➜ Tytuły: Baśnie Japońskie 1, Baśnie Japońskie 2, Baśnie Japońskie 3
➜ Autorzy: Yei T. Ozaki, autor zbiorowy
➜ Ilustracje: Zuzanna Smolińska
➜ Tłumaczenie: Adrianna Wosińska
➜ Wydawnictwo: Kirin
➜ Rok wydania: 2025/2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Dlaczego tradycyjne baśnie mówią o Japonii więcej niż niejeden reportaż?

Jak wielu współczesnych ludzi, także i ja mam ogromną słabość do kultury Japonii. Zagłębianie się w nią poprzez literaturę, gry, filmy czy seriale sprawia mi dużo radości i satysfakcji. Niewiele jednak tytułów może przynieść tak szeroki kontekst oraz zrozumienie rozmaitych niuansów jak tradycyjne baśnie.

To właśnie w nich – w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie – ukryty jest kod kulturowy. Mentalność, system wartości, relacja człowieka z naturą, stosunek do obowiązku, honoru, wstydu, duchowości. Dlatego trzy tomy Baśni japońskich, o których opowiadam poniżej, nie są tylko literaturą piękną. Są przewodnikiem po Japonii.

Baśnie japońskie – co mówią o mentalności i moralności Japończyków?

Z jednej strony wszystkie kilkadziesiąt baśni, które zawarto w tej serii, jest różnorodnych – każda opowiada o innych bohaterach i problematyce. Z drugiej jednak wyraźnie wyłaniają się z nich wspólne przymioty bliskie mentalności ludzi z tego kraju.

Szacunek dla natury

W mitologii i folklorze Japonii natura jest nie tylko tłem, lecz często obstawia się ją w roli pełnoprawnego uczestnika historii. Góry, rzeki, drzewa, zwierzęta – wszystko może być zamieszkane przez duchy (kami). Człowiek nie dominuje nad światem przyrody, ale współistnieje z nim, więc musi go także szanować.

Moralność wynikająca z konsekwencji

Baśnie japońskie często są surowsze niż te europejskie. Dobro zostaje nagrodzone, ale zło może być dotkliwie ukarane. To opowieści, które zdecydowanie uczą (a właściwie uczyły) odpowiedzialności za własne czyny.

Wartość obowiązku i lojalności

Motyw oddania, wierności danemu słowu czy poświęcenia dla rodziny (szczególnie rodziców) pojawia się regularnie. Widać w nich echo etosu samurajskiego i głęboko zakorzenione poczucie obowiązku wobec wspólnoty.

Duchowość, która przenika do codzienności

Granica między światem realnym a nadprzyrodzonym często się zaciera. Duchy, demony, zwierzęta przybierające ludzką postać – to część naturalnego porządku rzeczy.

Dzięki wielu redakcyjnym uwagom w nowych wydaniach otrzymujemy szerszy kontekst kulturowy, a nawet językowy. Objaśnienia terminów, odniesienia do wierzeń shintō czy buddyzmu pozwalają czytać te historie jako część większej całości. Choć baśnie są ,,tylko” wymyślonymi historiami – zawierają w sobie pewną prawdę, która pozwala nam lepiej rozumieć Japończyków. 

Nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin – co się zmieniło?

Pamiętam, jak wiele lat temu pisałam o Baśniach japońskich w wydaniu z opracowaniem graficznym Krzysztofa Wosińskiego. Była to jedna z moich pierwszych recenzji na tej stronie. Ubolewałam wtedy nad brakiem twardej oprawy – przy tak klasycznym zbiorze aż prosiło się o wydanie bardziej kolekcjonerskie.

Nowe wydania przeszły moje oczekiwania.

• tomy otrzymały solidną, twardą oprawę (choć są też dostępne w miękkich oprawach – to ukłon dla tych, którzy podróżują z książkami),
• opracowanie graficzne przygotowała Zuzanna Smolińska,
• we wnętrzu znajdziemy kolorowe ilustracje, które zachwycają oraz wspaniale budują klimat opowieści.

To wydanie, które można postawić na półce obok najpiękniejszych klasyków literatury.

Trzy tomy – czy warto mieć wszystkie?

