Bajkochłonka: Pani Barbaro, co aktualnie czyta się we Francji z kategorii literatury dziecięcej?

Barbara Wicher: Zauważyłam, że trendy są podobne do tych w Polsce, chociaż we Francji o wiele większą popularnością cieszą się na przykład komiksy i to dla wszystkich kategorii wiekowych. Ponadto młodzi czytelnicy pasjami czytają serie. Gdy coś się podoba, części może pojawić się nawet kilkadziesiąt.

Bajkochłonka: Zapytałam o Francję, bo wiem, że teraz tam Pani mieszka. Jak długo jest Już Pani związana z tym krajem?

Barbara Wicher: Mieszkam we Francji od dwudziestu lat. Jak będzie w przyszłości? Nikt tego nie wie. Podobno, gdy człowiek coś planuje, to Bóg się śmieje.   Polskę noszę w sercu, więc zawsze jest ze mną.

Zafascynował mnie fantastyczny świat stworzony przez Jana Brzechwę. Niezwykłe przygody zadziwiającego nauczyciela oraz wspaniałe ilustracje Jana Marcina Szancera pobudzały moją wyobraźnię.

Bajkochłonka: No właśnie, urodziła się Pani w Czeladzi – to niezwykle blisko, gdzie ja teraz mieszkam (niedawno przeprowadziłam się do Katowic). Jakie ma Pani wspomnienia z dzieciństwa?

Barbara Wicher: Wspomnień z dzieciństwa mam mnóstwo i pozostają dla mnie bardzo świeże. Pamiętam zdarzenia od mniej więcej trzeciego roku życia i potrafię umiejscowić je w czasie i przestrzeni. Oczywiście są to wspomnienia subiektywne i wyrywkowe, jednak wiele scen potrafię dokładnie odtworzyć w pamięci, nie tylko jako obraz, ale przeżycie odebrane wszystkimi zmysłami.

Pamiętam pachnące świeżo skoszonym sianem wakacje u dziadków, przedszkole i nazwisko najlepszej koleżanki z tych czasów, pierwszy dzień szkoły, zabawy na przerwach w kółku, w którym kręciliśmy się wyśpiewując, ile sił w płucach: „Jedziemy sobie do Krakowa i ty też!” . Wspomnienia mogłabym długo wymieniać. Podobnie jest z książkami.

Bajkochłonka: Co lubiła Pani wtedy czytać?

Barbara Wicher: Bardzo polubiłam na przykład „Akademię pana Kleksa”. Zafascynował mnie fantastyczny świat stworzony przez Jana Brzechwę. Niezwykłe przygody zadziwiającego nauczyciela oraz wspaniałe ilustracje Jana Marcina Szancera pobudzały moją wyobraźnię. Niezapomniane wrażenie zrobiła na mnie „Ania z Szumiących Topoli”, bo to właśnie od tego tytułu przypadkiem zaczęłam czytać cykl o rudej Ani mieszkającej na Wyspie Księcia Edwarda.   

Późniejsze literackie podróże zaprowadziły mnie do kanadyjskiej puszczy, gdzie zaprzyjaźniłam się ze zwierzętami, których perypetie opisał James Oliver Curwood („Szara Wilczyca”, „Bari, syn Szarej Wilczycy”, „Władca Skalnej Doliny”). Wyżej wymienione książki to przykłady.

Jeżeli kogoś bardziej interesuje temat literackiego świata mojego dzieciństwa, zachęcam do sięgnięcia po najnowszy numer czasopisma „Guliwer”, w którym o tym świecie opowiadam.

Bajkochłonka: O, w takim razie dobrze trafiłam z pytaniem! A może pozostało z Panią jakieś wyjątkowe wspomnienie z okresu Świąt?

Barbara Wicher: Chyba najprzyjemniejsze było oczekiwanie, przygotowania, wspólne ubieranie choinki kruchymi, delikatnymi cackami, pierwszy błysk światełek, gdy w końcu udało się je rozplątać, zapachy wigilijnych dań i wypatrywanie pierwszej gwiazdki.

Ludzie na świecie obchodzą przeróżne święta. Potrzebujemy tych wyjątkowych, radosnych, pełnych życzliwości dni.

Bajkochłonka: Ostatnio napisała Pani książkę ,,Pierwsza Gwiazdka w Cichej Dolinie”. Na początku jest ona historią o tym, jak wyglądałby świat literackich króliczków, gdyby Święta nie istniały. A jak Pani myśli, jak wyglądałby świat ludzi, gdybyśmy co roku nie obchodzili Pierwszej Gwiazdki?

Barbara Wicher: Myślę, że odczuwalibyśmy brak, tęsknotę za czymś wyjątkowym, niezwykłym. Ludzie na świecie obchodzą przeróżne święta. Potrzebujemy tych wyjątkowych, radosnych, pełnych życzliwości dni.

Bajkochłonka: Starsze pokolenie królików jest poniekąd kopalnią wspomnień oraz tradycji. Czy zainspirowała się Pani własnym doświadczeniem z zasłyszanymi historiami od starszych osób?        

Barbara Wicher: Oczywiście! Pisząc książkę, wykorzystałam wiedzę przekazaną mi przez starsze pokolenia (rodziców, dziadków). Zrobiłam również research, żeby przekonać się, jak te tradycje, które poznałam w najbliższym otoczeniu, mają się do innych i czy są popularne na szeroką skalę. Odkrywałam symbolikę czynności, które często wykonujemy bez zastanawiania się nad ich głębszym sensem oraz źródłem.

