Wilk wciąż budzi w wielu ludziach emocje – bywa bohaterem baśni, postrachem lasu, symbolem wolności albo zagrożenia. Książka Wilki hiszpańskiej autorki Reny Ortegi, wydana w Polsce przez wydawnictwo Libra, próbuje odczarować wiele stereotypów i pokazać te zwierzęta z bliska: w ruchu, wśród wilczej rodziny, w ich naturalnym środowisku.
To duży formatem, ilustrowany album popularnonaukowy, który prowadzi czytelników tropem wilczej społeczności: od wycia do Księżyca, przez polowanie i komunikację, aż po zasięg występowania wilków na świecie. To bardzo wartościowa pozycja dla młodych – ale nie tylko – miłośników dzikiej przyrody.
(w drugiej części artykułu znajdziecie Notę od Wydawcy – koniecznie ją przeczytajcie!)
➜ Tytuł: Wilki
➜ Autorka: Rena Ortega
➜ Ilustracje: Rena Ortega
➜ Tłumaczenie: Barbara Bardadyn
➜ Wydawnictwo: Libra
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla tych co sami jeszcze nie czytają, ale dużo już rozumieją , dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna
O czym opowiadają Wilki?
Punktem wyjścia jest proste pytanie: jak naprawdę żyją wilki i jaką rolę my, ludzie, pełnimy w ich codzienności? Na kolejnych rozkładówkach Ortega pokazuje:
- jak funkcjonuje wilcza rodzina (hierarchia w stadzie, opieka nad młodymi, znaczenie pracy zespołowej),
- jak wilki komunikują się za pomocą głosu, zapachu i mowy ciała,
- w jaki sposób polują oraz w jaki sposób adaptują się do miejsca, gdzie żyją,
- jakie gatunki i podgatunki wilków zamieszkują różne części świata,
- dlaczego wilki były przez wieki tak samo podziwiane, jak i demonizowane.
Wilki to książka, która stawia na konkretne, poparte wiedzą informacje. Młody czytelnik ma szansę poznać wilcze zwyczaje, sposoby komunikacji i przystosowania do środowiska. Przede wszystkim może jednak uświadomić sobie, że wilk pełni w przyrodzie niezwykle znaczącą funkcję, a my jako ludzie powinniśmy mieć tego świadomość oraz robić wszystko, żeby go chronić.
Ilustracje: akwarelowy atlas wilczego świata
Największą siłą Wilków są ilustracje. Rena Ortega jest znana z dużych, malarskich projektów przyrodniczych – wcześniej tworzyła m.in. książki o wielorybach, dinozaurach czy motylach, zawsze łącząc w nich wiedzę z bardzo bogatym, pełnym kolorów stylem.
Tutaj również otrzymujemy dużą różnorodność kadrów, scen oraz oczywiście wilczych bohaterów. Mamy szansę przyjrzeć się tropom zwierząt na śniegu, dostrzec cechy wyglądu, którymi się od siebie różnią czy zerknąć na mapę oraz miejsca występowania wilków.
Co dzieci naprawdę z tej książki wyniosą?
Wilki świetnie sprawdzą się jako książka:
- o ekologii i ochronie gatunkowej – pokazują, jak łatwo człowiek może zaburzyć równowagę w przyrodzie i dlaczego wilk pełni ważną rolę w ekosystemach,
- o zachowaniach zwierząt – młodzi czytelnicy poznają, czym różni się polowanie samotnika od polowania w grupie, jak wyglądają relacje między osobnikami w stadzie,
- o geografii – rozkładówki prowadzą po różnych kontynentach, a krótkie komentarze wyjaśniają, w jakich środowiskach wilki jeszcze potrafią przetrwać.
Dodatkowym atutem jest sposób podawania ciekawostek – na marginesach pojawiają się liczby (np. odległość, z której wilki mogą się słyszeć, czy informacja, że ich węch jest wielokrotnie silniejszy od ludzkiego), co wzmacnia popularnonaukowy charakter tej pozycji.
To książka, która – przy odpowiednim omówieniu z dorosłym – świetnie nada się na wstęp do poważniejszej rozmowy o wilkach w Polsce: o ich obecności w naszych lasach, o konflikcie między człowiekiem a drapieżnikiem, o emocjach, które te zwierzęta wciąż wywołują.
Dla kogo jest ta książka?
Książka Wilki sprawdzi się doskonale u dzieci w wieku około 5 do 10 lat – szczególnie u tych, które już teraz wykazują zainteresowanie przyrodą oraz dzikimi zwierzętami. Przypadnie do gustu także starszym uczniom, którym można ją zaprezentować jako atrakcyjny wizualnie wstęp do zajęć o drapieżnikach, ich zwyczajach i roli w ekosystemie.
Ze względu na format, twardą oprawę i jakość ilustracji, Wilki można też polecić jako prezent dla dziecka „na dłużej” – to ten rodzaj książki, do której się wraca, szukając konkretnej ciekawostki czy inspiracji do szkolnego projektu. Sprawdzajcie jej dostępność na stronie wydawnictwa Libra.
Nota od Wydawcy
W związku z moją potrzebą wyjaśnienia kilku kwestii, które pojawiają się, lub celowo są pomijane w tej książce – poprosiłam wydawnictwa Libra, żeby przedstawiło swoje stanowisko. Jestem przekonana, że będzie to dla czytelników dodatkowa, bardzo pouczająca lektura, poszerzająca horyzonty oraz znajomość tematyki wilków.