Pod względem tekstowym tom pierwszy to 1:1 to samo tłumaczenie i zestawienie klasycznego zbioru Baśni Japońskich autorstwa Yei Theodory Ozaki z wydania z 2016 roku. To podstawowy zestaw opowieści, który przez dekady kształtował zachodnią percepcję japońskiego folkloru.

Jednak dwa kolejne tomy to już zbiór baśni różnych autorów i źródeł. I właśnie ta różnorodność punktów widzenia może być tym przesądzającym argumentem, dla którego warto mieć cały komplet.

Baśnie jako klucz do współczesnej Japonii

Czytając te opowieści, zaczynamy dostrzegać, skąd w japońskiej popkulturze tak silna jest obecność duchów, demonów czy istot zmiennokształtnych. Dlaczego często mamy do czynienia z melancholią, subtelnością, ale i pewną moralną surowością czy niedostępnością. 

Baśnie japońskie pozwalają lepiej rozumieć nie tylko dawne wierzenia, ale i współczesne anime, literaturę czy gry inspirowane mitologią. Są punktem wyjścia oraz fundamentem do poznawania tego kraju. 

Jeśli ktoś pyta mnie dziś, od czego zacząć przygodę z tradycyjną literaturą Japonii, odpowiedź jest prosta: od baśni. I najlepiej od razu sięgnąć po nowe wydania od Kirin, które łączy klasyczny tekst z elegancką oprawą oraz sumiennym opracowaniem. Polecam czytelnikom powyżej 13 roku życia.

Sprawdzajcie dostępność Baśni Japońskich na stronie wydawnictwa Kirin.

FAQ – Baśnie japońskie i nowe wydania od Wydawnictwa Kirin

Czym są baśnie japońskie?

Baśnie japońskie to tradycyjne opowieści ludowe przekazywane z pokolenia na pokolenie. Łączą elementy mitologii shintō, buddyzmu, folkloru i moralnych przypowieści. Występują w nich duchy, demony (yokai), smoki oraz bohaterowie poddawani próbom charakteru.

Dlaczego baśnie japońskie pomagają zrozumieć kulturę Japonii?

Baśnie ukazują kluczowe wartości japońskiej mentalności: szacunek dla natury, lojalność, odpowiedzialność za czyny, znaczenie obowiązku i harmonii społecznej. Dzięki nim łatwiej zrozumieć zarówno dawną duchowość, jak i współczesną kulturę Japonii.

Czym wyróżniają się nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin?

Nowe wydania otrzymały twardą oprawę, eleganckie opracowanie graficzne oraz kolorowe ilustracje Zuzanny Smolińskiej. Dodatkowo zawierają redakcyjne przypisy i kontekst kulturowy, które pomagają lepiej zrozumieć realia dawnych opowieści.

Czy tekst w tomie pierwszym różni się od wcześniejszego wydania?

Nie. Tom pierwszy to to samo tłumaczenie klasycznego zbioru Baśni Japońskich autorstwa Yei Theodory Ozaki, znane z wcześniejszego wydania. Zmianie uległa przede wszystkim oprawa graficzna i jakość wydania.

Artykuł Baśnie japońskie jako przewodnik po kulturze Japonii – recenzja nowych wydań pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Autor: Nankichi Niimi

Tłumaczenie: Joanna Zakrzewska

Kaligrafie: Joanna Zakrzewska

Wydawnictwo: Kirin

Rok wydania: 2020

Objętość:  więcej niż sto

Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu

Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Recenzja:

Mam niezwykłą słabość do baśni. Powtarzam to dość konsekwentnie od dawna, więc jeżeli już czytaliście kiedyś u mnie to zdanie, postarajcie się pozostać wyrozumiali. Z tego też powodu, z większym entuzjazmem reaguję na kolejne wydania baśni z rozmaitych krajów, które z uwagą dołączam do mojej kolekcji. 

Kultura japońska jest w Polsce szalenie popularna, może więc dziwić, że tamtejsze baśnie nie są dla nas czymś powszechnym. Oczywiście każdy zapewne kojarzy bajki studia Ghibli (swoją drogą nagrałam kiedyś na ten temat film, też zresztą oparty o bardzo dobrą książkę, link tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=c2ATv6pgwhc&t), nie są to jednak baśnie rozumiane na tradycyjny sposób.

