Wydany po polsku przez Mandiocę komiks opowiada o trzech pokoleniach: babci autorki Sun Yi, jej matce Rose i samej Tessie Hulls. Miał on potencjał na fabularyzowaną opowieść opartą na faktach, opowiedzianą przez bezstronnego narratora. Artystka pozwoliła nam jednak zajrzeć do wnętrza swojego umysłu i prześwietlić emocje – co czyni tę historię wybitną.  To właśnie stawiane samej sobie pytania oraz wątpliwości Tessy Hulls sprawiły, że Nakarmić duchy stały się osobiste i tak interesujące w odbiorze.

➜ Tytuł: Nakarmić duchy
➜ Scenariusz: Tessa Hulls
➜ Rysunki: Tessa Hulls
➜ Tłumaczenie: Łukasz Witczak
➜ Wydawnictwo: Mandioca
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Historia Chin w ramce rodzinnej opowieści

Sun Yi była dziennikarką w Szanghaju. Po przejęciu władzy przez komunistów doświadczała niekończących się przesłuchań i politycznych prześladowań – ze względu na swoje poglądy, ale i życiowe wybory. W 1957 roku nielegalnie przedostała się na łodzi z córką do Hongkongu. Niedługo później, zaledwie w 3 miesiące, napisała Eight Years in Red Shanghai: Love, Starvation, Persecution – osobiste wspomnienia obejmujące lata 1949–1957. Zrobiła to w ostatnim możliwym momencie, zanim do jej drzwi nie zapukała choroba psychiczna.

Książka stała się bestsellerem w Hongkongu i na Tajwanie, ale w Chinach została zakazana (co nie powinno nikogo dziwić, biorąc pod uwagę, że jest to w dużej mierze także krytyka komunizmu). Hulls, wnuczka Sun Yi, po latach odnalazła egzemplarz i zleciła jego tłumaczenie na angielski, bo sama chińskiego nie znała. 

Życie osoby mieszanej rasy w Ameryce to nieustanny eksperyment socjologiczny. Jak ktoś, kto stoi jedną nogą w obu światach, ale nie czuje się pewnie w żadnym z nich, ma się odnaleźć w kulturze wielbiącej binarne podziały?

Tessa Hulls, Nakarmić duchy, Część 4, str. 160

Fragmenty tekstu Sun Yi tworzą kolejną warstwę Nakarmić duchy – zaraz po tym, w której autorka opowiada o swoich doświadczeniach z dzieciństwa czy czasu nastoletniego. Mamy tu więc szkatułkową kompozycję: współczesne śledztwo Tessy chcącej zgłębić opowieść o umysłowo chorej babci, prowadzące do historii matki Rose oraz jej mieszanego rasowo pochodzenia. 

Rodzinne wspomnienia konfrontowane są z dokumentami i publikacjami historyków. Tessa Hulls nie ufa jednak źródłom bezwarunkowo. Pokazuje sprzeczności w opowieści babci i wielokrotnie podkreśla, że pamiętnik również jest jakimś konceptem – wyborem tego, co chcemy zachować, przemilczeć albo uczynić prawdziwym, tylko za sprawą siły sugestii. 

Wielka historia widziana z poziomu zwykłego człowieka

Motorem napędowym opowieści jest choroba psychiczna babci i traumy matki, które przez lata kumulowały się na autorce komiksu. W tle przewijają się wojna chińsko-japońska, wojna domowa, narodziny Chińskiej Republiki Ludowej, maoistowskie kampanie polityczne i Wielki Skok Naprzód. Hulls potrzebowała niemal dekady, żeby stworzyć tę książkę; same badania nad nią i etap przygotowań zajął jej około czterech lat oraz obejmował kilkukrotne podróże do Chin czy Hongkongu. 

W Nakarmić duchy historia Chin pozostaje jednak wciąż historią opowiedzianą z perspektywy zwykłego obywatela. Polityczne decyzje przekładają się na utratę pracy, strach, rozłąkę, ucieczkę i demony przeszłości, które potrafią towarzyszyć człowiekowi znacznie dłużej niż system, który je wywołał. 

