➜ Tytuł: Szparagi solić, krety gubić. Księga domowych porad wielkopolskiego dworu
➜ Opracowanie i wstęp: Dorota Mycielska
➜ Ilustracje: Helena Stiasny
➜ Wydawnictwo: Dwie Siostry
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Księga domowych porad z dawnych czasów

Szparagi solić, krety gubić. Księga domowych porad wielkopolskiego dworu to ocalały z dziejowych burz zeszyt domowy, prowadzony przez kobiety z jednego domu przez dziesięciolecia. Dziś wydany w formie, która z równą czułością traktuje historię jak i codzienność. W tej publikacji nie ma muzealnej narracji. Jest za to puls życia: kuchnia i spiżarnia, ogród i pralnia, rytm roku, logika prowadzenia gospodarstwa, język epoki. A także sporo porad, które – choć powstały w zupełnie innym świecie – w zaskakujący sposób brzmią praktycznie. Z jednym zastrzeżeniem: tych medycznych starałabym się jednak nie sprawdzać na własnej (lub tym bardziej bliskich) skórze.

Album rodzinny i domowy zeszyt

Początek publikacji przypomina oglądanie rodzinnego albumu z fotografiami – takiego, który wyciąga się przy herbatce, słuchając dawnych historii. Archiwalne zdjęcia, skany listów oraz odpowiednia narracja wprowadzająca sprawiają, że bardzo szybko przestajemy być tylko czytelnikami – stajemy się gośćmi w Jurkowie, uczestnikami codzienności wielkopolskiego dworu. To znakomity i bardzo świadomy zabieg edytorski: zanim pojawią się przepisy, porady i zapiski gospodarskie, angażujemy się emocjonalnie w bohaterów, w ich relacje, troski oraz rytm życia.

Dzięki temu zeszyt domowy, spisany pierwotnie m.in. przez Józefę Morawską, nie jest anonimowym dokumentem z przeszłości. Jest zapisem czyjegoś życia – prowadzonego uważnie, praktycznie, z myślą o bliskich i o przyszłości. Wstęp oraz opracowanie Doroty Mycielskiej, prawnuczki Kajetana i Józefy, nadają tej historii ramę, która porządkuje i nadaje emocjonalny ton, ale nie narzuca interpretacji.

Podział książki

Książka została wyraźnie podzielona na dwie części, co znakomicie porządkuje lekturę. Pierwsza ma charakter narracyjny – opowiada o rodzinie Morawskich, o Jurkowie, o realiach życia dworu na przełomie XIX i XX wieku. Druga część to właściwa księga porad: zeszyt domowy pełen zapisków dotyczących kuchni, ogrodu, prania, prowadzenia domu i radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

Ten podział jest kluczowy. Bez pierwszej części porady mogłyby stać się jedynie osobliwą ciekawostką. Dzięki narracyjnemu wprowadzeniu zyskują kontekst i sens – wiemy, kto je zapisywał, dlaczego oraz często w jakich okolicznościach (lub możemy sobie to wyobrazić). To nie są „złote myśli z przeszłości”, ale praktyczne rozwiązania, które dawniej bardzo ułatwiały ludziom codzienność.

Archaiczny język oraz identyfikacja graficzna

Jednym z moich największych zachwytów dla tej książki jest archaiczny, w większości oryginalny język zapisków. Oszczędny, rzeczowy, momentami surowy, a jednocześnie pełen charakteru i wewnętrznej logiki. Każde zdanie niesie ze sobą ciężar praktyki: tu nie ma miejsca na zbędne słowa, wszystko musi być rzeczowe. 

Lektura daje wrażenie obcowania z czymś autentycznym, nieprzefiltrowanym przez współczesną narrację. Ten język – wraz z materiałami archiwalnymi, pięknymi ilustracjami Heleny Stiasny i przemyślanym opracowaniem graficznym – buduje niesamowity klimat całej książki. Szparagi solić, krety gubić czyta się nie tylko jako zbiór porad czy dokument epoki, lecz jako doświadczenie zanurzenia się w dawnym świecie, z jego rytuałami, troskami i codzienną mądrością.