,,Lisek Gon i inne baśnie” to nowość na polskim rynku. Książka została wydana przez nieocenione w kwestii japońskiej literatury Wydawnictwo Kirin. Co ciekawe, przetłumaczyła je i przygotowała ilustrujące fabułę kaligrafie ta sama osoba, czyli Joanna Zakrzewska.

Zbiór jest zebranymi opowieściami Nankichi Niimiego – młodego pisarza, urodzonego w 1913 roku pod nazwiskiem Watanabe. Nie bez powodu nazywano go wielkim miłośnikiem lisów. W kulturze japońskiej te zwierzęta mają wyjątkowe miejsce, jednak Nankichi zdjął z nich nieco znaczeniowego ciężaru i uczynił dobrodusznymi choć przebiegłymi bohaterami.

Książka składa się z 15 baśni; niektóre są krótkie, zaledwie kilku stronicowe, inne dzielą się nawet na pomniejsze rozdziały. 

Paradoksalnie moją ulubioną baśnią z tego zbioru jest ta o łabędzicy i olbrzymie. Opowiada o całkowitym poświęceniu dla drugiej osoby, kosztem własnego życia. W większości przypadków jednak wybrane utwory w tej książce nie mają mocno zarysowanego przesłania, jakie znamy z europejskich baśni. Przytaczają pewne wydarzenia, ale pozostawiają zdecydowanie większe pole do interpretacji. 

Może jedynie w przypadku baśni o pięciu złodziejach czy lisku, próbującym kupić rękawiczki, nie da się uniknąć bardzo bezpośrednich spostrzeżeń. Ich wymowa będzie zrozumiała dla słuchacza lub czytelnika w każdym wieku.

Ubolewam, że książka albo nie przeszła, albo przeszła niewystarczającą korektę i redakcję. Czasami pojawiają nadprogramowe słowa lub literówki. Wiele z wyrazów można byłoby także zastąpić czymś bardziej odpowiednim. Taki zbiór razem z robiącymi wrażenie kaligrafiami wyglądałby pięknie w bardziej oryginalnym formacie, na teksturowanym papierze i w twardej oprawie.

Mimo to jednak ,,Lisek Gon i inne baśnie” to książka, którą polecam, bo bez względu na oprawę – zawarte w niej opowieści sprzed 100 lat wciąż zachwycają i skłaniają do rozmyślań.

Lektura odpowiednia dla czytelników powyżej 8 roku życia.

Link do strony Wydawnictwa: https://kirin.pl/tytuly

Jeżeli poszukujecie innych baśni japońskich, zerknijcie tutaj: https://bajkochlonka.pl/2018/02/23/basnie-japonskie-recenzja/

Artykuł Lisek Gon i inne baśnie – recenzja pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Autor: Yei T. Ozaki

Tłumaczenie: Adrianna Wosińska

Opracowanie graficzne: Krzysztof Wosińki 

Wydawnictwo: Kirin

Rok wydania: 2016

Objętość:  prawie jak encyklopedia!

Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu

Hasła: recenzja, baśń, baśnie, baśnie japońskie, Japonia, Kraj Kwitnącej Wiśni, książka dla dzieci, recenzje książek dla dzieci, 2016, bajka, Kirin, smok, smoki, kimono, przygody, mądrość, mądrości, zło, dobro

Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Recenzja:

Egzotyczna kultura Japonii ma swoich zwolenników na całym świecie. Przyciąga animacją, malarstwem, muzyką czy architekturą. Dorośli zaczytują się książkami Murakamiego czy Yasunari Kawabaty. Nastolatkowie oglądają produkcje studia Ghibli, a każdy lubi napić się filiżanki matchy; japońskiej, zielonej, sproszkowanej herbaty.

Jak jednak rozpocząć swoją przygodę z Japonią? Co więcej, jak do tej kultury przekonać tych młodszych? Zamiast od razu kupować bilet na samolot, proponuję ,,Baśnie japońskie” Yei T. Ozaki, wydawnictwa Kirin. To absolutna klasyka i esencja Kraju Kwitnącej Wiśni.

Książka składa się na 22 historie, pełne mitycznych stworzeń, niewiarygodnych splotów akcji i przede wszystkim ważnych wartości.

