Recenzja Gwarno – przewodnik po różnorodności językowej w Polsce

Na rozkładówce o gwarze świętokrzyskiej przeniosłam się do wsi moich dziadków. Na stronach z językiem śląskim – do rodzinnego domu mojego męża, który pochodzi z Radzionkowa. Każdy człowiek dorastając w określonym miejscu w Polsce, ma szansę słyszeć słowa, jakich nie używa się nigdzie indziej. Po latach mogą się one zamienić – w konkretne dźwięki, zapachy, głos bliskich czy przede wszystkim wspomnienia.

Gwarno autorki Martyny Skibińskiej, z ilustracjami Agi Proboli, to książka, która nie tylko opowiada o językach, ale pozwala je też usłyszeć i lepiej zrozumieć. Ukazała się nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry we współpracy z Instytutem Różnorodności Językowej Rzeczpospolitej. Już to połączenie zapowiada coś więcej niż zwykłą książkę edukacyjną. I rzeczywiście – to opowieść o różnorodności będącej jednocześnie przewodnikiem, mapą i lustrem, w którym każdy czytelnik może doszukać się własnej historii.

➜ Tytuł: Gwarno. O językach i gwarach w Polsce
➜ Autorka: Martyna Skibińska
➜ Ilustracje: Aga Probola
➜ Wydawnictwo: Dwie Siostry
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Język jako porozumienie

Autorka zaczyna od podstaw, żeby odpowiednio wprowadzić w temat czytelnika w wieku 8 jak i 18 lat. W pierwszej części książki (która składa się ogółem z trzech dużych rozdziałów), wyjaśnia m.in.: czym właściwie jest język, po co jest on nam potrzebny, ile języków istnieje na świecie, jakie alfabety funkcjonują w Polsce i co oznacza, że ktoś jest dwujęzyczny.

Dzięki wnioskom, do których dochodzi w tej części lektury, otrzymujemy ciekawe rozważania na temat języka będącego narzędziem porozumienia, ale też nośnikiem kultury. To właśnie dlatego tak ważne jest, by mówić w tym samym języku, co ludzie, z którymi przebywamy – i jednocześnie dbać o różnorodność językową. Jest ona bowiem nie tylko świadectwem przeszłości, ale również wynika z różnorodności doświadczeń, historii i miejsc.

Autorka zadaje też pytania, które mają szansę zostać z czytelnikiem na dłużej: dlaczego języki się zmieniają, dlaczego niektóre zanikają i co by było, gdyby na świecie istniał tylko jeden język.

Gwara a język

Druga część Gwarno skupia się na polskich gwarach. Każda rozkładówka staje się spotkaniem z innym regionem, melodią wymowy oraz innym sposobem widzenia świata. Znajdziemy tu nie tylko słownictwo, ale też powiedzonka, charakterystyczne zwroty i drobne językowe niuanse, które zdradzają więcej, niż mogłoby się wydawać.

Trzecia część poświęcona jest z kolei językom używanym w Polsce – tym mniejszości, historycznym, żywym i tym, które z trudem przetrwały do naszych czasów. To niezwykle ważny rozdział książki, bo pokazuje on Polskę jako przestrzeń, w której można mówić wieloma głosami.

Książka z poczuciem humoru

Ogromną siłą Gwarno jest to, że nie ogranicza się do prostych definicji. Autorka bardzo dobrze uchwyciła charakter poszczególnych regionów i języków. Wspomina o słowach i zdaniach, z których inni będą Was „przepytywać”, żeby sprawdzić, czy naprawdę znacie ich gwarę/język. Takie testy dawniej były oznaką przynależności, teraz mogą być sentymentalną, uroczą zabawą w gronie znajomych.

Tym bardziej, że sama książka wywołuje uśmiech i zachęca do interakcji. Jest humorystyczna, lekka oraz przepełniona zachwytem nad różnorodnością. A ilustracje Agi Proboli dodatkowo wzmacniają to wrażenie – są radosne, dynamiczne, pełne koloru oraz życia. Nie wypełniają tylko tła, ale stają się równorzędnym głosem w tej opowieści.

Dlaczego ta książka jest bezbłędna

Gwarno to książka, która świetnie sprawdzi się w domu i w szkole. Jako punkt wyjścia do rozmów o tożsamości, korzeniach, rodzinnych historiach. Do zadawania pytań: skąd pochodzą nasze słowa? Co mówią o nas samych?

To także doskonały materiał do pracy z dziećmi – bo zamiast „uczyć poprawności”, rozbudza w młodych ludziach ciekawość do otoczenia, świata, historii, ludzi. Pokazuje, że inność jest wartością. To mądra, piękna i potrzebna książka. Dzięki niej możemy wrócić do miejsc, z których pochodzimy – nawet jeśli dawno ich już nie odwiedzaliśmy. Gwarno to książka o języku, ale jeszcze bardziej – o ludziach. Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Wydawnictwa Dwie Siostry.

FAQ – Gwarno, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest książka Gwarno?

Gwarno to popularnonaukowa książka dla dzieci i młodzieży, która w przystępny i humorystyczny sposób opowiada o językach, gwarach i różnorodności językowej w Polsce.

Kto napisał książkę Gwarno?

Autorką książki jest Martyna Skibińska, a ilustracje stworzyła Aga Probola.

Kto wydał książkę Gwarno?

Publikacja została wydana przez Wydawnictwo Dwie Siostry we współpracy z Instytutem Różnorodności Językowej Rzeczpospolitej.

Dla jakiego wieku jest przeznaczona książka Gwarno?

Książka najlepiej sprawdzi się dla dzieci w wieku szkolnym (około 8–13 lat), ale z powodzeniem mogą po nią sięgnąć także dorośli.

Czy w książce są przykłady słów i powiedzeń?

Tak. W książce znajduje się wiele regionalnych słów, zwrotów i powiedzonek, które pokazują charakter poszczególnych miejsc.

Czy Gwarno nadaje się do pracy w szkole?

Tak. To świetny materiał na lekcje języka polskiego, wiedzy o kulturze i na zajęcia o tożsamości regionalnej.

Dlaczego różnorodność językowa jest ważna?

Ponieważ język jest nośnikiem kultury i historii. Każda gwara i każdy język opowiada inną historię o ludziach, którzy nią lub nim mówią.