Bajkochłonka: Z którym bohaterem z ,,Cichej Doliny” utożsamia się Pani najbardziej?

Barbara Wicher: Myślę, że w jakiejś części z każdym! I wszystkich lubię, pomimo ich niedoskonałości oraz licznych słabości. Jednak, jeżeli mam wybrać jedną postać, to najbliżej mi chyba do Imisi.

Warto regularnie się zatrzymać, przypomnieć sobie o wartościach i priorytetach.

Bajkochłonka: Ważnym przesłaniem tej książki jest także to, żeby nie podchodzić do Świąt jako czasu, gdzie wszystko musi być idealne. Uważa Pani, że za dużo osób przejmuje się w tym okresie rzeczami mało istotnymi?

Barbara Wicher: Nie tylko w Święta przejmujemy się często rzeczami mało istotnymi. Warto regularnie się zatrzymać, przypomnieć sobie o wartościach i priorytetach.

Bajkochłonka: Czym dla Pani są Święta? 

Barbara Wicher: Miłym oczekiwaniem, radosnymi przygotowaniami, okazją do zjednoczenia rodzin oraz wymiany pozytywnej energii.

Bajkochłonka: Czy odwiedza Pani Polskę podczas Świąt?

Barbara Wicher: Tak się składa, że rodzina przeważnie odwiedza wtedy mnie.

Bajkochłonka: Nad jaką książką pracuje Pani obecnie? Czy rzeczywiście możemy się spodziewać opowieści wielkanocnej z Cichej Doliny?

Barbara Wicher: Widzę, że w pytaniu znajduje się po części odpowiedź. Faktycznie pracuję nad dalszymi przygodami mieszkańców Cichej Doliny. Mam nadzieję, że wkrótce będę mogła zdradzić więcej szczegółów na ten temat.

Bajkochłonka: Bardzo się cieszę i czekam na wieści! Czy Pani zawodowe życie składa się tylko na pisanie?

Barbara Wicher: Oprócz pisania czasami zajmuję się też tłumaczeniem książek. Bardzo lubię gimnastykę językową związaną z tym zajęciem. Aktualnie jednak przede wszystkim piszę. Pisanie pozwala mi z kolei na większą kreatywność. 

Bajkochłonka: Z którą książką w Pani portfolio wiązało się najwięcej wyzwań?

Barbara Wicher: Każda książka na swój sposób jest wyzwaniem. Zresztą sama ich szukam. Dlatego, jak łatwo zauważyć, moje książki są bardzo różnorodne.

Warto szukać własnej drogi i sposobu, w jaki mamy ochotę ją pokonać.

Bajkochłonka: Jaką radę dałaby Pani osobom, które chciałyby zajmować się pisaniem?

Barbara Wicher: Radziłabym im kształcić warsztat na wszelkie możliwe sposoby. A przed zabraniem się za pisanie przemyśleć historię, którą chcą opowiedzieć i przynajmniej z grubsza jej strukturę. Oczywiście wszystko jest możliwe i zdarza się, że komuś uda się przebiec maraton bez żadnego przygotowania i nawet z dobrym rezultatem. Warto szukać własnej drogi i sposobu, w jaki mamy ochotę ją pokonać.

Bajkochłonka: Bardzo dziękuję za rozmowę!

Moje recenzje książki Barbary Wicher:

• Pierwsza Gwiazdka w Cichej Dolinie.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl

Bajkochłonka: Jakie jest Twoje najsilniejsze wspomnienie z dzieciństwa? Coś, co najbardziej utkwiło Ci w pamięci.

Daniel Chmielewski: Na pewno złoty wiek mojego dzieciństwa przypada na życie w Australii. Bo ja jestem dzieckiem solidarnościowym, więc z rodzicami wyjechałem przez Berlin do Melbourne. I żyłem tam do czasu, gdy miałem 12 lat. Tam też urodził się mój brat. I tam zacząłem rysować komiksy. Sprzedawałem je już na corocznym festynie szkolnym od 4 klasy podstawówki. Miałem nawet swoje własne wydawnictwo, nazywało się Eternity Comics.

Wszystkie swoje komiksy i książki musiałem pokazywać dyrektorowi szkoły, który sprawdzał czy nadają się na konkretne grupy wiekowe. Bo czasem było w nich trochę przemocy. W pewnym momencie miałem nawet całą ekipę kolegów, którym płaciłem po 50 centów i oni byli odpowiedzialni za kolportaż.

Mam przyszywanego wujka, Marka, który pracował w drukarni. Uczył mnie wszystkich poligraficznych spraw: jak się składa komiks i de facto książkę. To wszystko działo się w okolicach trzeciej, może czwartej klasy, aż do czasu przyjazdu do Polski. A wspomnienia z wcześniejszego dzieciństwa? Już od piątego roku życia pisałem w różnych wypracowaniach, że chcę być autorem książek. Widać więc, że jest to konsekwentna droga oraz spełnienie moich marzeń.

Bajkochłonka: Jak wyglądała edukacja w Australii?

Daniel Chmielewski: Chodziłem w Australii do prywatnej szkoły, co jest tam czymś normalnym. Byliśmy biedną rodziną, ale dzięki różnym dofinansowaniom, mogliśmy z bratem chodzić do szkoły prywatnej, a nie publicznej. Tam działało się projektowo – tak jak się mówi o skandynawskich szkołach. I nie było podziałów na konkretne przedmioty, tylko na przykład mieliśmy wybrać sobie jakąś postać historyczną.

