Książka pachnąca latem i wiejskim domem babci. Recenzja „Zielniczka”

W tej książce dorośli będą mieli szanse powrócić wspomnieniami do wiejskiego domu swoich dziadków – gdzie pod sufitem wiszą zioła, a na piecu suszą się borowiki i podgrzybki. Zielniczek to pozycja, która połączy wszystkie pokolenia. Wspólnym mianownikiem jest w niej natura i potrzeba jej rozumienia. Dostrzegania roślin w bliskim otoczeniu, nazywania oraz poznawania ich zastosowań. Powrócenia do czasów, gdy taka wiedza była czymś naturalnym. 

Zielniczek. Mikstury z natury dla małych i dużych Moniki Čechovej Golasovskiej i Anety F. Holasovej to czeska książka przyrodnicza, która pod wieloma względami przypomina rodzinny zeszyt przekazywany z pokolenia na pokolenie. Jej narratorką jest Katka, która razem z siostrą Adelką lubi spędzać czas u babci Prymulki. Babci, która wiele rozumie i nawet zwyczajną kępkę trawy potrafi zamienić w magiczną opowieść o nas samych.

➜ Tytuł: Zielniczek. Mikstury z natury dla małych i dużych
➜ Autorka: Monika Čechová Golasovská
➜ Ilustracje: Aneta F. Holasová
➜ Tłumaczenie: Julia Różewicz
➜ Wydawnictwo: Literackie
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Książka dla dzieci czy zielarska księga dla całej rodziny?

Zielniczek nie jest typową książką dla dzieci, choć ma bajkową oprawę oraz przepiękne ilustracje. Znajdziecie tutaj ponadczasowe opowieści o ziołach, kwiatowe legendy, ciekawostki, porady dotyczące tworzenia własnego zielnika, wskazówki jak suszyć rośliny, a nawet pomysł realizacji owadomku, czyli domku dla owadów. Sporo więc miejsca poświęcono na naukę dbania o przyrodę w mikroskali, czyli uważność w patrzeniu na liść, kwiat, korzeń, łąkę czy ogród.

Jednocześnie książka zawiera przepisy na syropy, napary, herbatki, maści, maceraty, ekstrakty czy nalewki. Każda z receptur jest bardzo przejrzysta i składa się z dwóch głównych punktów: co będzie potrzebne i jak to zrobić. Przy większości znajdziecie też informacje, kiedy dana mikstura może się przydać oraz ilustracje ułatwiające odtwarzanie konkretnych kroków. 

W pewnym miejscach lektura wymaga jednak obecności dorosłego. Niektóre procesy są zbyt skomplikowane dla młodszych dzieci, a część receptur oznaczono pieczątką „Mikstura dla dorosłych” – najczęściej ze względu na pojawiający się w nich alkohol.

Babciny pierwiastek, którego brakowało

W porównaniu z wieloma książkami przyrodniczymi dla dzieci, Zielniczek to nie tylko suchy zbiór przepisów z ziół wraz z krótkimi ich charakterystykami. Dzięki tej pozycji dowiedziecie się, m.in.:

• co można zrobić z lipy, melisy, nagietka czy mniszka,
• jak dawniej korzystano z tego, co rosło blisko domu,
• jak odróżnić rośliny bezpieczne od trujących,
• czy też jakie rośliny rosną samoistnie, a które warto uprawiać w ogródku samodzielnie.

W przeciwieństwie na przykład do także bardzo lubianego przeze mnie Parzyziółka – Zielniczek ma postać babci. Ciepłą i zaczarowaną, w której większość czytelników może zobaczyć kogoś bliskiego. Babcia w tej pozycji pełni rolę postaci uniwersalnej i wszechwiedzącej. To magiczna czarodziejka, która wie wszystko o suszeniu ziół, robieniu herbaty, zapisywaniu obserwacji czy zbieraniu roślin zgodnie z porą roku.

