Każdy tom zawiera trzy historie przygotowane przez różne duety twórców związanych z danym krajem. W tej serii dostajemy więc dziewięć z 27 komiksów, które powstały w ramach projektu BDPALOP.

Czym właściwie jest BDPALOP?

PALOP to skrót od portugalskiego Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa – określenia afrykańskich państw, w których językiem urzędowym jest portugalski. Projekt BDPALOP rozwijano jednocześnie w Angoli, Cabo Verde i Mozambiku.

Inicjatywa, oprócz powstawania komiksów, ma szerszy kontekst. Posiada również charakter twórczy, szkoleniowy i wydawniczy – wspiera scenarzystów oraz rysowników, zapewnia im opiekę mentorską i umożliwia przygotowanie własnych historii graficznych.

Jak już wspomniałam powyżej, po trzech edycjach projektu powstało łącznie 27 historii. Polskie wydania to więc zaledwie fragment znacznie bardziej złożonego przedsięwzięcia, którego jednym z celów jest umożliwienie afrykańskim twórcom dotarcia także do czytelników na rynku europejskim.

Od XVIII wieku aż po przyszłość

Szczególnie interesujące jest podejście z jakim wytypowani twórcy podeszli do swoich zadań oraz jak szeroko odczytywali możliwość opowiadania o własnych krajach.

W Piekielnej zatoce cofamy się do początku XVIII wieku i najazdu francuskiego korsarza Jacques’a Cassarda na Cabo Verde. Bantu na Księżycu rozpoczyna się natomiast w dawnym Królestwie Kongo, ale rezygnuje z historycznego realizmu na rzecz pełnej symboliki podróży.

Na drugim biegunie znajduje się m.in. Niara – dystopia o świecie, w którym ludzie posiadający niezwykłe zdolności stają się celem prześladowań. Z kolei Nowa Wieża to przyziemna historia, w którym równie ważną rolę co główni bohaterowie pełni stary blok, jego mieszkańcy i zmieniająca się miejska rzeczywistość Maputo.

Duchy, przodkowie i bardzo współczesne problemy

W kilku z komiksów silne jest oddziaływanie wierzeń, pamięć przodków oraz szeroko rozumiana duchowość. Mafuta – zapomniana melodia (Opowieści z Angoli) wykorzystuje między innymi motyw Nzambiego i świętego bębna Ngoma, Umbulandi (Opowieści z Mozambiku) opiera swoją tajemnicę na relacji ze światem duchowym, a Jinzumbi Jakulu (Opowieści z Angoli) czerpie z pradawnych mocy oraz idei ubuntu.

PALOP daleki jest jednak od sprowadzania lokalnej kultury tylko do mitów i legend. Trzpiotka (Opowieści z Cabo Verde) mierzy się z przemocą seksualną, traumą oraz myślami samobójczymi. Dracaena Draco (Opowieści z Cabo Verde) łączy natomiast futurystyczną rzeczywistość z pytaniami o tożsamość, korzenie i pamięć o poprzednich pokoleniach.

Fantastyka i rzeczywistość mają więc wiele punktów stycznych i często służą opowiadaniu dokładnie o tych samych problemach, ale na zupełnie inne sposoby.

Nie ma jednej opowieści o Afryce

Afryka jest ogromnym kontynentem. Każdy kraj to inna opowieść. W serii PALOP nie dostajemy komiksowego przewodnika po Afryce, ale dziewięć indywidualnych głosów. Różne style, gatunki, rodzaje narracji i sposoby na ukazanie lokalnej historii czy tradycji. 

Właśnie dlatego PALOP może być bardzo interesującym wprowadzeniem do afrykańskiego komiksu. Pozwala sobie uświadomić, jak różnorodny i trudny do zdefiniowania jest to obszar. Choć poziomy przedstawianych narracji czy rysunków są bardzo nierówne – to zdecydowanie warto zanurzyć się w tych trzech tomach (a może kiedyś więcej?) komiksów z Republiki Zielonego Przylądka, Angoli oraz Mozambiku. 

Polecam dojrzałym odbiorcom. Dostępność serii sprawdzajcie na stronie Wydawnictwa Timof Comics. 

FAQ – PALOP

Czym wyróżnia się współczesny komiks afrykański?

Nie ma jednego stylu, który można byłoby nazwać „afrykańskim komiksem”. Twórcy korzystają z różnych estetyk i gatunków, a w ich historiach mogą pojawiać się zarówno lokalne wierzenia i historia, jak i problemy społeczne, miejska codzienność czy futurystyczne wizje.

Czy w Polsce można kupić komiksy afrykańskich twórców?

Tak, choć nadal jest ich na polskim rynku stosunkowo niewiele. Jednym z przykładów są wydane przez Timof Comics antologie Opowieści z Cabo Verde, Opowieści z Angoli i Opowieści z Mozambiku, zawierające łącznie dziewięć historii lokalnych twórców.

Jak zacząć poznawać afrykański komiks?

Dobrym początkiem są antologie pokazujące kilku twórców i różne style narracji. Polskie wydania historii z Cabo Verde, Angoli i Mozambiku pozwalają od razu dostrzec, jak różnorodny może być komiks tworzony w portugalskojęzycznej Afryce.

