Reportaż komiksowy o współczesnych Indiach wciąż należy do rzadkości – tym bardziej, gdy nie ucieka on w egzotyzację i nie sprowadza konfliktu do prostych podziałów. Zamieszki przeszłe i przyszłe Joe Sacco to opowieść o przemocy, która nie zaskakuje, lecz dojrzewa w społecznym klimacie podsycanym przez politykę czy strach. To książka nie tyle do współodczuwania, ile do rozumienia mechanizmów. Mechanizmów sprawiających, że gniew może stać się śmiercionośnym narzędziem w rękach władzy.

➜ Tytuł: Zamieszki przeszłe i przyszłe
➜ Scenariusz: Joe Sacco
➜ Ilustracje: Joe Sacco
➜ Tłumaczenie: Piotr Czarnota
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: więcej niż sto
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

O czym są Zamieszki przeszłe i przyszłe

Nie jest to reportaż oparty o historię głównej postaci. Sacco rezygnuje z klasycznej struktury „bohater – konflikt – rozwiązanie” i zamiast tego tworzy siatkę zdarzeń, relacji oraz zależności. Najważniejszym dla komiksu staje się nie to, co się wydarzyło, lecz jak ,,to” przedstawiane jest z różnych punktów widzenia i w jaki sposób do ,,tego” doszło.

Z rozkładówek komiksu wyłania się jedno, niezwykle istotne przesłanie: nastrojów społecznych nie da się w pełni kontrolować, ale można na nie systematycznie wpływać – szczególnie wtedy, gdy posiada się silną pozycję polityczną, dostęp do mediów i zdolność do prowadzenia narracji o „wrogu”. Sacco pokazuje, że przemoc nie rodzi się w próżni. Jest wynikiem długiego procesu: decyzji, zaniechań oraz rzuconych – z mniejszą lub większą rozwagą – słów.

Rys sytuacyjny Indii XXI wieku

Reportaż koncentruje się wokół zamieszek w Muzaffarnagarze w 2013 roku, w północnych Indiach – regionie, gdzie napięcia między wspólnotami religijnymi od lat tworzą podatny grunt dla eskalacji konfliktów. Punktem zapalnym staje się pozornie niewielkie zdarzenie w jednej z wiosek, w którym pewien mężczyzna miał znieważyć dziewczynę innej wiary. Sacco śledzi, w jaki sposób taki impuls rozrasta się i w pewnym momencie zostaje przejęty przez większe mechanizmy:

• politykę, która zyskuje na eskalacji konfliktu,
• gniew rodzącą przemoc, która zaczyna organizować wspólnotę,
• strach, który cementuje podziały.

Szczególnie poruszający jest motyw rozmów z mieszkańcami prowizorycznych obozów dla przesiedleńców. To tam zbiorowa pamięć płynnie staje się narracją – przestaje być doświadczeniem, a zmienia się w gorzki mechanizm nadający sens egzystencji. Pamięć nie tylko opisuje przeszłość, ale też ją porządkuje, upraszcza i wyznacza cel, który może służyć kolejnym aktom przemocy.

Przemoc między społecznościami – planowana lub nie – może pomóc w walce wyborczej, a odpowiednio przedstawiony rozlew krwi jest po prostu kolejnym narzędziem politycznym.

Joe Sacco, Zamieszki przeszłe i przyszłe, str. 128

Joe Sacco – amerykański reporter w Indiach

Sacco nie pisze o uczestnikach zamieszek w klasycznym sensie. Jego rozmówcy nie są bohaterami konkretnych scen, lecz częścią większej struktury. Każda wypowiedź czy relacja stają się elementem sieci zależności: społecznych, religijnych, politycznych. Autor nie oferuje prostych odpowiedzi ani wyraźnych opinii. Nie skupia się również na jednej „prawdzie”. Zamiast tego pokazuje, jak prawdy współistnieją, konkurują ze sobą i wzajemnie się wykluczają.

Brak tu klasycznej dramaturgii, kulminacji czy rozwiązania. W komiksie został raczej przedstawiony proces. Sacco działa jak kartograf: rysuje schemat wydarzeń, dając czytelnikowi swobodę interpretacji.

Patchwork zamiast emocjonalnej więzi z bohaterem

Historie w tym reportażu układają się jak fragmenty patchworkowego koca:

• reprezentują wielu bohaterów,
• brak w nich jednej, dominującej postaci,
• ukazują rozproszone emocje,
• uznają siłę reprezentującą całość, nie jednostkę.

To właśnie dlatego trudno nawiązać z tą książką klasyczną emocjonalną więź – nawet wtedy, gdy przedstawiane w niej losy są przejmujące oraz tragiczne. Sacco świadomie rezygnuje z „jednego głosu”, by pokazać mechanizm, a nie dramat jednej osoby. Ten zabieg może być bardziej wymagający dla czytelnika, ale jednocześnie nadaje reportażowi analityczny, bardziej uniwersalny charakter.