Porady: między inspiracją a świadectwem epoki

Część poradnikowa potrafi zaskoczyć. Wiele zapisów – szczególnie tych dotyczących kuchni, przechowywania żywności, dbania o dom czy roślin w ogrodzie – brzmi zaskakująco sensownie i inspirująco nawet współcześnie. To dawniejsza szkoła zaradności, wykorzystywania tego, co mamy pod ręką, uważności na przyrodę i pory roku.

Jednocześnie warto jasno powiedzieć: porady medyczne czytam tu wyłącznie jako świadectwo czasu, a nie jako instrukcję 1:1 do naśladowania. Książka w żaden sposób nie zachęca do bezrefleksyjnego stosowania wszystkiego, co znajdziemy w zeszycie. Wręcz przeciwnie – zaprasza do uważnej lektury, do rozumienia kontekstu i różnic między światem dawnym a współczesnym.

Dla kogo jest ta książka?

To publikacja wyraźnie skierowana do dorosłych – do miłośników historii obyczajowej, codzienności dawnych domów, książek, które łączą dokument, opowieść i piękne wydanie. Szczególnie przemówi do tych, którzy lubią czytać niespiesznie, wracać do fragmentów, traktować książkę jak przedmiot z duszą.

Szparagi solić, krety gubić to jedna z tych pozycji, które nie szokują okładką i nie obiecują rewolucji w głowach. Jestem jednak pewna, że książka oczaruje subtelnością oraz trafi do tych osób, które dostrzegą cały jej wspaniały potencjał. Sprawdzajcie dostępność Szparagi solić, krety gubić na stronie wydawnictwa Dwie Siostry.

FAQ – Szparagi solić, krety gubić

Czym jest książka Szparagi solić, krety gubić?

To opracowana do druku księga domowych porad z wielkopolskiego dworu, oparta na autentycznym zeszycie domowym z Jurkowa, prowadzonym na przełomie XIX i XX wieku. Książka łączy narrację obyczajową z historycznym poradnikiem.

Jak zbudowana jest książka?

Publikacja ma dwie wyraźne części. Pierwsza jest narracyjna i opowiada o rodzinie Morawskich oraz realiach życia wielkopolskiego dworu. Druga to zeszyt domowy – zbiór przepisów, porad gospodarskich i zapisków codziennych.

Czy Szparagi solić, krety gubić to poradnik do stosowania dziś?

Nie jest to poradnik w nowoczesnym sensie. Wiele porad – zwłaszcza dotyczących kuchni czy prowadzenia domu – może inspirować, jednak część (szczególnie medyczna) powinna być traktowana wyłącznie jako świadectwo epoki.

Jaki jest język książki?

W części poradnikowej zachowano archaiczny język zapisków, zmodernizowany jedynie na tyle, by był czytelny dla współczesnego odbiorcy. To właśnie język epoki buduje wyjątkowy klimat i autentyczność lektury.

Czy książka nadaje się na prezent?

Tak. Dzięki starannemu opracowaniu graficznemu, archiwaliom i formie „księgi z przeszłości” jest to bardzo dobra propozycja prezentowa dla miłośników historii, literatury faktu i książek z duszą.

Artykuł Szparagi solić, krety gubić – recenzja niezwykłej księgi porad z wielkopolskiego dworu pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: Skrzynia legend i baśni ziemi brzezińskiej
➜ Autorka: Aneta Lejwoda-Zielińska
➜ Zdjęcia: Anna Mituła
➜ Wydawnictwo: Omnibus
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo:  dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Regionalne historie z okolic Kalisza

Skrzynia legend i baśni ziemi brzezińskiej to już druga część opowieści nawiązujących do obszaru wokół gminy Brzeziny, tuż obok Kalisza. Autorka, Aneta Lejwoda-Zielińska w pierwszym tomie O czym szumią drzewa nad Prosną wprowadza czytelnika w świat regionalnych symboli oraz postaci. W najnowszej pozycji kontynuuje zagłębienie się w opowieści, które choć inspirowane i osadzone w konkretnym miejscu – mogą być uniwersalnie implementowane na każdego odbiorcę.