W 2025 roku Nakarmić duchy otrzymało Pulitzera w kategorii Memoir or Autobiography. Czy mnie to dziwi? Ani trochę. Ta historia jest wstrząsająca i fenomenalnie opowiedziana. Najbardziej wartościowe jest jednak jej oddziaływanie na czytelnika oraz to, w jaki sposób można spojrzeć na siebie oraz swoją rodzinę po takiej lekturze.

Po tej książce inaczej patrzy się na ludzi

Chyba żadna książka nie pomogła mi tak dobrze zagłębić się w historię Chin jak Nakarmić duchy. Hulls pali wszelki dystans między sobą, a odbiorcą. Pokazuje, jak wydarzenia sprzed dziesięcioleci potrafią przeżyć ludzi, którzy ich doświadczyli, i powracać później w lękach, relacjach czy sposobie wychowywania kolejnego pokolenia.

Po tej lekturze inaczej patrzy się też na mijanych na ulicy ludzi. Każdy nosi przecież nie tylko własną historię, ale również historie swoich rodziców i dziadków – czasem znane, przemilczane, a czasem tak długo odsuwane i wypierane, że mogą zacząć przypominać tytułowe duchy, które dopraszają się uwagi.

Gdy zaczynałam ten komiks, zależało mi, by zachować w mojej opowieści chłodny dystans. Sami widzicie, jak mi to wyszło… Chciałam skupić się na faktach historycznych i w ten sposób ochronić się przed własnymi uczuciami. Lecz duchy mnie przechytrzyły. Historia nie była tym, za co ją uważałam.

Tessa Hulls, Nakarmić duchy, Część 1, Str. 40

Po zamknięciu tego komiksu człowiek ma ochotę nie tylko dowiedzieć się więcej o Chinach, ale też zatrzymać się nad własnym życiem. Jak doświadczenia naszych bliskich wpłynęły na nas? Jak historia kraju, w którym żyjemy, przełożyła się na to, kim jesteśmy teraz?

Sprawdzajcie dostępność tej pozycji na stronie Wydawnictwa Mandioca.

FAQ – Nakarmić duchy Tessy Hulls

O czym jest komiks Nakarmić duchy Tessy Hulls?

Nakarmić duchy to autobiograficzny komiks opowiadający historię trzech pokoleń kobiet: Tessy Hulls, jej matki Rose i babci Sun Yi. Rodzinna opowieść splata się tu z historią XX-wiecznych Chin, emigracją, traumą i pytaniem o to, jak doświadczenia przodków wpływają na kolejne pokolenia.

Czy Nakarmić duchy jest oparte na faktach?

Tak. Tessa Hulls rekonstruuje historię własnej rodziny, korzystając z dokumentów, rodzinnych wspomnień, publikacji historycznych i autobiograficznej książki swojej babci Sun Yi. Jednocześnie pokazuje, że pamięć i rodzinne narracje nie zawsze są jednoznaczne.

Kim była Sun Yi w książce Nakarmić duchy?

Sun Yi była babcią Tessy Hulls i dziennikarką związaną z Szanghajem. Po latach politycznych represji uciekła wraz z córką do Hongkongu, a następnie spisała swoje doświadczenia w książce Eight Years in Red Shanghai: Love, Starvation, Persecution.

Jaką historię Chin pokazuje komiks Nakarmić duchy?

Komiks prowadzi czytelnika przez burzliwy XX wiek: wojnę chińsko-japońską, wojnę domową, narodziny Chińskiej Republiki Ludowej i maoistowskie kampanie polityczne. Najważniejsze jest jednak to, że wielka historia zostaje pokazana z perspektywy zwykłych ludzi i jednej konkretnej rodziny.

Czy Nakarmić duchy dostało Nagrodę Pulitzera?

Tak. Feeding Ghosts, czyli oryginalne wydanie Nakarmić duchy, otrzymało w 2025 roku Nagrodę Pulitzera w kategorii Memoir or Autobiography.

Czy Nakarmić duchy to bardziej komiks historyczny czy autobiografia?