Pamiętam, że wybrałem Magellana. Miałem o nim przez kilka tygodni robić projekt, którym potem podzielę się z innymi (i w ten sposób oni też się nauczą czegoś o Magellanie). Wykonałem więc grę planszową. Przy okazji mogłem nauczyć się o geografii, skoro plansza gry opierała się na mapie świata.

Często potrafiliśmy całą klasę przerobić na statek kosmiczny albo Narnię. Przechodziło się przez szafę i wchodziło do Narni, gdzie czytaliśmy wszystkie te książki. Faktycznie więc w tamtej szkole bardzo dużo czytałem, otaczały mnie książki. Żyliśmy książkami i żyliśmy w tych książkach. Niewątpliwie bez Australii i bez takich ludzi jak wujek Marek, pewnie nie byłbym w tym miejscu, żyjąc swoimi marzeniami.

Rozłożyłem ją na biurku i zacząłem czytać. I cały czas wybuchałem śmiechem, aż przyszli rodzice zapytać co się dzieje. A mnie to po prostu tak bawiło, że nagle chciałem zacząć czytać po polsku.

Bajkochłonka: Mówisz, że to kim jesteś teraz, ta potrzeba i chęć robienia książek wzięła się z tego, że one od zawsze Cię otaczały. Często jednak wystarczy TA jedna książka, żeby zacząć widzieć się jako pisarza i twórcę. Czy miałeś taką jedną książkę?

Daniel Chmielewski: Pamiętam pierwszą książkę, którą pożyczyłem w bibliotece. Tam w zerówce albo w pierwszej klasie było pierwsze pójście do biblioteki. I pamiętam, że pożyczyłem książkę o chłopcu, który był wychowywany przez kaczki albo gęsi. On zbierał pióra, które wypadły i się nimi ozdabiał.

Bajkochłonka: Czy to jakaś baśń?

Daniel Chmielewski: To było coś współczesnego. Pewnie dwudziestowieczne, amerykańskie. Niestety nie pamiętam tytułu.

Bajkochłonka: Może ktoś z czytelników pomoże

Daniel Chmielewski: To była pierwsza książka, którą pożyczyłem. Nie wiedziałem wtedy jak działają biblioteki, więc nie oddałem jej na czas i znalazłem ją po roku w szufladzie… Trzeba było zapłacić karę. Ale od tego czasu faktycznie zacząłem normalnie korzystać z bibliotek.

Bajkochłonka: Czytałeś też po polsku?

Daniel Chmielewski: Po polsku bardzo nie lubiłem czytać. Pierwszą książką, jaką przeczytałem po polsku, sam z siebie, to był „Pinokio”. Miałem chyba wtedy 10 lat. Nie wiem dlaczego, ale pamiętam, że wieczorem rodzice byli w kuchni, a ja wziąłem ją z półki, gdzie stały inne polskojęzyczne tytuły kupowane przez ojca w polskiej księgarni w Melbourne. Rozłożyłem ją na biurku i zacząłem czytać. I cały czas wybuchałem śmiechem, aż przyszli rodzice zapytać co się dzieje. A mnie to po prostu tak bawiło, że nagle chciałem zacząć czytać po polsku.

Nie lubiłem Polski. Polska wydawała mi się jakimś krajem trzeciego świata.

Bajkochłonka: To bardzo nietypowo, że akurat włoski „Pinokio” stał się powodem, dla którego zacząłeś czytać po polsku. Dlaczego wcześniej trudno było Ci czytać w tym języku?

Daniel Chmielewski: Nie lubiłem Polski. Polska wydawała mi się jakimś krajem trzeciego świata. Potem jak przyjechałem do Polski, okazało się, że rzeczywiście jest krajem trzeciego świata. Oczywiście dużo się zmieniło przez te 30 lat, ale ten kontrast Australia-Polska w 1995 roku był jednak dość przerażający. Urodziłem się w Niemczech i tam mieszkałem przez pierwsze dwa lata.

Później wyprowadziliśmy się do Australii, gdzie zawsze były obchodzone jakieś dni kraju ojczystego, bo większość uczniów było z różnych miejsc na mapie, i zawsze mówiłem, że jestem Niemcem i przygotowywałem flagę Zachodnich Niemiec. Różnica między Polską i Australią również polegała na ilości dostępnych dóbr. Byłem totalnie dzieckiem konsumpcyjnym. Jak się szło do sklepu, to do wyboru było 20 różnych chlebów tostowych i w każdym były karty z ,,Jurassic Park” albo czegoś w tym rodzaju. Nie kupowało się chleba bez tych dodatków (wciąż mi zostało, że jak mogę wybrać płatki bez dodatku, albo z tandetną zabaweczką jakiejś franczyzy filmowej, która nawet mnie nie interesuje, to nie potrafię się oprzeć).

Bajkochłonka: Czyli Polska nie miała Ci po prostu nic do zaoferowania?

Daniel Chmielewski: Jak rodzice puszczali jakąś polską kreskówkę, np. „Bolka i Lolka”, to ona od razu przegrywała z „Power Rangers”. Te bajki wydawały mi się wtedy stare i przaśne. Komiksy trochę się broniły, bo czytałem Wróblewskiego, Baranowskiego. Na przykład totalnie zachwyciłem się „Na co dybie w wielorybie czubek nosa Eskimosa”.