,,Baśnie japońskie” to nie tylko bajki, ale również legendy, bo opisują historyczne aspekty Japonii, wyjaśniają nazewnictwo czy pochodzenie różnych sławnych postaci.

Baśnie z dalekiej Azji różnią się pod wieloma względami od naszych, europejskich. Przede wszystkim puenta nie zawsze jest mocno podkreślona. Nie wszystkie wątki historii są zamykane, pozostaje wiele niedopowiedzeń.

Niesamowity jest jednak sposób w jaki przedstawia się bohaterów. Zazwyczaj mają oni cechy, których nie powstydziliby się bogowie. Przeważnie są to istoty przybyłe z innych światów, które swoją obecnością mają tylko wspomóc trudny los przeciętnego człowieka.

Czy to w baśni ,,Zbieracz bambusa i księżycowe dziecię” czy w ,,Momatarō – chłopiec zrodzony z brzoskwini” pojawiają się mali ludzie, których zadaniem jest ulżyć staruszkom w ich ciężkiej doli.

Nie zawsze jednak siła tych bohaterów polega na ich boskim pochodzeniu. Wielokrotnie za ich sukces odpowiadają także przyjaciele oraz choćby zwierzęta, które zdecydowały się im służyć.

Baśnie pełne są ponadczasowych mądrości, które w większości są aktualne nawet dzisiaj. Wiele tych historii pochodzi z czasów sprzed 1000 i więcej lat, a mimo to ich przekaz pozostaje niezmienny.

Czytając ,,Baśnie japońskie”, możemy wywnioskować, że dla Japończyków istotny jest szacunek dla zwierząt czy dane komuś słowo. Konsekwencje złamanej obietnicy czy skrzywdzenie czworonoga mogą być naprawdę nieprzyjemne.

Najważniejsze jest jednak relacja pomiędzy rodzicami, a dziećmi. Zobowiązanie potomstwa wobec ojca i matki ma największą wartość i jest najmocniej czczone. Co za tym idzie, ogromne jest pragnienie rodziców o posiadaniu dzieci. Często ludziom, którzy nie doczekali się córki bądź syna, dokucza samotność. Wtedy ich jedynym celem staje się chęć posiadania potomstwa.

W przypadku, kiedy mają dzieci, ale muszą się z nim rozstać dla ich dobra, są w stanie pogodzić się z własną tęsknotą. Są to poruszające i smutne historie, ale pokazują jak ważną cechą dla Japończyków jest bycie prostym i dobrodusznym człowiekiem.

Najsmutniejsza jest dla mnie jednak ,,Baśń o staruszku, który ożywiał uschnięte drzewa”. To piękna historia ze szczęśliwym zakończeniem, jednak utrata czworonożnego przyjaciela i ogromna dobroć staruszka wzrusza mnie za każdym razem, kiedy ją czytam. Baśń ta uczy, że dobro zawsze wraca, a zazdrość prowadzi do marnego końca.

Japończycy, jako naród niezwykle pracowici, zwracają uwagę na indywidualne predyspozycje osób do tego co robią. W baśni ,,Zdolny myśliwy i zręczny rybak” pokazuje się czytelnikowi, że powinniśmy zajmować się rzeczami w których jesteśmy najlepsi. Zbytnia pewność siebie może jedynie nam zaszkodzić.

 

,,Widzisz teraz jakie są konsekwencje zabierania się za coś, o czym nie ma się pojęcia?!” Yei T. Ozaki, ,,Baśnie japońskie”, str. 74

 

Baśnie uczą także, że życie ma tym mniejszą wartość im dłużej trwa. A przynajmniej my tak możemy postrzegać pewne kwestie. Gdyby człowiek musiał żyć wiecznie, śmierć byłaby dla niego wybawieniem od monotonii. Tak jak w historii ,,Baśń o człowieku, który nie chciał umrzeć”, gdzie mężczyzna chciał żyć wiecznie, do momentu kiedy ofiarowano mu nieśmiertelność.