To także dzięki babci główny podział książki opiera się właśnie na rytmie natury – z uwzględnieniem pór roku i pór przejściowych. Po tę książkę można więc sięgać niemal przez cały rok (oraz przez całe życie).

Piękna, praktyczna, ale dla starszych dzieci

Na końcu książki znajdziecie część „Moje zielone notatki”, czyli zbiór podstawowych informacji o budowie roślin: korzeniach, łodygach, liściach, kwiatach, kwiatostanach i owocach. Jest też indeks, który ułatwia powroty do konkretnych roślin oraz przepisów. To bardzo praktyczne domknięcie książki, w której łączy się baśniowość z oryginalnym poradnikiem.

Nie każdy skorzysta ze wszystkich wskazówek. – nie każdy bowiem mieszka blisko łąki, lasu czy dużego ogrodu. Nie każdy ma piec, przy którym można suszyć rośliny przez kilka dni. Zadaniem Zielniczka jest jednak przede wszystkim zachęta do uważności. Do sprawdzenia, co rośnie obok bloku, w parku, na balkonie, przy ścieżce. Czy coś, czego do tej pory nie zauważaliśmy, może okazać się nie tylko przydatne, ale też bardzo potrzebne.

To absolutnie przepiękna i ciekawa książka dla rodzin zainteresowanych naturą, ziołami, tradycją i domowymi rytuałami. Nie traktowałabym jej jednak jako samodzielnej lektury dla najmłodszych. Najlepiej sprawdzi się w przypadku starszych dzieci, mniej więcej od 9. roku życia, oraz dla dorosłych, którzy będą potrafili oddzielić zabawę od praktyk wymagających ostrożności. Zielniczek nie tylko pomaga zawiązać nić porozumienia między dziećmi a przyrodą. On przypomina, że natura była kiedyś znacznie bliżej nas. Może warto powrócić pod tym względem do korzeni?

Sprawdzajcie dostępność tej pozycji na stronie Wydawnictwa Literackiego.

FAQ, czyli ważne pytania o Zielniczku

O czym jest książka Zielniczek. Mikstury z natury dla małych i dużych?

Zielniczek to książka przyrodnicza dla dzieci i rodzin, która opowiada o ziołach, roślinach, domowych miksturach oraz uważnym kontakcie z naturą. Narratorką jest Katka, wnuczka babci Prymulki, która wprowadza czytelników w świat roślin, przepisów, zielników i sezonowych rytuałów.

Dla jakiego wieku jest książka Zielniczek?

Najlepiej sięgać po Zielniczek ze starszymi dziećmi, mniej więcej od 9. roku życia. Młodsze dzieci mogą zachwycić się ilustracjami i opowieściami o naturze, ale przepisy na syropy, maści, napary czy nalewki wymagają wsparcia dorosłych.

Czy w Zielniczku są przepisy dla dzieci?

Tak, książka zawiera wiele prostszych pomysłów związanych z roślinami, herbatkami, suszeniem ziół czy tworzeniem zielnika. Trzeba jednak pamiętać, że część receptur jest bardziej zaawansowana, a niektóre oznaczono jako „Mikstura dla dorosłych”, najczęściej ze względu na obecność alkoholu.

Czego dzieci mogą nauczyć się z książki Zielniczek?

Dzieci mogą nauczyć się rozpoznawania roślin, obserwowania pór roku, szacunku do przyrody, podstaw tworzenia zielnika oraz tego, że natura jest dostępna na wyciągnięcie ręki: w ogrodzie, parku, na łące, przy ścieżce albo nawet na balkonie – i że ma bardzo wiele do zaoferowania.

Czy Zielniczek może zachęcić dziecko do kontaktu z przyrodą?

Tak, książka bardzo dobrze pokazuje, że przyrodę można poznawać małymi krokami. Zachęca do obserwowania roślin, zbierania liści, tworzenia zielnika, budowania domku dla owadów i uważnego sprawdzania, co rośnie wokół nas.