Artykuł Trzy kraje, dziewięć historii. Seria PALOP i wprowadzenie do afrykańskiego komiksu pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

➜ Tytuł: Madgermanes
➜ Scenariusz: Birgit Weyhe
➜ Rysunki: Birgit Weyhe
➜ Tłumaczenie: Mateusz Jankowski
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2022
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Kiedy sięgałam po ten oparty na faktach komiks, nawet nie zdawałam sobie sprawy jak niezwykle aktualne oraz ważne zagadnienia, zostają w nim poruszane. To pogłębione i wzruszające rozważania na temat tego, czym jest ojczyzna, poczucie tożsamości oraz potrzeba przynależności do jakiegoś miejsca lub kultury.

KULISY POWSTANIA KOMIKSU

Komiks ,,Madgermanes” w 2015 roku otrzymał pierwszą komiksową nagrodę fundacji Berhold Leibinger Stiftung. Jego autorka Birgit Weyhe wprowadza czytelnika w tematykę w niezwykle interesujący i błyskotliwy sposób. Choć sama urodziła się w Niemczech w 1969 roku, to całe swoje dzieciństwo spędziła w Ugandzie oraz Kenii. Jej bohaterowie przebyli wręcz odwrotną drogę. Mimo to, razem przechowują w pamięci pewne wrażenia, które w niektórych miejscach są do siebie podobne.

Weyhe na podstawie wielu rozmów oraz przeprowadzonych badań, stworzyła troje fikcyjnych bohaterów, których losy są silnie ze sobą związane. Każdy kolejny rozdział przedstawia perypetie innej postaci. To, jak zmienia się argumentacja dla wybranych przez te osoby dróg, uczy pokory i empatii.

Fundamentem do rozważań, zarówno dla całego komiksu jak i pojedynczych punktów widzenia są także wspomnienia. Jak bardzo różnią się one, w zależności od wybranej perspektywy, pozwala zastanowić się nad skutkami własnych decyzji i wyborów.

KIM BYLI MADGERMANES?

Historia o której mowa, rozpoczyna się na długo przed czasami przedstawionymi w komiksie. Wraz z końcem lat 70-tych XX wieku Ludowa Republika Mozambiku współpracując z NRD, wysyła pierwszych pracowników kontraktowych do ówczesnych Niemiec. 

Mężczyźni oraz kobiety, nie znając języka oraz pozostając daleko od ojczyzny z jednej strony wypełnieni są nadzieją na dobrą edukację oraz szerokie perspektywy – z drugiej spotykają się z przejawami rasizmu, ograniczeniami oraz samotnością.

Opowieść o Madgermanes, bo tak finalnie siebie nazywają, nie ma jednak happy endu. Pracownicy, którym obiecywano wielkie wynagrodzenia, nigdy nie otrzymują ciężko zarobionych pieniędzy. Czy jednak udaje im się choć częściowo osiągnąć szczęście? Czy pozostają zawieszeni między NRD a Mozambikiem?

PORUSZAJĄCA HISTORIA O „TU, A TAM”

Przyznam szczerze, że ja szczęśliwie nigdy nie byłam przez dłuższy czas w sytuacji, w której czułabym się rozdarta. Są jednak chwile, kiedy brak możliwości powrotu lub niewiedza o tym, kiedy takowy będzie możliwy sprawiają, że trzeba nauczyć się żyć w nowym miejscu. Co jednak, kiedy minie dłuższy czas i dawny dom wyblaknie we wspomnieniach? Co, kiedy już nigdzie nie można czuć się jak u siebie?

,,Madgermanes” zadaje czytelnikowi wiele pytań. Dodatkowo przeplatany afrykańskimi porzekadłami (których obecność przewrotnie zostaje uzasadniona na końcu komiksu), staje się ponadczasową refleksją na temat zapuszczania korzeni, tęsknoty za rodzinnymi stronami oraz próbą wsiąkania w daną kulturę.

Na zachętę podrzucam kilka z tych przysłów afrykańskich – prostych, ale i pełnych folkloru, aby zachęcić Was do sięgnięcia po ten komiks:

• Trawa nie rośnie szybciej, gdy się za nią ciągnie.
• Im mniejsza jaszczurka, tym większą ma nadzieję, że wyrośnie na krokodyla.
• Lampart myje wszystkie swoje cętki – i czarne, i białe.
• I prusak potrafi świetnie tańczyć i śpiewać… to tylko kura nie pozwala mu robić tego za dnia.
• Droga do przyjaciela nie powinna zarosnąć trawą.

Wydawnictwo Timof Comis ostatnio naprawdę zachwyca komiksami reportażowymi (lub stylizowanymi na takie). Innym wybitnym tytułem, który ukazał się niewiele wcześniej, był ,,Giant” – kliknijcie w tytuł, żeby przenieść się do recenzji.

Gorąco polecam ,,Madgermanes” wszystkim czytelnikom powyżej 16 roku życia – to doskonała lekcja historii i świetna okazja do wzruszeń.

Link do strony Wydawnictwa: https://timof.pl/katalog/Madgermanes/pokaz.html

Artykuł Madgermanes – recenzja komiksu pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.