Dlaczego nie „wataha”, tylko wilcza rodzina?
Świadomie i konsekwentnie unikamy w tej książce słowa wataha, zastępując je określeniami wilcza grupa lub grupa rodzinna. Ten wybór nie jest stylistycznym kaprysem, lecz decyzją opartą na aktualnej wiedzy naukowej, wrażliwości języka oraz odpowiedzialności, jaką ponosimy, mówiąc o przyrodzie do dzieci. Słownikowo wataha to pojęcie obciążone znaczeniowo: oznacza nie tylko łowieckie „stado wilków lub dzików”, ale także „niebezpieczną grupę ludzi” czy wręcz „uzbrojoną gromadę rabusiów”. Trudno w jego przypadku o neutralność – słowo to niesie ze sobą skojarzenia pejoratywne i agresywne, a my nie chcemy porównywać wilków ani do rzezimieszków, ani do zagrożenia dla otoczenia. Szczególnie dzisiaj, gdy propaganda myśliwska jest tak mocna i nawołuje do zmiany statusu ochrony wilka, używanie takich słów jak wataha, może wyrządzić krzywdę temu wspaniałemu, niezwykle potrzebnemu przyrodzie gatunkowi.
Współczesne badania terenowe z wykorzystaniem fotopułapek i zaawansowanych metod genetycznych – jednoznacznie pokazują, że dotychczasowy sposób opisywania struktury społecznej wilków był błędny. Wilki nie funkcjonują w hierarchicznych „watahach” rządzonych przez dominującą parę alfa, lecz żyją w rodzinnych grupach, bardzo podobnych do ludzkich rodzin. Podstawową jednostką społeczną jest rozmnażająca się para rodzicielska i jej potomstwo z kolejnych lat. To właśnie rodzice – jako założyciele grupy, najstarsi i najbardziej doświadczeni – kierują jej życiem. Nie ma tu bezwzględnej walki o przywództwo ani rywalizacji o rozmnażanie, które przez lata błędnie przypisywano wilkom.
Nową nomenklaturę stosuje dziś spora część polskich środowisk naukowych, w tym badacze ze Stowarzyszenia dla Natury „Wilk” – dr hab. Sabina Pierużek-Nowak i dr hab. Robert Mysłajek, a także prof. Krzysztof Schmidt z Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży. Jak podkreśla dr hab. Pierużek-Nowak, określenia takie jak wataha czy stado nie oddają natury terytorialnej, opartej na pokrewieństwie wilczej grupy; trafnym terminem jest rodzina lub grupa rodzinna. Również pojęcie „pary alfa” zostało porzucone przez samych naukowców, w tym przez Davida Mecha, jednego z najwybitniejszych badaczy wilków, który po latach wycofał się z terminologii przez siebie wcześniej rozpropagowanej.
Podobna odpowiedzialność językowa rządziła decyzją o użyciu określenia barwa sierści zamiast umaszczenie. W zdaniu kierowanym do dziecka, bez możliwości rozwinięcia terminologii biologicznej, słowo barwa jest po prostu bardziej zrozumiałe i naturalne. Co więcej, zestawienie „umaszczenie sierści” byłoby pleonazmem – w samym pojęciu umaszczenia zawarta jest zarówno barwa, jak i sierść. Zresztą także Wielki słownik języka polskiego PAN, w podstawowych połączeniach wyrazowych, wskazuje właśnie barwę jako naturalne dopełnienie słowa sierść.
Po to są książki dla dzieci – zwłaszcza książki o przyrodzie – aby przekazywać wiedzę rzetelną, aktualną i wolną od krzywdzących skrótów myślowych. Nie po to, by młodzi czytelnicy, gdy dorosną i staną się świadomymi użytkownikami języka oraz wrażliwymi ludźmi kochającymi naturę, musieli się nieustannie poprawiać. Jeśli już dziś możemy mówić lepiej, precyzyjniej i uczciwiej – zróbmy to.
Adriana Pyszkowska, wydawnictwo Libra PL
FAQ Wilki, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi
O czym jest książka Wilki Reny Ortegi?
Wilki to ilustrowany album popularnonaukowy przedstawiający życie wilków: ich zachowania, strukturę rodzinną, sposoby komunikacji, strategie polowania oraz zasięg występowania. Książka podpowiada też, jaką rolę wilki odgrywają w ekosystemach i obala wiele mitów na ich temat.
Dla jakiego wieku jest książka Wilki?
Książka jest odpowiednia dla dzieci od około 5 roku życia, dla starszych uczniów jako materiał edukacyjny oraz dla dorosłych miłośników przyrody i ilustracji. Sprawdzi się zarówno w domu, jak i jako pomoc na lekcjach o ekologii.
Kto jest autorką Wilków?
Autorką książki jest hiszpańska ilustratorka i popularyzatorka nauki Rena Ortega, znana z dużych projektów przyrodniczych poświęconych m.in. wielorybom, dinozaurom czy owadom.
Czy Wilki nadają się na prezent?
Tak, dzięki dużemu formatowi, twardej oprawie i bogatym ilustracjom, książka doskonale sprawdzi się jako prezent dla dziecka, nastolatka lub dorosłego miłośnika przyrody.
Czy warto kupić Wilki?
Zdecydowanie tak. To wartościowy album edukacyjny, który łączy rzetelne informacje z bardzo efektowną oprawą graficzną.