Ojciec wciskał mi Kapitana Klossa, dodając od siebie całe wykłady historyczne, których nie rozumiałem, więc to mnie totalnie nie interesowało. Dopiero wiele lat później zrozumiałem propagandowy kontekst tych komiksów i poglądy mojego ojca, który był aresztowany w 1981 i internowany. No i były Tytusy.

Tytusy faktycznie mnie kręciły. Ale poza tym nie czułem jakiejś bliskości z Polską. Rodzina mamy wysyłała nam zdjęcia z mazowieckiej wsi. A na nich rozpadające się stodoły i kobiety ubrane w futra, stojące przy studni. Moja ignorancja była ogromna. Rodzice słuchali polskiej stacji, gdzie puszczane były smętne patriotyczne pieśni. Lecąc do Polski myślałem, że nigdy już nie posłucham „normalnej” muzyki. Jakież było moje zdziwienie, gdy pierwszą piosenką, jaką usłyszałem w drodze z lotniska to był „Scooby Doo” Leeroya!

Bajkochłonka: Nie chodziłeś do polskiej szkoły?

Daniel Chmielewski: Chodziłem do weekendowej szkoły przez chyba dwa lata, ale nie lubiłem jej. Znów, w porównaniu z tym projektowym podejściem szkoły australijskiej to wszystko było bardzo archaiczne.

Bajkochłonka: Zostawmy więc polską szkołę w Australii i przeskoczmy do edukacji już ściśle związanej z tworzeniem historii graficznych. Jak zostaje się twórcą komiksowym?

Daniel Chmielewski: Teraz jest zupełnie inaczej niż za czasów mojego dzieciństwa i młodości. Wtedy nie było żadnych zajęć komiksowych. Współczesny komiks polski dopiero raczkował.

Produkt był czymś takim, że jak kupowałem go w kiosku i przynosiłem do szkoły, to robił on obieg po całej klasie – wśród wszystkich, niezależnie czy ktoś czytał komiksy czy nie.

Bajkochłonka: Co więc ukształtowało Cię pod względem komiksowym?

Daniel Chmielewski: Kiedy byłem w liceum, po czasach – jak to określają niektórzy – wielkiej smuty, pojawił się magazyn Produkt, który był niesamowitym powiewem świeżości. Zadebiutowało albo rozwinęło w nim skrzydła wielu młodych twórców; wszyscy od Michała Śledzińskiego, przez KRL-a, Minkiewiczów i tak dalej.

Wydawano też inne periodyki: AQQ, KKK. Produkt był czymś takim, że jak kupowałem go w kiosku i przynosiłem do szkoły, to robił on obieg po całej klasie – wśród wszystkich, niezależnie czy ktoś czytał komiksy czy nie. A praktycznie nikt nie czytał wtedy komiksów, już nie mówiąc o mandze. Większość uważała, że to jakaś tandeta.

Zresztą sam pierwszą powieść graficzną (a nie seryjnie wydawane komiksy typu „Spawn” czy „Batman”), czyli „Blankets” kupiłem dopiero na studiach, około 2004 roku. I to przypadkiem. Wszedłem do Komikslandii w centrum Warszawy, zobaczyłem sprowadzoną ze Stanów czarno-białą cegłę, coś mnie tknęło, więc kupiłem. I od tego zaczął się zupełnie nowy rozdział w postrzeganiu medium.

Bajkochłonka: A co ze studiami wyższymi?

Daniel Chmielewski: Większość komiksiarzy z mojego pokolenia, można chyba bezpiecznie powiedzieć, nie ukończyła Akademii Sztuk Pięknych. Możliwe, że są po różnych kierunkowych liceach, albo zaczęli Akademię i jej nie skończyli – ale ukończenie takiej uczelni nie jest potrzebne do bycia profesjonalnym rysownikiem.

Bajkochłonka: Ale Ty skończyłeś ASP, prawda?

Daniel Chmielewski: Skończyłem. Teraz, gdy spojrzeć na młodsze pokolenie, to coraz więcej osób związanych z komiksem ma za sobą Akademię Sztuk Pięknych albo inne szkoły plastyczne w swoim dossier. Można robić odjechane rzeczy, można robić poważne rzeczy, można robić niepoważne rzeczy. To nie jest tak, że jak się jest po Akademii, to trzeba od razu robić tylko rzeczy niesamowicie wyrafinowane czy też artystyczne.

Jasne, komiksy też mogą być artystyczne i wyrafinowane. Ja jestem pretensjonalny i potrzebuję mieć 20 różnych poziomów każdej warstwy fabularnej, znaczeniowej, metaforycznej. Ale to jestem ja, a nie jest to związane z tym, że skończyłem Akademię Sztuk Pięknych.

Bajkochłonka: Czuć w tym, co mówisz, że masz także doświadczenie jako edukator szkolny. Od kiedy prowadzisz warsztaty z młodzieżą? Czy to dalej aktualne?

Daniel Chmielewski: Niedawno zrezygnowałem z pracy w Centrum Kultury Wilanów, bo chcę się sprawdzić jako nauczyciel. Będę jednak wciąż prowadził różnego rodzaju warsztaty i zajęcia komiksowe. Od 2017 roku regularnie prowadziłem pracownie komiksowe z cotygodniowymi zajęciami w kilku domach kultury.

