Gwarno autorki Martyny Skibińskiej, z ilustracjami Agi Proboli, to książka, która nie tylko opowiada o językach, ale pozwala je też usłyszeć i lepiej zrozumieć. Ukazała się nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry we współpracy z Instytutem Różnorodności Językowej Rzeczpospolitej. Już to połączenie zapowiada coś więcej niż zwykłą książkę edukacyjną. I rzeczywiście – to opowieść o różnorodności będącej jednocześnie przewodnikiem, mapą i lustrem, w którym każdy czytelnik może doszukać się własnej historii.

➜ Tytuł: Gwarno. O językach i gwarach w Polsce
➜ Autorka: Martyna Skibińska
➜ Ilustracje: Aga Probola
➜ Wydawnictwo: Dwie Siostry
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Język jako porozumienie

Autorka zaczyna od podstaw, żeby odpowiednio wprowadzić w temat czytelnika w wieku 8 jak i 18 lat. W pierwszej części książki (która składa się ogółem z trzech dużych rozdziałów), wyjaśnia m.in.: czym właściwie jest język, po co jest on nam potrzebny, ile języków istnieje na świecie, jakie alfabety funkcjonują w Polsce i co oznacza, że ktoś jest dwujęzyczny.

Dzięki wnioskom, do których dochodzi w tej części lektury, otrzymujemy ciekawe rozważania na temat języka będącego narzędziem porozumienia, ale też nośnikiem kultury. To właśnie dlatego tak ważne jest, by mówić w tym samym języku, co ludzie, z którymi przebywamy – i jednocześnie dbać o różnorodność językową. Jest ona bowiem nie tylko świadectwem przeszłości, ale również wynika z różnorodności doświadczeń, historii i miejsc.

Autorka zadaje też pytania, które mają szansę zostać z czytelnikiem na dłużej: dlaczego języki się zmieniają, dlaczego niektóre zanikają i co by było, gdyby na świecie istniał tylko jeden język.

Gwara a język

Druga część Gwarno skupia się na polskich gwarach. Każda rozkładówka staje się spotkaniem z innym regionem, melodią wymowy oraz innym sposobem widzenia świata. Znajdziemy tu nie tylko słownictwo, ale też powiedzonka, charakterystyczne zwroty i drobne językowe niuanse, które zdradzają więcej, niż mogłoby się wydawać.

Trzecia część poświęcona jest z kolei językom używanym w Polsce – tym mniejszości, historycznym, żywym i tym, które z trudem przetrwały do naszych czasów. To niezwykle ważny rozdział książki, bo pokazuje on Polskę jako przestrzeń, w której można mówić wieloma głosami.

Książka z poczuciem humoru

Ogromną siłą Gwarno jest to, że nie ogranicza się do prostych definicji. Autorka bardzo dobrze uchwyciła charakter poszczególnych regionów i języków. Wspomina o słowach i zdaniach, z których inni będą Was „przepytywać”, żeby sprawdzić, czy naprawdę znacie ich gwarę/język. Takie testy dawniej były oznaką przynależności, teraz mogą być sentymentalną, uroczą zabawą w gronie znajomych.

Tym bardziej, że sama książka wywołuje uśmiech i zachęca do interakcji. Jest humorystyczna, lekka oraz przepełniona zachwytem nad różnorodnością. A ilustracje Agi Proboli dodatkowo wzmacniają to wrażenie – są radosne, dynamiczne, pełne koloru oraz życia. Nie wypełniają tylko tła, ale stają się równorzędnym głosem w tej opowieści.

Dlaczego ta książka jest bezbłędna

Gwarno to książka, która świetnie sprawdzi się w domu i w szkole. Jako punkt wyjścia do rozmów o tożsamości, korzeniach, rodzinnych historiach. Do zadawania pytań: skąd pochodzą nasze słowa? Co mówią o nas samych?

To także doskonały materiał do pracy z dziećmi – bo zamiast „uczyć poprawności”, rozbudza w młodych ludziach ciekawość do otoczenia, świata, historii, ludzi. Pokazuje, że inność jest wartością. To mądra, piękna i potrzebna książka. Dzięki niej możemy wrócić do miejsc, z których pochodzimy – nawet jeśli dawno ich już nie odwiedzaliśmy. Gwarno to książka o języku, ale jeszcze bardziej – o ludziach. Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Wydawnictwa Dwie Siostry.

FAQ – Gwarno, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym jest książka Gwarno?

