Reportaż komiksowy o współczesnych Indiach wciąż należy do rzadkości – tym bardziej, gdy nie ucieka on w egzotyzację i nie sprowadza konfliktu do prostych podziałów. Zamieszki przeszłe i przyszłe Joe Sacco to opowieść o przemocy, która nie zaskakuje, lecz dojrzewa w społecznym klimacie podsycanym przez politykę czy strach. To książka nie tyle do współodczuwania, ile do rozumienia mechanizmów. Mechanizmów sprawiających, że gniew może stać się śmiercionośnym narzędziem w rękach władzy.

➜ Tytuł: Zamieszki przeszłe i przyszłe
➜ Scenariusz: Joe Sacco
➜ Ilustracje: Joe Sacco
➜ Tłumaczenie: Piotr Czarnota
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: więcej niż sto
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

O czym są Zamieszki przeszłe i przyszłe

Nie jest to reportaż oparty o historię głównej postaci. Sacco rezygnuje z klasycznej struktury „bohater – konflikt – rozwiązanie” i zamiast tego tworzy siatkę zdarzeń, relacji oraz zależności. Najważniejszym dla komiksu staje się nie to, co się wydarzyło, lecz jak ,,to” przedstawiane jest z różnych punktów widzenia i w jaki sposób do ,,tego” doszło.

Z rozkładówek komiksu wyłania się jedno, niezwykle istotne przesłanie: nastrojów społecznych nie da się w pełni kontrolować, ale można na nie systematycznie wpływać – szczególnie wtedy, gdy posiada się silną pozycję polityczną, dostęp do mediów i zdolność do prowadzenia narracji o „wrogu”. Sacco pokazuje, że przemoc nie rodzi się w próżni. Jest wynikiem długiego procesu: decyzji, zaniechań oraz rzuconych – z mniejszą lub większą rozwagą – słów.

Rys sytuacyjny Indii XXI wieku

Reportaż koncentruje się wokół zamieszek w Muzaffarnagarze w 2013 roku, w północnych Indiach – regionie, gdzie napięcia między wspólnotami religijnymi od lat tworzą podatny grunt dla eskalacji konfliktów. Punktem zapalnym staje się pozornie niewielkie zdarzenie w jednej z wiosek, w którym pewien mężczyzna miał znieważyć dziewczynę innej wiary. Sacco śledzi, w jaki sposób taki impuls rozrasta się i w pewnym momencie zostaje przejęty przez większe mechanizmy:

• politykę, która zyskuje na eskalacji konfliktu,
• gniew rodzącą przemoc, która zaczyna organizować wspólnotę,
• strach, który cementuje podziały.

Szczególnie poruszający jest motyw rozmów z mieszkańcami prowizorycznych obozów dla przesiedleńców. To tam zbiorowa pamięć płynnie staje się narracją – przestaje być doświadczeniem, a zmienia się w gorzki mechanizm nadający sens egzystencji. Pamięć nie tylko opisuje przeszłość, ale też ją porządkuje, upraszcza i wyznacza cel, który może służyć kolejnym aktom przemocy.

Przemoc między społecznościami – planowana lub nie – może pomóc w walce wyborczej, a odpowiednio przedstawiony rozlew krwi jest po prostu kolejnym narzędziem politycznym.

Joe Sacco, Zamieszki przeszłe i przyszłe, str. 128

Joe Sacco – amerykański reporter w Indiach

Sacco nie pisze o uczestnikach zamieszek w klasycznym sensie. Jego rozmówcy nie są bohaterami konkretnych scen, lecz częścią większej struktury. Każda wypowiedź czy relacja stają się elementem sieci zależności: społecznych, religijnych, politycznych. Autor nie oferuje prostych odpowiedzi ani wyraźnych opinii. Nie skupia się również na jednej „prawdzie”. Zamiast tego pokazuje, jak prawdy współistnieją, konkurują ze sobą i wzajemnie się wykluczają.