Magia Ziemi Brzezińskiej

Możecie więc planować pobyt w Wielkopolsce i dać oprowadzić się czartowi Olbinie, albo rozpocząć ,,zwiedzanie” tych miejsc za sprawą zmysłu obserwacji autorki i fotografki (na końcu książki znajdziecie obszerny rozdział Album brzeziński z kolorowymi zdjęciami Anny Mituły). Zanurzając się w lekturę Skrzynia legend i baśni ziemi brzezińskiej nie tylko pozwalacie sobie z większą świadomością spojrzeć w tamtym kierunku, ale także zauroczyć się pewnego rodzaju mistycyzmem oraz przyrodą Ziemi Brzezińskiej.

Styl autorki Anety Lejwody-Zielińskiej

Wszechstronność oraz urok tych baśni i legend sięga jednak jeszcze dalej, niż można byłoby na pierwszy rzut oka przypuszczać. Aneta Lejwoda-Zielińska, w charakterystycznym dla siebie stylu, przemyca w nich subtelność poezji. Bardzo przyjemne pióro pisarki i jej kwiecisty język możecie już kojarzyć m.in. także z książki dla dzieci Z pamiętnika misia Porzucka. 

Ponadczasowe baśnie i legendy

W najnowszej książce znajdziecie historie, w których fundamentem są uniwersalne, ponadczasowe wartości. Dobro i zło ściera się ze sobą, czasami w niespodziewany sposób ustępując. Choć większość opowieści w Skrzynia legend i baśni ziemi brzezińskiej można uznać za klasyczne, to jednak z wielu bije powiew świeżości oraz nowoczesności. Czasami za sprawą niedopowiedzenia, nietypowości bohaterów lub zaskakującego zwrotu okazji.

Dla kogo jest to książka?

Znajdziecie tutaj motywy życia i śmierci, trudne wybory moralne czy kwestie duchowe, związane z religią chrześcijańską. Czasami podobne, a czasami zupełne różne – opowieści do czytania, rozmawiania, a najlepiej opowiadania. Żeby te historie, powstałe na kanwie odnalezionych w archiwach dawnych źródeł, mogły dalej trwać w społecznej świadomości. 

Polecam lekturę Skrzynia legend i baśni ziemi brzezińskiej czytelnikom powyżej 10. roku życia. Gdyby zbierać takie opowieści do własnej skrzyni wspomnień z ciekawym książkami, byłby to niezwykle ubogacający oraz wartościowy ,,bagaż”.

Lektura dostępna jest na stronie wydawnictwa Omnibus.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

1. Czy trzeba znać tom pierwszy (O czym szumią drzewa nad Prosną)?

Nie – to kontynuacja, ale historie są samodzielne; znajomość pierwszego tomu pogłębia kontekst regionalny.

2. Dla kogo jest ta książka (wiek)?

Moja rekomendacja: 10+.

3. Jakie tematy porusza książka?

Dobro i zło, wybory moralne, motywy duchowe, relacja człowieka z naturą oraz lokalne dziedzictwo – z uniwersalnym przesłaniem typowym dla legend i baśni.

4. Kim (albo czym) jest czart Olbina, przewodnik po książce?

To postać z miejscowych podań; w regionie funkcjonuje także rezerwat „Olbina”, a lokalne inicjatywy i rzeźby popularyzują legendy. 

5. Gdzie leży gmina Brzeziny opisywana w książce?

W Wielkopolsce, w powiecie kaliskim – w sąsiedztwie Kalisza.

6. Czy książka sprawdzi się w edukacji regionalnej (szkoła/biblioteka)?

Tak – tom łączy fabuły z elementami lokalnej historii i przyrody (Prosna, rezerwaty, dawne rzemiosła), co ułatwia scenariusze zajęć o „małej ojczyźnie”.

Zrealizowano przy pomocy budżetu województwa wielkopolskiego.

