę po takiej lekturze.
Po tej książce inaczej patrzy się na ludzi
Chyba żadna książka nie pomogła mi tak dobrze zagłębić się w historię Chin jak Nakarmić duchy. Hulls pali wszelki dystans między sobą, a odbiorcą. Pokazuje, jak wydarzenia sprzed dziesięcioleci potrafią przeżyć ludzi, którzy ich doświadczyli, i powracać później w lękach, relacjach czy sposobie wychowywania kolejnego pokolenia.
Po tej lekturze inaczej patrzy się też na mijanych na ulicy ludzi. Każdy nosi przecież nie tylko własną historię, ale również historie swoich rodziców i dziadków – czasem znane, przemilczane, a czasem tak długo odsuwane i wypierane, że mogą zacząć przypominać tytułowe duchy, które dopraszają się uwagi.
Gdy zaczynałam ten komiks, zależało mi, by zachować w mojej opowieści chłodny dystans. Sami widzicie, jak mi to wyszło… Chciałam skupić się na faktach historycznych i w ten sposób ochronić się przed własnymi uczuciami. Lecz duchy mnie przechytrzyły. Historia nie była tym, za co ją uważałam.
Tessa Hulls, Nakarmić duchy, Część 1, Str. 40
Po zamknięciu tego komiksu człowiek ma ochotę nie tylko dowiedzieć się więcej o Chinach, ale też zatrzymać się nad własnym życiem. Jak doświadczenia naszych bliskich wpłynęły na nas? Jak historia kraju, w którym żyjemy, przełożyła się na to, kim jesteśmy teraz?
Sprawdzajcie dostępność tej pozycji na stronie Wydawnictwa Mandioca.
FAQ – Nakarmić duchy Tessy Hulls
O czym jest komiks Nakarmić duchy Tessy Hulls?
Nakarmić duchy to autobiograficzny komiks opowiadający historię trzech pokoleń kobiet: Tessy Hulls, jej matki Rose i babci Sun Yi. Rodzinna opowieść splata się tu z historią XX-wiecznych Chin, emigracją, traumą i pytaniem o to, jak doświadczenia przodków wpływają na kolejne pokolenia.
Czy Nakarmić duchy jest oparte na faktach?
Tak. Tessa Hulls rekonstruuje historię własnej rodziny, korzystając z dokumentów, rodzinnych wspomnień, publikacji historycznych i autobiograficznej książki swojej babci Sun Yi. Jednocześnie pokazuje, że pamięć i rodzinne narracje nie zawsze są jednoznaczne.
Kim była Sun Yi w książce Nakarmić duchy?
Sun Yi była babcią Tessy Hulls i dziennikarką związaną z Szanghajem. Po latach politycznych represji uciekła wraz z córką do Hongkongu, a następnie spisała swoje doświadczenia w książce Eight Years in Red Shanghai: Love, Starvation, Persecution.
Jaką historię Chin pokazuje komiks Nakarmić duchy?
Komiks prowadzi czytelnika przez burzliwy XX wiek: wojnę chińsko-japońską, wojnę domową, narodziny Chińskiej Republiki Ludowej i maoistowskie kampanie polityczne. Najważniejsze jest jednak to, że wielka historia zostaje pokazana z perspektywy zwykłych ludzi i jednej konkretnej rodziny.
Czy Nakarmić duchy dostało Nagrodę Pulitzera?
Tak. Feeding Ghosts, czyli oryginalne wydanie Nakarmić duchy, otrzymało w 2025 roku Nagrodę Pulitzera w kategorii Memoir or Autobiography.
Czy Nakarmić duchy to bardziej komiks historyczny czy autobiografia?
To połączenie obu form. Książka jest jednocześnie autobiograficznym reportażem rodzinnym, komiksem historycznym i opowieścią o międzypokoleniowej pamięci oraz traumie.
Dla kogo jest komiks Nakarmić duchy?
To propozycja dla czytelników zainteresowanych historią Chin, reportażem, autobiografią i komiksami non-fiction. Szczególnie dobrze sprawdzi się u osób, które lubią książki łączące wielką historię z bardzo osobistą perspektywą.