Porównanie z Hołd dla ziemi

W Hołdzie dla ziemi komiksie autora, o którym pisałam już kilka lat temu, bohaterem zbiorowym była przyroda – ziemia jako przestrzeń konfliktu i pamięci. W Zamieszkach przeszłych i przyszłych taką rolę przejmuje przemoc – rozproszona oraz powracająca, zakorzeniona w codziennych relacjach.

W obu przypadkach Sacco rozrysowuje krajobraz zależności, w którym pojedynczy człowiek jest tylko jednym z punktów historii. To konsekwentna strategia autora, która czyni z jego reportaży coś więcej niż dokument, ukazując rodzaj społecznej topografii.

Polityka, gniew i czasy współczesne

Komiks Sacco niepokojąco dobrze rezonuje także z obecną sytuacją geopolityczną. Dezinformacja, kryzys wspólnot, potrzeba „wroga” jako narzędzia utrzymania władzy – te mechanizmy nie są ograniczone tylko do jednego kraju czy kontynentu. Zamieszki przeszłe i przyszłe to przestroga, że przemoc często wspiera się na narracji, żeby móc się utrzymać.

Dlaczego to ważny, ale wymagający reportaż

To książka, która zostawia czytelnika z poczuciem, że zawsze żyjemy pomiędzy jednymi zamieszkami a drugimi, a pokój i porozumienie są stanem chwilowym, kruchym oraz wymagającym ciągłej pracy. Zamieszki przeszłe i przyszłe to reportaż, który nie oferuje łatwych odpowiedzi i ukojenia, lecz zachęca do własnych refleksji. Polecam go dojrzałym odbiorcom. Sprawdzajcie dostępność komiksu na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

Czy Zamieszki przeszłe i przyszłe to reportaż komiksowy?

Tak, to pełnoprawny reportaż non-fiction w formie komiksu.

O jakim konflikcie opowiada Joe Sacco?

O zamieszkach w Muzaffarnagarze w Indiach w 2013 roku i mechanizmach, które do nich doprowadziły.

Czy to książka dla fanów komiksu?

Tak, ale także dla czytelników reportażu i literatury faktu.

Czy komiks skupia się na jednym bohaterze?

Nie, przedstawia wielu rozmówców jako elementy większej struktury.

Czy warto znać wcześniejsze książki Sacco?

Nie jest to konieczne, ale Hołd dla ziemi może być ciekawym punktem odniesienia.

Artykuł Zamieszki przeszłe i przyszłe – Joe Sacco w reportażu o mechanizmach przemocy w Indiach pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Przyznam szczerze, że niewiele wiem o buddyzmie. Mam wrażenie, że choć zyskuje on w Polsce na popularności, większość osób jest jednak skazana na samodzielne zdobywanie wiedzy. W szkołach (nawet tych średnich) nacisk kładzie się tylko na jedną religię, zamiast pokazywać młodzieży różnorodność rozmaitych wyzwań – a tym samym poszerzać ich horyzonty.

Na książkę ,,Życie Buddy” trafiłam przypadkiem, przeglądając internetową księgarnię TaniaKsiazka.pl . Ukazała się ona nakładem, nieznanego przeze mnie wcześniej Wydawnictwa Vimala. Nie do końca wiedziałam więc, czego mogę się spodziewać, ale finalnie muszę przyznać, że zostałam bardzo pozytywnie zaskoczona.

Życie Buddy

Autorką tej pozycji jest Heather Sanche – nauczycielka, pedagog dzieci w wieku wczesnoszkolnym oraz autorka. Zajmuje się edukacją Montessori oraz metodą Waldorfa. Od 1994 roku kobieta jest również praktykującą buddystką, a w 2007 roku przyjęła tymczasowe święcenia w tradycji Paul Auk, zamieszkując w leśnym monastyrze, niedaleko Mawlamyine w Myanmar. Obecnie mieszka w Vancouver w Kanadzie z mężem oraz dwójką dzieci.

 Jej ,,Życie Buddy” stało się bardzo ważną książką w edukacji najmłodszych w kwestii duchowości. Pozycja nie skupia się na religijnych aspektach buddyzmu, ale przede wszystkim opowiada historię człowieka, który zapragnął odnaleźć prawdę.

Gdzie szukać prawdy?

Głównym bohaterem, a zarazem postacią historyczną (wiemy to, dzięki notce z końca książki) jest Sidhhartha Gautama – książę małego królestwa w północnych Indiach, który urodził się ponad 2500 lat temu. Mimo wychowania wśród bogactwa oraz przepychu, wyrósł na człowieka dociekliwego oraz obdarzonego niezwykłą empatią.