To połączenie obu form. Książka jest jednocześnie autobiograficznym reportażem rodzinnym, komiksem historycznym i opowieścią o międzypokoleniowej pamięci oraz traumie.

Dla kogo jest komiks Nakarmić duchy?

To propozycja dla czytelników zainteresowanych historią Chin, reportażem, autobiografią i komiksami non-fiction. Szczególnie dobrze sprawdzi się u osób, które lubią książki łączące wielką historię z bardzo osobistą perspektywą.

Artykuł Każdy nosi historię swoich przodków. Nakarmić duchy pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

McPhail, znany szerokiej publiczności z rysunków publikowanych w New Yorkerze, buduje historię pozornie kameralną, ale w istocie wielopoziomowo społeczną: o człowieku, który nieustannie coś odgrywa, bo nie potrafi być po prostu sobą.

➜ Tytuł: Tu.
➜ Scenariusz: Will McPhail
➜ Rysunki: Will McPhail
➜ Tłumaczenie: Łukasz Witczak
➜ Wydawnictwo: Mandioca
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Bohater na scenie

Główny bohater Tu. funkcjonuje w świecie, który sam nieustannie teatralizuje. Ma skłonność do fantazjowania, dopisywania znaczeń, projektowania scenariuszy, w których to on jest centralną postacią. Scenografia – miasto, ludzie, odwiedzane bary i kawiarnie, codzienne sytuacje – istnieją głównie tylko po to, żeby potwierdzać jego własną narrację o sobie. To sposób przeżywania rzeczywistości, który z zewnątrz może wyglądać jak kreatywność lub wrażliwość, ale szybko ujawnia swoją ciemniejszą stronę: emocjonalny egocentryzm.

McPhail nie ocenia swojego bohatera wprost, ale konsekwentnie pokazuje, jak bardzo taka postawa utrudnia realny kontakt z innymi. Fantazja nie jest tu ucieczką w sztukę, lecz mechanizmem obronnym – próbą nadania sensu światu, który wymyka się kontroli.

O co chodzi z odgrywaniem emocji?

Jednym z najmocniejszych wątków Tu. jest pytanie o autentyczność. Dlaczego czasem robimy rzeczy, których sami nie rozumiemy? Dlaczego reagujemy przesadnie, histerycznie, analizujemy każde słowo i gest, zamiast po prostu dopuścić do siebie emocje?

Bohater McPhaila Nick sprawia wrażenie osoby permanentnie analizującej oraz interpretującej. Jego emocje nie są przeżywane, lecz odgrywane: dla siebie, dla innych. To właśnie w tej nadmiarowej autoanalizie rodzi się jego samotność, ale też bezradność.

Spotkanie z „inną perspektywą”

Na tym tle pojawia się ona – kobieta, która okazuje się zaskakująco przyziemna, twardo stąpająca po ziemi. Lekarka, onkolożka. Wydawałoby się: całkowite przeciwieństwo bohatera. A jednak autor znajduje im wspólny mianownik, będący jednocześnie zwrotem akcji także dla Nicka. 

To jeden z najbardziej przejmujących oraz znaczących momentów książki: zderzenie człowieka oderwanego od rzeczywistości, z kimś, kto na co dzień obcuje z czymś absolutnie ostatecznym. 

Matka i rozmowa, której nie widzimy

W Tu. jest jednak więcej kobiet, które tworzą świat głównego bohatera. Szczególnie mocno wybrzmiewa wątek relacji z matką. Bohater jawi się chwilami jako emocjonalnie zamknięty egoista, wręcz socjopata – skoncentrowany wyłącznie na własnych potrzebach. Kiedy jednak przełamuje się i postanawia porozmawiać z matką, ta mówi mu o czymś, co zmienia jego dotychczasową perspektywę. McPhail nie pokazuje nam, czytelnikom, tej rozmowy wprost, ale czyni z jej przesłania tragiczny spektakl – symbol, który powróci jeszcze na końcu komiksu.