Pamiętam, że na Bałtyckim Festiwalu Komiksowym, w okolicach roku 2009/2010 młodzi twórcy, w tym ja, zostali zaproszeni, żeby prowadzić warsztaty komiksowe, a nie tylko gadać o komiksach. I to było coś niesamowicie nowego. To był dość istotny przełom – możliwość praktycznego podzielenia się swoją wiedzą i umiejętnościami dydaktycznymi. Właśnie wtedy zaczęła się moja droga z edukacją komiksową.

Tak, edukacja jest dla mnie bardzo ważna. Nie tylko ta komiksowa, bo zakres moich działań obejmuje rysunek i malarstwo sztalugowe, urbanistykę, działania wspólnotowe i performatywne, wyjścia do muzeów i galerii i rozmowy o sztuce.

Bajkochłonka: Jakiego rodzaju była to praca?

Daniel Chmielewski: To była praca misyjna. Jak byłem w trzech domach kultury, to właściwie widywałem córkę tylko w poniedziałki, piątki, i w weekendy. Ale w weekendy miałem często jakieś cykle lub inne warsztaty, bo jestem pracoholikiem. Jeśli nie jestem w depresji i nie scrolluję Facebooka, to działam z kolei w trybie 16 godzin na dobę. Leczę się z tego bardzo, bardzo powolutku, ale to długi proces.

Bajkochłonka: Czyli ta praca z dziećmi daje Ci w pewien sposób poczucie spełnienia? Potrzebujesz tego do funkcjonowania?

Daniel Chmielewski: Tak, edukacja jest dla mnie bardzo ważna. Nie tylko ta komiksowa, bo zakres moich działań obejmuje rysunek i malarstwo sztalugowe, urbanistykę, działania wspólnotowe i performatywne, wyjścia do muzeów i galerii i rozmowy o sztuce. Wciąż brakuje rzetelnej, artystycznej edukacji. W Polsce jest ona na bardzo słabym poziomie.

Na przykład moja znajoma pracowała w państwowej szkole jako nauczycielka plastyki. Miała na nią 45 minut tygodniowo, z czego 5 minut to było wyłączanie telefonów, 5 do 10 minut to sprawdzanie listy i nagle robiło się z lekcji właściwie pół godziny. Co da się zrobić w pół godziny i to w 20-30 osobowej klasie? To jest bardzo mało czasu, podczas którego w ogóle nie da się rozwinąć jakiejkolwiek wrażliwości.

Zawsze mówię, że nauka rysunku to jest tak naprawdę nauka patrzenia. Nie chodzi o to, że mamy wziąć sobie wszystko z głowy, tylko musimy nauczyć się patrzeć na świat – widzieć proporcje i zależności; rozumieć, że w martwej naturze nie chodzi o to, że malarze lubią malować kwiatki i też musimy wbrew naszym upodobaniom tłuc bez sensu kwiaty; rozwijać swoją znajomość działań o fotografię, narrację filmową, montaż i rytm. Wszystko łączy się ze sobą. 

Bajkochłonka: No właśnie, widziałam, że Ty tworząc komiksy, bazujesz w dużej mierze na fotografii, prawda? Najpierw robisz zdjęcia postaciom, a później je przerysowujesz?

Daniel Chmielewski: Tak.

Bajkochłonka: I tak jest łatwiej?

Daniel Chmielewski: Nie. To zajmuje bardzo dużo czasu i jest dużo bardziej pracochłonne. Zacząłem tak działać przy debiucie. Jego pierwsza połowa była rysowana z głowy, a do drugiej w dużej mierze pozował mój brat. Robiłem mu zdjęcia. Bardzo zależy mi na gestach i mimice. Już właściwie w trakcie pracy nad debiutem, czyli w okolicach 2006-2008 roku, wkręciłem się na przykład w slow cinema. Béla Tarr jest dla mnie niesamowicie ważną postacią, jeśli chodzi o kino, ale też jeśli chodzi w ogóle o twórczość i inspiracje.

Nawet to, że w ,,Powidoku”, czyli w moim debiucie, który jest podzielony właściwie na trzy części, deszcz jest bardzo istotny. To właśnie pojawienie się deszczu, jako karzącej ojcowskiej mocy, albo oczyszczenia, podsumowuje kolejne partie komiksu. A u Tarra deszcz pada cały czas. Albo, jak w ,,Koniu turyńskim”, jest wiatr. Jak wyszedłem po seansie, mimo że to był środek lata, to byłem zziębnięty do szpiku kości.

Bardzo mocno na mnie wpływa kino oraz sam język kina. Nie ta podstawowa warstwa, tylko właśnie te mikroruchy kamery na przykład. Uwielbiam analizować jak porusza się kamera względem aktorów, jak aktorzy poruszają się względem siebie i w przestrzeni. U mnie w komiksach też bardzo często jest skomplikowana choreografia kamery.

Gdybyśmy mieli prześledzić to, dlaczego różne kadry są zakomponowane u mnie w taki albo inny sposób, to się bierze głównie z myślenia filmowego, a nie na przykład malarskiego albo fotograficznego. Zawsze sekwencyjność kadrów, ich narracyjna natura, bardziej do mnie przemawiała, niż autonomiczne, pojedyncze obrazy. Mam realistyczny styl rysowania, bo potrzebuję mieć tę „wysoką rozdzielczość” szczegółów, żeby czytelniczki i czytelnicy mogli wyłapać to, co jest istotne.

(…) komiks to jest tak właściwie produkcja filmowa, tylko bez budżetu. Że nie potrzebuje wielkiej ekipy. Komiks pozwala na szerokie spektrum działań, zgodnie z moimi fascynacjami i zainteresowaniami.