Gwarno to popularnonaukowa książka dla dzieci i młodzieży, która w przystępny i humorystyczny sposób opowiada o językach, gwarach i różnorodności językowej w Polsce.

Kto napisał książkę Gwarno?

Autorką książki jest Martyna Skibińska, a ilustracje stworzyła Aga Probola.

Kto wydał książkę Gwarno?

Publikacja została wydana przez Wydawnictwo Dwie Siostry we współpracy z Instytutem Różnorodności Językowej Rzeczpospolitej.

Dla jakiego wieku jest przeznaczona książka Gwarno?

Książka najlepiej sprawdzi się dla dzieci w wieku szkolnym (około 8–13 lat), ale z powodzeniem mogą po nią sięgnąć także dorośli.

Czy w książce są przykłady słów i powiedzeń?

Tak. W książce znajduje się wiele regionalnych słów, zwrotów i powiedzonek, które pokazują charakter poszczególnych miejsc.

Czy Gwarno nadaje się do pracy w szkole?

Tak. To świetny materiał na lekcje języka polskiego, wiedzy o kulturze i na zajęcia o tożsamości regionalnej.

Dlaczego różnorodność językowa jest ważna?

Ponieważ język jest nośnikiem kultury i historii. Każda gwara i każdy język opowiada inną historię o ludziach, którzy nią lub nim mówią.

Artykuł Recenzja Gwarno – przewodnik po różnorodności językowej w Polsce pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Autorka: Agata Hącia

Ilustracje: Tomasz Pląskowski

Wydawnictwo: PWN

Rok wydania: 2021

Objętość: więcej niż sto 

Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu

Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Recenzja:

Od zawsze interesowało mnie, skąd w naszym języku wzięło się tyle wyjątkowych słów! Dlaczego kwiecień to kwiecień, z jakiego powodu Częstochowa nazywa się tak jak się nazywa lub jakiego pochodzenia są nasze imiona (i co one w ogóle znaczą).

W książce ,,Figlarne słówka. O wędrówkach słów i innych tajemnicach języka” o tych wszystkich poruszonych powyżej kwestiach opowiada Agata Hącia – językoznawczyni i autorka publikacji poświęconych polszczyźnie. 

Muszę przyznać, że to książka, która zarówno bardzo młodych jak i już całkiem dorosłych polonistów przyprawi o rumieńce na policzkach! W tej pozycji ciekawostka goni ciekawostkę sprawiając, że nie tylko jesteśmy mądrzejsi o wiedzę językową, ale przy okazji zdobywamy całkiem pokaźny zasób informacji z rozmaitych dziedzin. 

,,Figlarne słówka” zostały podzielone na dość obszerne rozdziały, w których znajdują się rozmaite słowa wpasowujące się w dany temat oraz całe mnóstwo innych, które zdecydowanie pozytywnie wpłyną na elokwencję czytelników. Autorka wyjaśnia, dlaczego utarły się niektóre powiedzenia oraz jaka jest ich genealogia. 

Za pomocą tej lektury będzie można bardziej świadomie spojrzeć na kwestie miesięcy, imion, miast czy… makaronizmów. W książce jest bowiem całkiem pokaźny rozdział o tym, jakie słowa zapożyczyliśmy z obcych języków. Pozwala to odkryć jak bardzo historycznie jesteśmy związani z konkretnymi krajami. Taka adaptacja języka może okazać się niezłym tropem w badaniu dziejów naszego kraju.

Wracając jednak do badania książki, warto wspomnieć o jej budowie. Oprócz głównego tekstu w ramach każdego rozdziału pojawia się także sekcja Nowe słowa?. W jej ramach zebrano podkreślone wcześniej wyrazy, które mogą być nieco mniej popularne w użyciu. Tutaj zostają dodatkowo krótko zdefiniowane i mamy je na wyciągnięcie ręki.

Ogromnym atutem ,,Figlarnych słówek” są także części z ćwiczeniami. Można z nich korzystać, jeżeli chce się sprawdzić zdobytą właśnie wiedzę. Dodatkowo autorka zachęca do rozmaitych zabaw ze skojarzeniami, zagadkami a także zadaniami-uzupełniankami. 

Jest to książka dla dzieci, ale równie dobrze sprawdzi się jako pomoc w prowadzeniu zajęć dla nauczycieli czy wychowawców. ,,Figlarne słówka. O wędrówkach słów i innych tajemnicach języka” można kupić w dobrych księgarniach internetowych. Polecam ich lekturę wszystkim czytelnikom powyżej 9 roku życia.

Artykuł Figlarne słówka – recenzja pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.