Kolor jako język emocji

Formalnie Tu. to majstersztyk narracji wizualnej. Przez znaczną część komiksu dominuje oszczędna, stonowana paleta barw. Ale w momentach, gdy bohater zaczyna się przed kimś otwierać – lub gdy ktoś otwiera się przed nim – na planszach początkowo nieśmiało akcentowany jest kolor, żeby za chwilę barwy przejęły rozkładówki. Ten zabieg staje się bardzo czytelnym językiem emocji, do których dąży sam bohater.

Autor bardzo konsekwentnie używa kolorów jako sygnału bliskości, szczerości i autentycznego kontaktu. Tam, gdzie pojawia się rozmowa, empatia i prawda, świat nagle przestaje być monochromatyczny.

Półautobiografia i pytanie o prawdę

Nieustannie podczas lektury zastanawiałam się czy Tu. jest historią półautobiograficzną, a jeśli tak – to w jakiej jej części. Im dalej angażujemy się w lekturę, tym trudniej oprzeć się wrażeniu, że McPhail opowiada nie tylko o fikcyjnym bohaterze, ale również o własnych lękach, mechanizmach obronnych i emocjonalnych ślepych zaułkach.

I być może właśnie dlatego – ze względu na wspominaną już wcześniej autentyczność – czujemy, że autor nie próbuje się wybielić ani usprawiedliwić. To komiks o tym, jak bardzo potrafimy być trudni – dla innych oraz dla siebie – zanim nauczymy się naprawdę słuchać. Sprawdzajcie dostępność Tu. na stronie wydawnictwa Mandioca.

FAQ – czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest komiks Tu.?

Tu. to społeczna historia komiksowa o emocjonalnym wycofaniu, potrzebie kontroli nad własną narracją oraz trudności w autentycznym przeżywaniu relacji. Bohater żyje w świecie wewnętrznych monologów i wyobrażonych scenariuszy, które zastępują mu realny kontakt z innymi ludźmi.

Czy Tu. jest komiksem autobiograficznym?

Komiks ma wyraźny rys półautobiograficzny. To jednak raczej świadomie skonstruowana opowieść o doświadczeniu emocjonalnym, w której osobiste obserwacje autora zostają przefiltrowane przez formę oraz metaforę.

Jaką rolę odgrywa w komiksie motyw choroby nowotworowej?

Choroba nie jest tu pretekstem fabularnym ani elementem dramatyzującym. Stanowi wspólny mianownik relacji i jest katalizatorem emocji, których bohater nie potrafi nazwać ani udźwignąć. Rak staje się momentem, w którym iluzje przestają mu wystarczać.

Dla kogo jest ten komiks?

Tu. jest przeznaczone dla dorosłych czytelników zainteresowanych komiksem społecznym, psychologicznym i obyczajowym. Szczególnie dobrze sprawdzi się u osób, które cenią narracje introspektywne i nieoczywiste portrety emocjonalne.

Artykuł Tu. – recenzja społecznej historii komiksowej pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Autorka: Hilary McKay

Tłumaczenie: Łukasz Witczak

Wydawnictwo: Dwie Siostry

Rok wydania: 2021

Objętość: prawie jak encyklopedia!

Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu

Ocena ogólna: wybitna

Recenzja:

Nie ma zbyt wiele dobrych książek dla niedorosłych czytelników, których akcja rozgrywa się w czasach przed, i w trakcie I wojny światowej. Być może panuje niesłuszne przekonanie, że ta rzeczywistość była zbyt trudna lub zbyt odległa, żeby dziecko czy nastolatek mógł ją dobrze zrozumieć.

Na szczęście ostatnio nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry ukazała się książka (dość nowa, bo z 2018 roku), która wydaje się przeczyć temu twierdzeniu. ,,Wojna skowronków” choć niezwykle autentycznie oddaje realia tamtych lat, porusza, a czasami nawet szokuje – to jednak jest pisana z myślą o nastolatkach.  

Autorka Hilary McKay jest wielokrotnie nagradzaną pisarką. Jej ,,Wojna skowronków” została doceniona przez krytyków i otrzymała tytuł Costa Children’s Book Award 2018.