Artykuł Skrzynia legend i baśni ziemi brzezińskiej – recenzja książki pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: O czym szumią drzewa nad Prosną
➜ Autorka: Aneta Lejwoda-Zielińska
➜ Wydawnictwo: Omnibus
➜ Rok wydania: 2023
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo:  dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Kalisz, rzeka Prosna, województwo wielkopolskie czy też miejsce zwane Ziemią Brzezińską to rejony, których nigdy dotąd nie odwiedziłam. To, że nie postawiłam tam jeszcze stopy to jedno – najważniejsze jednak, że miałam okazję być w tych rejonach w nieco inny, niezwykle interesujący sposób.

Udało mi się to za sprawą zbioru niezwykłych tekstów będących starannie wybranymi baśniami oraz legendami, a spisanymi przez uzdolnioną pisarkę Anetę Lejwodę-Zielińską. Z autorką miałam już przyjemność ,,poznać się” wcześniej, za pośrednictwem jej innej, zupełnie odmiennej charakterem książki ,,Z pamiętnika misia Porzucka”.

Opowieści z Wielkopolski

,,O czym szumią drzewa nad Prosną” to, w mojej opinii, wspaniałe nawiązanie do kultowej klasyki ,,O czym szumią wierzby”, związane jednak z konkretnym miejscem, w którym odbywały się różne wydarzenia z pogranicza rzeczywistości i magii.

Choć książce daleko do beztroskiej lektury dla najmłodszych, to zawiera w sobie ponadczasowe opowieści, do których z wielką przyjemnością będzie można sięgać nie tylko w kontekście zaplanowanych w Wielkopolsce wakacji. 

Regionalizm w legendach i baśniach

Zbiór zawiera czternaście baśni i legend, które autorka własnoręcznie zebrała podczas podróży po regionie. Niektóre z nich usłyszała od konkretnych, wymienionych z nazwiska osób – inne, zinterpretowała po swojemu, odnajdując w źródłach niepełne teksty lub te posiadające wiele wersji.

Mnie ,,O czym szumią drzewa nad Prosną” pod wieloma względami przypomina książkę, w której zaczytywałam się w dzieciństwie. Choć w ,,W skarbnikowym królestwie. Baśnie i podania śląskie” było zdecydowanie mniej wątków związanych z przyrodą, to pod wieloma względami, a szczególnie pod kątem prezentowanego regionalizmu, można było utożsamić się z bohaterami, o których losach się czytało.

Siła ponadczasowych historii

Ten zbiór oferuje opowieści o uczuciach, klasyczne wątki związane z pogonią za bogactwem, poszukiwaniem moralności czy swego rodzaju wymierzaniem sprawiedliwości. Mnie zdecydowanie najbardziej zapadła w pamięć ,,Baśń o puszczyku”. Osobiście umieściłabym ją bardziej na początku książki, ale jest to tylko subiektywna opinia.

Jestem pod wrażeniem jak wiele zwrotów akcji udało się w niej zawrzeć i jak ciekawym, fabularnym nurtem podąża ta historia o puszczyku. Myślę, że różnorodność tekstów w ,,O czym szumią drzewa nad Prosną” sprawia, że każdy czytelnik znajdzie w tej książkę baśń lub legendę, która go oczaruje i do której z przyjemnością będzie wracał.

Ja dodatkowo polecam urozmaicać sobie lekturę, zaglądając do ,,Albumu brzezińskiego” umieszczonego na końcu pozycji, gdzie znajdziecie wiele zdjęć Anny Mituły, doskonale ilustrujących zawarte tutaj opowieści.

Polecam ,,O czym szumią drzewa nad Prosną” każdemu powyżej 10 roku życia. To napisana pięknym, barwnym oraz bogatym językiem pozycja, która nieco lepiej pozwala nam zrozumieć historie Wielkopolski.

Link do strony wydawnictwa: https://wydawnictwoomnibus.com.pl/produkt/o-czym-szumia-drzewa-nad-prosna/

Książka została zrealizowana w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Artykuł O czym szumią drzewa nad Prosną – recenzja książki pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.