Bajkochłonka: Twoje komiksy sprawiają wrażenie właśnie bardziej nowoczesnych pod tym względem, że są bardziej dynamiczne, niż te klasyczne. Widać to na przykład w „Antygonie”, gdzie nie tylko kadrowanie, ale różne punkty widzenia czy wychodzenie i przenikanie różnych scenografii sprawia, że tak naprawdę takiego komiksu chyba nie dałoby się sfilmować.

Daniel Chmielewski: Może faktycznie po to działam w komiksie, bo to medium daje mi więcej możliwości. Oczywiście zawsze lubię mówić, że komiks to jest tak właściwie produkcja filmowa, tylko bez budżetu. Że nie potrzebuje wielkiej ekipy. Komiks pozwala na szerokie spektrum działań, zgodnie z moimi fascynacjami i zainteresowaniami.

Bajkochłonka: No właśnie, i nie musisz się też ograniczać tylko do jednych odbiorców. Tworzysz zarówno dla dorosłych jak i dla dzieci. W którym momencie postanowiłeś zacząłeś realizować komiksy dla młodszych czytelników?

Daniel Chmielewski: Pierwszą moją książką były „Burze kuchenne i bestie bezsenne”. Jak przedstawienie teatralne, jest podzielona na akty. I to nie jest przypadek. Gdy z rysownikiem, Maćkiem Łazowskim, czytaliśmy ją w przedszkolach i księgarniach, ja odgrywałem akcję, na przykład stając na jednej nodze, albo przewracając się we właściwym momencie, a Maciek w tym czasie rysował ustalone wcześniej według planu ilustracje przy sztaludze.

Sam pomysł na książkę powstał w mgnieniu oka. Czesałem swoją córkę przed odprowadzeniem jej do przedszkola i zacząłem gadać bez sensu, bo lubię gadać bez sensu do dzieci i wymyślać jakieś improwizowane historie. I tak się rozrastała ta historia i rozrastała i w ten sposób powstał cały pierwszy akt. Po odprowadzeniu jej pomyślałem: Wow, jejku, muszę jeszcze tylko dopisać kolejne akty i mam książkę.

Bajkochłonka: ,,Burze kuchenne i bestie bezsenne” powstały w dwóch wersjach – dla chłopców i dla dziewczyn. To był Twój pomysł czy wydawcy?

Daniel Chmielewski: To był mój pomysł ze względu na to, że bardzo mi zależy na immersji czytelników/czytelniczek. Robię wszystko, żeby do tej immersji dochodziło. Na początku miała być bohaterka o imieniu Greta, jak moja córka. Ale potem pomyślałem sobie: Dlaczego czytających to dzieciaków ma obchodzić jakaś Greta? A gdyby sami mogli nazwać tego bohatera, bohaterkę? Tylko, że niestety w języku polskim mamy inne końcówki.

Zaproponowałem więc wydawczyni, Monice Karmazie z wydawnictwa Tadam, żebyśmy wydali książkę w dwóch wersjach. Zdecydowaliśmy z Maćkiem, żeby dać kolorystykę okładki szaro-pomarańczową w innych proporcjach – żeby uciekać od jakichkolwiek stereotypowych niebieskich, różowych.

Bajkochłonka: A i tak do końca nie udało się uciec od stereotypów, prawda? Jest tam taki moment, że chłopiec bawi się piratem, a w wersji dla dziewczynek jest zmienione, że ona bawi się lalką.

Daniel Chmielewski: Już nie pamiętam, dlaczego tak jest. Na pewno od samego początku żałuję tej zmiany. Uważam, że to jest głupie. Bez sensu. Biorę za to odpowiedzialność, bo jestem autorem. Nie podoba mi się to i na pewno, gdybyśmy mieli robić kolejne wydania, zostałoby to zmienione.

Bajkochłonka: Zostając jeszcze na chwilę przy tych książkach, we wstępie piszesz:

„Chociaż umiem rysować, zaprosiłem do współpracy Maćka, bo tworzenie rzeczy wspólnie z innymi jest jeszcze większą frajdą niż tworzenie samemu”. Z tego co zauważyłam bierzesz udział w bardzo wielu różnych projektach – stworzyłeś komiks „Czarne fale”, opowiadający o depresji, brałeś udział w historiach o narkotykach „Przerysowani”. To tam stworzyłeś komiks o uzależnionym Kacprze. Jak w ogóle ruszyć z takim tematem?

Daniel Chmielewski: Jeśli chodzi o „Czarne fale”, to zgłosiła się do mnie Kasia Szaulińska – obecnie bardziej znana jako pisarka i poetka, chociaż jest psychiatrą, a wcześniej działała mocno na scenie komiksowej, undergroundowej. Zresztą byliśmy od lat bardzo bliskimi znajomymi. Kasia pomyślała, że jeśli ma z kimś zrobić ten projekt, to ze mną.

Zaproponowała, żebyśmy zrobili komiks, który ma pokazywać jak działa depresja u młodych ludzi. Był to dla niej ważny temat. Mi się to bardzo spodobało, bo sam jestem człowiekiem, który cierpi na depresję i również temat wydał mi się ważny. Przy czym większość takich komiksowych publikacji związanych ze zdrowiem, dbaniem o siebie itd. jest na bardzo kiepskim poziomie. I plastycznym, i też jeśli chodzi o historię.