Główną bohaterką książki jest jedenastoletnia Clarry. Dorasta w angielskim zimnym domu na początku XX wieku, razem ze swoim starszym bratem Peterem i prawie nieobecnym w ich życiu ojcem. Dziewczyna długo żyje w poczuciu, że to ona jest powodem, dla którego musiała umrzeć jej matka. Narodziny Clarry spowodowały komplikacje, które zmieniły los dzieci oraz prawdopodobnie zupełnie odmieniły ich ojca.

Dziewczyna jednak pełna jest chęci do życia – pragnie się uczyć (co nie jest typowe dla młodych kobiet w jej czasach). Nie sprawia przy tym kłopotów, jest dobra i darzy wielką miłością Kornwalię, brata oraz swojego kuzyna Ruperta. 

To właśnie ten starszy chłopak, który ciągle żartuje i ubarwia swoim poczuciem humoru życie wszystkich wokół, przejdzie w tej historii największą metamorfozę. 

,,Wojna skowronków” to książka, która niezwykle skupia się na relacjach głównych bohaterów. Nie ma w niej zbyt wiele dynamicznej akcji, usilnego podążania w jakimś celu tylko po to, żeby zrobić wrażenie na czytelniku. To niezwykle mądra lektura, z której bije wielki autentyzm – zupełnie jakby autorka dobrze znała wszystkie postaci i po prostu spisała ich losy. 

Książka porusza wiele wątków na różnych płaszczyznach – z jednej strony to po prostu opowieść o ambitnej dziewczynie. Z drugiej, pozwala odkryć rodzinną tragedię czy pokazać prawdziwe oblicze wojny, oglądanej w dodatku z różnych punktów widzenia. 

Zachwyci ona czytelników w różnym wieku, bez względu na płeć i przekonania. ,,Wojna skowronków” to piękne, ale także ważne doświadczenie, którego zdecydowanie polecam spróbować. Będzie odpowiednia dla odbiorców powyżej 12 roku życia.

Link do strony Wydawnictwa: https://www.wydawnictwodwiesiostry.pl/katalog/prod-wojna_skowronkow.html

Artykuł Wojna skowronków – recenzja pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Autor: Margaret Wild

Ilustracje: Vivienne To

Tłumaczenie: Łukasz Witczak

Wydawnictwo: Kinderkulka

Rok wydania: 2020

Objętość: chudzina 

Dla kogo: dla najmłodszych , dla tych co sami jeszcze nie czytają, ale dużo już rozumieją , dla samodzielnych w czytaniu

Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Recenzja:

Wam też się wydaje, że żyjecie ciągle w biegu? Każdy dzień zamienia się w ponownie odtwarzaną rutynę – rano szybkie śniadanie, później praca lub szkoła, obiad, dodatkowe zajęcia, lekcje, sprzątanie i już jest wieczór. A gdzie czas na przyjemności, rozmowę, wyciszenie?

,,Leniwiec, który zmienił nasze życie” to bardzo ważna i ciekawa książka wydana przez Wydawnictwo Kinderkulka, która już niejednokrotnie zaskoczyła doskonałymi, pożyczonymi zza granicy perełkami.

Ten picturebook opowiada o Amelce oraz o jej rodzicach, którzy prowadzą bardzo szybkie życie, zupełnie zapominając o tym, żeby trochę… poleniuchować.

Kiedy dziewczynka znajduje w parku leniwca i przyprowadza go do domu, muszą powoli zacząć zmieniać swoje przyzwyczajenia. Okazuje się, że spokojniejsze i dłuższe jedzenie, a następnie spacerowanie bez pośpiechu sprawia znacznie większą frajdę, niż ścisłe przestrzeganie czasu i ciągłe patrzenie w zegarek. Leniwiec zostaje z rodziną przez 3 tygodnie, zaprowadzając przez ten czas w swoim nowym domu, zupełnie nowe porządki. 

Z każdą chwilą rodzina przekonuje się, jak wiele omijało ją do tej pory. Okazało się, że pamiętanie o obowiązkach i praca to jedno, ale leniuchowanie także jest bardzo ważnym elementem każdego dnia. Zwalniając, pozwalamy sobie na więcej luzu i swobody, która po prostu dobrze na nas działa. 