Brak tu klasycznej dramaturgii, kulminacji czy rozwiązania. W komiksie został raczej przedstawiony proces. Sacco działa jak kartograf: rysuje schemat wydarzeń, dając czytelnikowi swobodę interpretacji.

Patchwork zamiast emocjonalnej więzi z bohaterem

Historie w tym reportażu układają się jak fragmenty patchworkowego koca:

• reprezentują wielu bohaterów,
• brak w nich jednej, dominującej postaci,
• ukazują rozproszone emocje,
• uznają siłę reprezentującą całość, nie jednostkę.

To właśnie dlatego trudno nawiązać z tą książką klasyczną emocjonalną więź – nawet wtedy, gdy przedstawiane w niej losy są przejmujące oraz tragiczne. Sacco świadomie rezygnuje z „jednego głosu”, by pokazać mechanizm, a nie dramat jednej osoby. Ten zabieg może być bardziej wymagający dla czytelnika, ale jednocześnie nadaje reportażowi analityczny, bardziej uniwersalny charakter.

Porównanie z Hołd dla ziemi

W Hołdzie dla ziemi komiksie autora, o którym pisałam już kilka lat temu, bohaterem zbiorowym była przyroda – ziemia jako przestrzeń konfliktu i pamięci. W Zamieszkach przeszłych i przyszłych taką rolę przejmuje przemoc – rozproszona oraz powracająca, zakorzeniona w codziennych relacjach.

W obu przypadkach Sacco rozrysowuje krajobraz zależności, w którym pojedynczy człowiek jest tylko jednym z punktów historii. To konsekwentna strategia autora, która czyni z jego reportaży coś więcej niż dokument, ukazując rodzaj społecznej topografii.

Polityka, gniew i czasy współczesne

Komiks Sacco niepokojąco dobrze rezonuje także z obecną sytuacją geopolityczną. Dezinformacja, kryzys wspólnot, potrzeba „wroga” jako narzędzia utrzymania władzy – te mechanizmy nie są ograniczone tylko do jednego kraju czy kontynentu. Zamieszki przeszłe i przyszłe to przestroga, że przemoc często wspiera się na narracji, żeby móc się utrzymać.

Dlaczego to ważny, ale wymagający reportaż

To książka, która zostawia czytelnika z poczuciem, że zawsze żyjemy pomiędzy jednymi zamieszkami a drugimi, a pokój i porozumienie są stanem chwilowym, kruchym oraz wymagającym ciągłej pracy. Zamieszki przeszłe i przyszłe to reportaż, który nie oferuje łatwych odpowiedzi i ukojenia, lecz zachęca do własnych refleksji. Polecam go dojrzałym odbiorcom. Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

Czy Zamieszki przeszłe i przyszłe to reportaż komiksowy?

Tak, to pełnoprawny reportaż non-fiction w formie komiksu.

O jakim konflikcie opowiada Joe Sacco?

O zamieszkach w Muzaffarnagarze w Indiach w 2013 roku i mechanizmach, które do nich doprowadziły.

Czy to książka dla fanów komiksu?

Tak, ale także dla czytelników reportażu i literatury faktu.

Czy komiks skupia się na jednym bohaterze?

Nie, przedstawia wielu rozmówców jako elementy większej struktury.

Czy warto znać wcześniejsze książki Sacco?

Nie jest to konieczne, ale Hołd dla ziemi może być ciekawym punktem odniesienia.

Artykuł Zamieszki przeszłe i przyszłe – Joe Sacco w reportażu o mechanizmach przemocy w Indiach pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

➜ Tytuł: Hołd dla ziemi
➜ Scenariusz: Joe Sacco
➜ Ilustracje: Joe Sacco
➜ Tłumaczenie: Agnieszka Matkowska
➜ Wydawnictwo: Timof
➜ Rok wydania: 2022
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Kanada to taki miły kraj. Mieszkających tam ludzi utożsamia się z grzecznymi oraz dobrze ułożonymi. Istnieją nawet stereotypy, mówiące o tym, że: ,,nie jesteś prawdziwym Kanadyjczykiem, jeżeli nie przepraszasz za mówienie przepraszam zbyt często”. Zanim jednak powstała Kanada, ziemie te należały do ludności rdzennej, zamieszkującej te terytoria od ,,niepamiętnych czasów”.