Często są takim bardzo prostym: „O, coś złego się dzieje, hej, mam wsparcie, hej, wyszedłem z tego”. Przy czym świat nie jest taki czarno-biały. Na własnym przykładzie wiem, ile razy człowiek musi się podnosić, podnosić i podnosić. Chcieliśmy z Kasią podejść do tego tematu poważnie. Ona napisała scenariusz, po czym poszliśmy do grupy fokusowej, czyli do dzieciaków z oddziału dziennego w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. I to były dzieciaki koło 14 lat, które były po próbach samobójczych, więc ciężki kaliber.

Przedstawiliśmy im naszą koncepcję, opowiadaliśmy, czytaliśmy fragmenty scenariusza. I te dzieciaki mówiły: „to jest bez sensu”, „to jest niezrozumiałe” albo „takie rzeczy jakie są w scenariuszu wcale mnie nie smucą, tylko inne rzeczy, na przykład…”. Jedna dziewczyna naszkicowała postać pod kołdrą. Wyglądała jak w bańce i w ten sposób pokazywała, że czuje się bezpiecznie. Ten szkic, cały czas mam go gdzieś w swoich papierach, stał się podstawą do całego tego wizualnego wyobrażenia, w którym nasz bohater chroni się w bańce przed czarną mazią, a potem bańka staje się dziurawa, maź się do niej wlewa i bezpieczna przystań staje się więzieniem.

Skończyłem ten komiks dla „Przerysowanych”, skończyłem „Antygonę” i zdecydowałem, że naprawdę muszę mocno coś zmienić w życiu pod kątem zadbania o swoje zdrowie psychiczne.

Bajkochłonka: A jak było z „Przerysowanymi”?

Daniel Chmielewski: Zgłosił się do mnie Michał Siromski, który znał „Czarne Fale”. Powiedział, że to będzie zbiór historii opartych na wywiadach z osobami uzależnionymi od narkotyków. Poprosiłem najpierw o wywiad z dziewczyną, bo ogólnie wolę pracować na bohaterkach niż bohaterach. Ale dostałem historię „Kacpra” (imię zostało zmienione) i totalnie się wgryzłem w tego bohatera.

Byłem wtedy w bardzo mrocznym momencie swojego życia. Kończyłem „Antygonę”, żyjąc w totalnej biedzie i znów będąc w ciągu pracowym – pracując po 16 godzin dziennie, nie śpiąc, z mocnymi epizodami depresyjnymi. Słuchałem wywiadu z Kacprem, przepisując go na monolog mówiony w drugiej osobie, więc tak naprawdę mówiłem do siebie, a właściwie stawiałem sobie zarzuty. I nagle uświadomiłem sobie, że ja jestem tym Kacprem!

Co prawda nie jestem uzależniony od narkotyków, ale wpadam w swoje ciągi. Jestem uzależniony od swojego trybu życia opartego na przepracowaniu i przeambitnieniu, który jest strasznie niszczący dla mnie i moich bliskich. To było niesamowicie katartyczne przeżycie. Skończyłem ten komiks dla „Przerysowanych”, skończyłem „Antygonę” i zdecydowałem, że naprawdę muszę mocno coś zmienić w życiu pod kątem zadbania o swoje zdrowie psychiczne.

Bajkochłonka: I udało Ci się zwolnić?

Daniel Chmielewski: Tak, powiedzmy.

Bajkochłonka: Czyli zwolniłeś, ale zdecydowanie nie przestałeś dalej tworzyć – zarówno jako scenarzysta jak i rysownik. W jakiej roli lubisz siebie bardziej?

Daniel Chmielewski: Jeśli miałbym się jakoś nazwać, to bym powiedział, że jestem scenarzystą, który rysuje, a nie rysownikiem, który pisze, bo to jest bardzo konkretne rozróżnienie. Bardziej ciekawi i bawi mnie pisanie, wymyślanie, ale zazwyczaj czuję też, że sam muszę narysować swoje pomysły, żeby były takie, jak sobie wymarzyłem. Zwłaszcza jeśli chodzi o komiksy.

Teraz właśnie pracuję nad jednym komiksem dla Relaxu, który tak naprawdę przygotowałem kilka lat temu dla jednej dziewczyny, której twórczość mi się bardzo podobała i z którą chciałem współpracować. Napisałem więc dla niej scenariusz. Ona zaczęła nad tym pracować, ale efekty nie do końca były tym, czego potrzebowałem i sama chyba nie była do tego przekonana, więc współpraca się rozpadła. Dopiero teraz, kiedy wyciągnąłem scenariusz z szuflady i zacząłem to szkicować, uświadomiłem sobie, że to naprawdę trudna rzecz do zrealizowania, nawet dla mnie.

Bajkochłonka: Może jednak masz jakiegoś takiego twórcę, z którym chciałbyś współpracować?

Daniel Chmielewski: Miałem i udało się nawiązać współpracę – na przykład w książce „Miasto Złotej” z Magdą Rucińską. Uwielbiam jej malarstwo – Magda jest wykładowczynią i malarką. Przez długi czas myślałem o tym, jak zrobić z nią coś komiksowego. W pewnym momencie zrozumiałem, że jednak lepiej nie – małe kadry będą zbytnim ograniczeniem, gdy jej malarstwo wymusza oddech, potrzebuje przestrzeni.