Naturalnie baśnie japońskie nie są pozbawione wad. Podobnie jak ich europejskie odpowiedniki trącają czasami dziecięcą naiwnością. Źli ludzie zamieniają się w dobrych, tylko pod wpływem jakiegoś nagłego zdarzenia i nigdy już nie wracają do swoich złych nawyków. Wrogowie stają się przyjaciółmi tylko dlatego, że ktoś powiedział im, że nie mogą się dalej kłócić. Przykładów jest mnóstwo i każdy jest na swój sposób abstrakcyjny. Oczywiście jest to utopijny obraz świata, który chcielibyśmy oglądać. Od tego są baśnie, żeby przedstawiać nam takie historie.

Zaskoczyło mnie, że w ,,Baśniach Japońskich” w porównaniu do baśni z innych krajów tego czasu, jest bardzo mało okrutnych opisów. W europejskich choćby bajkach, zjadające dzieci czarownice czy ścinający głowy smokom rycerze są powszechni. W japońskich baśniach jedynie w ,,Biały zając z Inaby i krokodyle” jest moment kiedy robi się trochę nieprzyjemnie. Oczywiście pokazany tam sadyzm jest w zasadzie zasłużony i bardzo trudno żałować ,,ofiary”, która wcześniej nieźle narozrabiała.

Kiedy jednak już pisze się o okrutnych czynach, dobór słownictwa oraz opisy nie wydają się przerażające i nieprzyjemne. W baśniach nagradza się bohaterów, ale także musi się karać zbrodniarzy i ludzi bez moralności. To oczywiste, że pojawiają się tam wątki zemsty czy ludobójstwa.

Trzeba zwracać uwagę komu lub z kim czyta się baśnie. Teraz wielu rodziców oburzają wątki związane z zabijaniem lub okaleczaniem, pojawiające się  w książkach skierowanych do dzieci.

Pod warunkiem, że mają one jednak swoje wytłumaczenie, a osoba, która krzywdzi ponosi karę, wszystko jest jak najbardziej w porządku.

Doskonale pokazuje to jednak jak zmienia się sposób opowiadania bajek i podejście do dzieci. Kiedyś młodym ludziom bez ogródek opowiadano najstraszniejsze historie i próbowano je przestraszyć (lub postraszyć). Dzisiaj rodzice starają się oszczędzać dzieciom przykrytych historii.

(Pisałam na ten temat już tutaj: http://bajkochlonka.pl/2018/01/27/czy-to-na-pewno-sa-ksiazki-dla-dzieci/ )

,,Baśnie Japońskie” sprawdzą się fantastycznie w przypadku starszych dzieci. Nastolatkowie wiele nauczą się o kulturze wschodu, a dorośli będą mogli zanurzyć się w świat fantazji i nieco pomarzyć o spotkaniu jakiegoś szczodrego wędrowca.

Bardzo podobają mi się zamieszczone w książkach drzeworyty z przełomu XIX i XX wieku. Nadają jeszcze większą wartość baśniom i zwracają naszą uwagę na to jak wiekowe one są.

Jedyny zarzut jaki mogę mieć do wydania to to, że książka nie jest w grubej okładce. Takie baśnie mogłyby być wspaniałym prezentem albo wieloletnią pamiątką przekazywaną młodszemu pokoleniu. Jednak przy nadmiernej eksploatacji, jaka towarzyszy czytaniom pojedynczych historii (wszak chętnie się wraca do ulubionych bohaterów), okładka może się zniszczyć i przestanie być ozdobą naszej biblioteczki.

Nie znaczy to jednak, że nie powinno się sięgnąć po ,,Baśnie japońskie”. Wręcz przeciwnie, im prędzej przyswoimy sobie najsławniejsze historie z dalekiej Azji, tym szybciej nauczymy się lepiej rozumieć kulturę Japończyków.

Książka pełna jest mądrości, którą należy dzielić się z młodszymi. W ten sposób możemy ich nauczyć, że dobro popłaca, a zło zostaje ukarane. Co więcej, Wydawnictwo Kirin przygotowało aż 3 części baśni co oznacza jeszcze więcej historii i legend z Kraju Kwitnącej Wiśni.

Niech ta lektura będzie dla Was wspaniałym oderwaniem się od rzeczywistości. Dzięki uniwersalności, czytanie jej sprawi przyjemność każdemu, bez względu na wiek oraz płeć.

Artykuł Baśnie japońskie – recenzja pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.