Chowany pod kloszem różnych uprzedzeń i trzymany za murami zamku – długo pragnąć zobaczyć, co jest po drugiej stronie pałacu. Kiedy dorósł, mógł wreszcie opuścić dom. Podjął decyzję, że wyruszy w podróż, aby znaleźć dla ludzi remedium na cierpienie.

Cztery niezaprzeczalne mądrości

Sidhhartha długo poszukiwał swoich prawd. Wiedział, że w życiu są rzeczy, których nie sposób ominąć, takie jak choroba czy śmierć. Odkrył jednak, że można odnaleźć szczęście – jak to zrobić? Sięgnijcie po ,,Życie Buddy”, żeby zobaczyć, co odkrył Budda.

Polecam tę książkę dla dzieci wszystkim czytelnikom powyżej 6 roku życia. To mądra oraz uniwersalna w wymowie pozycja, która sprawdzi się w wielu okolicznościach. Jej dodatkową zaletą są malarskie, niezwykłe ilustracje.

,,Życie Buddy” jest dostępna w dobrych księgarniach internetowych.

Artykuł Życie Buddy – recenzja książki dla dzieci pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.

Autor: Jakob Wegelius

Ilustracje: Jakob Wegelius

Tłumaczenie: Agnieszka Stróżyk

Wydawnictwo: Zakamarki

Rok wydania: 2021

Objętość:  prawie jak encyklopedia!

Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu

Ocena ogólna:  wybitna

Recenzja:

Czy słyszeliście już o prawdopodobnie najbardziej znanej gorylicy w świecie literatury? ,,Legenda o Sally Jones” była powieścią obrazkową, która oferowała doskonałą przygodę na lądzie i pośród wzburzonych mórz. Książka na długo pozostawiła we mnie całe pokłady emocji i do dzisiaj zajmuje honorowe miejsce na regale. 

Kiedy więc doszły mnie słuchy, że Wydawnictwo Zakamarki planuje rozpieścić czytelników kontynuacją tego uniwersum, niezwykle się ucieszyłam!

Pierwsza niespodzianka przy ,,Małpie mordercy” Jakoba Wegeliusa pojawiła się przy podaniu do wiadomości ilości stron. Lekturę zaplanowano na, bagatelka, ponad 600 stron! Książka ma też inny format oraz nie jest historią obrazkową, a powieścią w tradycyjnej formie. Czytelnicy jednak z pewnością zachwycą się wieloma pięknymi szkicami, które w niej zawarto.

,,Małpa mordercy” to opisane z ogromną pasją i niezwykłymi umiejętnościami perypetie Sally Jones oraz jej wiernego przyjaciela – kapitana statku. Oboje początkowo zawijając do portu w Lizbonie, nie spodziewali się jakie plany przygotował dla nich los. Otrzymując całkiem satysfakcjonujące zlecenie przewiezienia pewnego tajemniczego towaru, wplątali się w groźną intrygę, na skutek której fiński kapitan  wylądował w więzieniu. 

Sally Jones pozostając sama i w dodatku w wielkim niebezpieczeństwie, musiała uporać się nie tylko z samotnością, strachem czy głodem. Postawiła sobie za cel udowodnienie niewinności przyjaciela oraz brawurowe uwolnienie go z więzienia.

Gorylica była bowiem niezwykłą małpą, która choć nie potrafiła mówić, cechowała się wyjątkową inteligencją oraz smykałką do mechaniki. Naprawiała pojazdy, grała w szachy, a nawet latała samolotami. Podczas swojej podróży (którą pięknie widać na wyklejce) przemierzyła długą drogę, zanim trafiła do Indii. Tam została kamerdynerem pewnego maharadży, w międzyczasie zaprzyjaźniając się z duetem wyjątkowo utalentowanych muzycznie artystów.

,,Małpa mordercy” pisana jest z perspektywy głównej bohaterki. Pierwszoosobowa narracja pozwala nam, czytelnikom poznać myśli oraz uczucia Sally Jones, jednocześnie będąc nieprzerwanie blisko akcji.

Książka wciąga, wzrusza i zaskakuje. To jedna z najlepszych powieści, jakie miałam w rękach i zdecydowanie mogę ją zarekomendować wszystkim czytelnikom powyżej 10 roku życia. 

Dzięki pięknemu wydaniu, świetnie sprawdzi się także w roli prezentu.

Link do strony Wydawnictwa: https://www.zakamarki.pl/produkt/malpa-mordercy/

Artykuł Małpa mordercy – recenzja pochodzi z serwisu Bajkochłonka - książki dla dzieci i gry planszowe. Recenzje.