,,Leniwiec, który zmienił nasze życie” to metaforyczna książka obrazkowa, która w bardzo przyjemny sposób za pomocą kolorowych ilustracji i krótkiego tekstu przekazuje filozofię slow life. Pomaga zrozumieć nie tylko dzieciom, ale i rodzicom jak ważne jest zaplanowanie odpoczynku w ciągu dnia, spędzenie trochę czasu na powietrzu czy rozmowa z najbliższymi.

Doskonale uspokaja i wycisza, można więc czytać ją przed snem lub podczas leniwych popołudni.

Polecam dzieciom już od 3. roku życia.

Link do strony Wydawnictwa: https://kinderkulka.pl/ksiazki/leniwiec-ktory-zmienil-nasze-zycie/

(Ten cudowny mech ze zdjęć to próbka umiejętności od Loveplants.)

Artykuł Leniwiec, który zmienił nasze życie – recenzja pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Tytuł: 

Autor: Andrea Beaty

Ilustracje: David Roberts

Tłumaczenie: Łukasz Witczak

Wydawnictwo: Kinderkulka

Rok wydania: 2020

Objętość:  więcej niż sto

Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu

Ocena ogólna: ma dużo zalet

Recenzja:

Do czego wykorzystuje się nity? Jaką rolę pełnią zawory? Czy ciekawie jest być inżynierką? 

,,Rózia Rewelka i Szalone Nitowaczki” to zwariowana nowość od Wydawnictwa Kinderkulka, która pokazuje jak można być kreatywnym i zmyślnym w każdym wieku!

To pozycja, która kontynuuje serię autorki Andrei Beaty oraz ilustratora Davida Roberts’a ,,Dociekliwcy”. Celem ich projektu jest zachęcenie dzieci do poszukiwania inspiracji w dziedzinie nauki, architektury oraz inżynierii. 

,,Rózia Rewelka i Szalone Nitowaczki” ma jeszcze jedno ważne przesłanie – opowiada o kobietach z czasów II wojny światowej, które ciężko pracowały w fabrykach, budując części do samolotów, czołgów oraz jeepów. Ich ikoną została wówczas Rosie the Riveter, czyli Rózia Nitowaczka – kobieta z uniesioną ręką pokazująca biceps, z hasłem ,,Damy radę!”. 

Główna bohaterka książki została nazwana Rózią właśnie na cześć tej postaci. Razem ze swoimi przyjaciółmi Ignasiem Kitkiem oraz Adą Bambinii uwielbiają robić ,,burzę mózgów”, realizować kolejne projekty i przede wszystkim – dobrze się bawić.

Ogromnym atutem tej pozycji jest wydanie. Twarda oprawa, wiele ilustracji i duża czcionka to zalety, które z pewnością przekonają początkujących czytelników, żeby zmierzyli się samodzielnie z historią Rózi. To dobra lektura do nauki lub szkolenia się w czytaniu.

Zadaniem dziewczynki będzie pomóc chwilowo niedysponowanej malarce. Przy okazji okaże się także, że jej podejrzenia względem swojej sąsiadki nie do końca były trafione. 

Jak na tak dość krótką książkę – na brak akcji zdecydowanie nie można narzekać! Momentami zmienia się ona nawet tak szybko, że nieco trudno się w niej połapać. Ma się wrażenie, jakby autorka chciała powiedzieć o zbyt wielu kwestiach na raz, ale wcześniej dokładnie nie przemyślała w jaki sposób to zrobi. 

Nie da się jednak zaprzeczyć, że czytelnik może wyłowić z tekstu ciekawostki odnośnie funkcjonowania maszyn, a nawet człowieka, o których gdziekolwiek indziej jest dość trudno przeczytać (szczególnie w tak dość klarownej formie ilustracji oraz telegraficznych opisów). 

,,Rózia Rewelka i Szalone Nitowaczki” to z pewnością ciekawa lektura, która może inspirować! Polecam ją dzieciom powyżej 7. roku życia.

Link do strony Wydawnictwa: https://kinderkulka.pl/ksiazki/rozia-rewelka-i-szalone-nitowaczki/

Artykuł Rózia Rewelka i Szalone Nitowaczki – recenzja pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.