Jedna zbiorcza pozycja z dwoma najważniejszymi komiksami Antonia Altarriby oraz Kima – dyptyk o losach zwykłych ludzi uwikłanych w czasy, w których przyszło im żyć. To historie zarówno o locie ku wolności, jak i bezlitosnej sile grawitacji. W wydaniu od Timof Comics dostajemy pełen narracyjny pakiet: poruszającą powieść z dotrzymującym jej kroku obrazem. Jest to komiks, który pozostanie w każdym czytelniku na dłużej – z powodów, które staram się wypunktować poniżej.
➜ Tytuł: Epopeja hiszpańska: Sztuka latania. Złamane skrzydło
➜ Scenariusz: Antonio Altarriba
➜ Rysunki: Kim
➜ Tłumaczenie: Jakub Jankowski, Aleksandra Jackiewicz
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna
Lot przez mrok pamięci i ciężar dziedziczenia – o czym jest ta książka
Wystarczy zmienić imię, datę, miasto, okoliczności osobiste, a wszyscy staniemy się Altarribą – pisze we wstępie Antonio Martin, odnosząc się do perspektywy hiszpańskiego czytelnika.
Altarriba splata ze sobą dwa autonomiczne, a jednak pod wieloma względami podobne życiorysy swoich rodziców. Sztuka latania jest powolnym lotem ku samobójczemu skokowi ojca (nie martwcie się, to nie jest duży spojler, od tego zaczyna się ta historia) – republikanina ztłamszonego przez tryby frankistowskiej Hiszpanii. Narracja w Złamanym skrzydle budowana jest na zasadzie lustrzanego odbicia. Historia matki to przykład kobiety uwięzionej w swoich wąskich przekonaniach oraz klasowych przyzwyczajeniach. Której siłą nie jest umiejętność stawiania się zastanej rzeczywistości, ale zimna kalkulacja tego, co należy lub wypada.
Dlaczego oddziałuje na współczesnego czytelnika
Epopeja hiszpańska nie oferuje łatwej rozrywki oraz banalnych spostrzeżeń. Proponuje coś trudniejszego: proces, mierzenie się z przeszłością i wystawianie rachunku. Altarriba obnaża się w tym komiksie ze swojego dzieciństwa, bo choć nie on bezpośrednio jest w tych historiach głównym bohaterem, to przemawia w imieniu swojego ojca oraz matki. Odziera ich z największych sekretów, niepowodzeń oraz wspólnej, nieudolnej miłości. Warsztat Altarriby i Kima pozwala zobaczyć, że komiks nie tylko może opowiadać historię. Może odtwarzać przeszłość w niezwykle osobistym stawaniu się pamięcią własnych przodków.
Jak w Epopei hiszpańskiej opowiada się obrazem
Kim buduje wizualną narrację w rytm prozy Altarriby: na rozkładówkach umieścił wiele plansz opartych na regularnym schemacie (często 3×3 lub jego wariacjach), ale co istotne – gdy decyduje się na coś niekonwencjonalnego, zawsze ma to uzasadnienie w fabule, podkreślając jej kluczowy moment. Kadry rozszerzają się w pionie podczas ucieczki, ale też rozlewają za horyzont przy wspomnieniach z pól bitewnych. To świadomie zastosowany kontrapunkt wzmacniający przesłanie. Znaczenie ma tutaj także kolor – jego wybiórczość oraz dopasowanie do historii.
Jeden z najważniejszych komiksów hiszpańskich?
Siła Epopei hiszpańskiej nie wynika z przelotnej popularności skupionej na aktualnym wydarzeniu. Jej kluczem jest zarówno format jak i temat, które nie ulegają presji czasu: dyptyk o rodzicach zamienia historię frankizmu w uniwersalną opowieść o winie, wstydzie, lojalności i cenie pamięci. Uporządkowane plansze Kima oraz metafora lotu/upadku działają niezależnie od roku, w którym będziemy sięgać po komiks. Epopeja hiszpańska łączy biografię, autobiografię, reportaż oraz esej. Reprezentuje prawdę oraz fakty, choć odrzuca nachalny, polityczny ton i patos.
Dla kogo?
Jest to znakomity przykład doskonałej narracji oraz obrazu, którego strony są niczym wskazówki zegara – każda przybliża bohatera do jego końca. Jestem przekonana, że te historie pozostaną z Wami na dłużej, bo choć spędzicie z nimi dużo czasu (to w końcu 500 stron komiksu w dużym formacie), to właśnie niedoskonałość bohaterów w ich próbie bycia doskonałymi będzie tym, o czym trudno będzie zapomnieć.
Epopeję hiszpańską polecam dorosłym czytelnikom, którzy cenią ambitne komiksy osadzone w realnych czasach. Książka dostępna jest na stronie wydawnictwa Timof Comics.
FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi
O czym jest Epopeja hiszpańska: Sztuka latania. Złamane skrzydło?
Dyptyk Antonia Altarriby i Kima o pamięci, rodzinie i cenie życia w Hiszpanii od wojny domowej po czasy frankizmu – widziany oczami ojca oraz matki autora.
Dla kogo jest ten komiks?
Dla czytelników dojrzałych i środowiska komiksowego: fanów komiksu historycznego, non-fiction, studiów nad pamięcią i analizy warsztatu (montaż, paneling, symbolika).
Czy warto znać kontekst frankizmu przed lekturą?
Tak – pomaga w odbiorze. Komiks działa także bez szczegółowej wiedzy, ale świadomość realiów wojny domowej i dyktatury pogłębia sens wielu scen.
Na czym polega „ponadczasowość” tej historii?
Na uniwersalnych tematach (wina, wstyd, lojalność, dziedziczenie traumy) i klarownym języku formy.
Jakie nagrody otrzymała Epopeja hiszpańska?
Sztuka latania otrzymała hiszpańską Premio Nacional del Cómic i pozostaje punktem odniesienia w europejskim komiksie hiszpańskim oraz europejskim.