W komiksie ,,Hołd dla ziemi” Joe Sacco, który ukazał się nakładem Wydawnictwa Timof, poznajemy historię tej części Ameryki Północnej z perspektywy Dene. Samego artystę możecie kojarzyć już z wielu innych, bestsellerowych reportaży komiksowych, m.in.:

• Palestyna
• Strefa Gazy
• Journalism.

KIM SĄ DENE?

Arktyczny klimat nie zachęca do osiedlania. Ciągnące się bez końca lasy borealne, częste i obfite opady śniegu oraz ziemia trudna do uprawy sprawiają, że niewiele ludzi chce mieszkać na północy Kanady. Dene, jak sami się określają, są rdzenną grupą Pierwszych Narodów, żyjącą na rozległych gruntach Doliny Mackenzie, do zachodniego Jukonu, północnej części Kolumbii Brytyjskiej czy Alaski. 

,,Hołd dla ziemi” nie jest jednak beztroską opowiastką o ludziach pielęgnujących tradycje i zmagających się z warunkami, jakie stawia im natura. To historia o zachłanności, ale również o konflikcie między ponadczasowymi wartości, a chęcią ułatwienia sobie życia i pójścia na kompromisy.

TRADYCJA KONTRA INNOWACJE

W książce, razem z samym autorem oraz jego towarzyszką Shauną Morgan odwiedzamy Północno-Zachodnie Terytoria. Artysta i polityczka spotykają się z ludźmi, którzy byli bezpośrednimi świadkami zmian na ziemiach Dene. To poruszające relacje, które mimo upływu czasu, nie straciły na sile oddziaływania.

Mowa w nich m.in. o chęci kolonizacji miejscowej ludności, w celu przekonania ich do swoich interesów. Inwestorom zależało przede wszystkim na dostępie do lokalnych bogactw naturalnych – ropy, gazu czy diamentów. Dla Dene ważne było przywiązanie i szacunek do ziemi.

Wątpliwe praktyki napływowej masy przeczyły ich długowiecznym tradycjom. Poza tym, niektóre metody wdrażania w nowoczesną, amerykańską tkankę społeczną wywołują dreszcze… i jednocześnie niepokojąco przypominają działania współczesnych rządzących.

CHŁOŃ KADRY

,,Hołd dla ziemi” jest komiksem przesyconym treścią. Czyta się go tak, jak ogląda się intensywny film dokumentalny, w którym prowadzone są dociekliwe wywiady z gośćmi. Czytanie utrudniają nie tylko małe litery, ale także momentami dość chaotycznie prowadzona narracja. Autor często skacze po osi czasu, dlatego warto siadać do tej książki ,,ze świeżą głową”. 

Niespieszne chłonienie ,,Hołdu dla ziemi” pozwoli na dłużej zawiesić oko na niezwykłych rysunkach Sacco. Każdy kadr jest tutaj dziełem sztuki – przepełniony emocjonalnym ładunkiem, który (jak czuje czytelnik) w każdej chwili może wystrzelić.

Komiks porusza niezwykle ciekawą tematykę. Pozwala zatrzymać się na chwilę i zastanowić, co jest istotą człowieczeństwa. Czym jest przywiązanie, prawo własności lub poczucie bezpieczeństwa. Nie może być także bardziej aktualny, niż teraz. Polecam go czytelnikom powyżej 16 roku życia.

Link do strony Wydawnictwa: https://timof.pl/katalog/Hołd+dla+ziemi/pokaz.html

Komiks w najlepszej cenie -> TUTAJ

Artykuł Hołd dla ziemi – recenzja komiksu pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.