Napisałem więc do Magdy: „Hej, chciałbym zrobić z tobą książkę psychogeograficzną dla dzieci”. Psychogeografia to jest taki sposób uczestniczenia w mieście na zasadzie różnych performansów, wędrówek, analiz. Badamy przestrzeń, która jest świadomie bądź nieświadomie zakomponowana i to, jak ona oddziałuje na ludzi, na ich emocje, na ich zachowania.

To francuscy sytuacjoniści z lat 50-tych stworzyli taką koncepcję. Chciałem ją wziąć i przerobić na książkę dla dzieci, tak, żeby to było dla nich zrozumiałe. Jednocześnie wstawić w nią kwestie aktywizmu dzielnicowego, działania wspólnotowego i wychodzenia z przypisanych sobie, a niekoniecznie akceptowanych, ról. Magdzie spodobał się ten pomysł. Włożyła w tę książkę niesamowicie dużo pracy – półtora roku malowała plansze. Jedną mamy na pamiątkę. Wpierw wisiała w pokoju Grety, teraz wisi nad łóżeczkiem jej siostry, Wandy. 

Bajkochłonka: Wędrując po literaturze dziecięcej, mam więc pytanie z natury tych podchwytliwych. Gdybyś miał wziąć jakiegoś klasyka i przedstawić go w formie komiksowej, co by to mogło być?

Daniel Chmielewski: Nie wiem dlaczego, ale pierwsze co mi przychodzi, to ,,Pluk z wieżyczki”. To jest niesamowita książka holenderskiej autorki Annie M.G. Schmidt. I tam jest chłopiec, który ma samochód – jeździ nim sobie, mieszka na szczycie wieżowca, ma karalucha w pudełku od zapałek. W tej książce poznajemy losy różnych ludzi z tego bloku.

Potem muszą oni ratować swój park przed… deweloperami (mimo, że to są lata 60. czy 70-te). Jest przewoźnik, który przewozi ich przez rzekę. Najpierw ludzie myślą, że to jest wilkołaczek, dlatego się go boją. A potem okazuje się, że to wilkopłaczek, czyli płaczący wilk. Jest więc tam cała masa fantastycznych i zabawnych postaci.

A jeżeli nie ,,Pluk z wieżyczki”, to może sumeryjskie mity. Tylko musiałabym się zastanowić nad tym, co wymagałoby teraz wytłumaczenia i jakie pytania zadają sobie współczesne dzieci.

Bajkochłonka: Dziękuję za rozmowę!

Moje recenzje książek Daniela Chmielewskiego:

• Antygona,
• Przerysowani,
• Miasto Złotej.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl

W tym wywiadzie spotkacie tajemniczego autora polskiej literatury dla dzieci oraz literatury fantasy, występującego pod pseudonimem ,,Tuk Folio” i nazywającego siebie jedynie tłumaczem opowieści. Zdradzi on kulisy swojej najnowszej książki ,,Yorim. Próba Medveh„, będącej częścią ,,Kronik Edai”. Używanie pseudonimu nie tylko buduje fascynującą aurę wokół jego osoby, ale także wzmacnia aspekty fabularne książki, wzbudzając ciekawość czytelnika.

Autorzy często decydują się na pseudonimy, aby zachować anonimowość, co pozwala im na swobodniejsze wyrażanie twórczych pomysłów, unikanie stereotypów związanych z ich prawdziwą tożsamością lub po prostu tworzenie oddzielnej, artystycznej tożsamości, która może być bardziej odważna, eksperymentalna lub odmienna od ich codziennego życia. Dla ,,Tuka Folio”, pseudonim ten stanowi narzędzie, które pozwala czytelnikom zagłębić się w wyjątkowy i tajemniczy świat jego literatury.

Warto mieć świadomość, że historia Yorima jest dla nas zrozumiała, ponieważ główni bohaterowie są do nas podobni.

Bajkochłonka: Kim jest Tuk Folio?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: To bardzo ciekawa postać ze skomplikowanym życiorysem. Być może w wolnej chwili wrzucę rozszerzony biogram na stronę. Przede wszystkim Tuk Folio nie był człowiekiem, lecz seferytem. Z tego co wiem, obecnie jest to rasa niemal całkowicie wymarła. Warto mieć świadomość, że historia Yorima jest dla nas zrozumiała, ponieważ główni bohaterowie są do nas podobni.

Niektóre późniejsze dzieła Tuka Folio, szczególnie cykl ,,Malowane Opalem”, są tak dziwaczne, że już po kilku stronach przestawałem rozumieć, co autor miał na myśli. Pamiętajmy, że w Edai istnieją istoty myślące, które w ogóle nie przypominają ludzi. Podobno w górach na południu wciąż widuje się dożywające kilkuset lat Pelotaury, które bardziej przypominają olbrzymie triceratopsy niż cokolwiek człekokształtnego. A jednak nadal zalicza się je do perian.

Pracuję, wychowuję dzieci, podróżuję. Nic wyjątkowego, no może poza ,,śnieniem”. 

Bajkochłonka: Dlaczego na okładce nie znajduje się Pana imię i nazwisko?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: A dlaczego miałoby się na niej znajdować? Przyjęło się już, że żmudna praca tłumacza, podobnie jak redaktora, pozostaje niezauważona. Faktycznie, moja rola jako tłumacza była w tym wypadku znacznie większa niż zazwyczaj. Natomiast prędzej coś sknociłem, niż dodałem blasku znakomitemu oryginałowi.

Głównym problemem jest tu właściwy opis świata – czytelnikowi z Edai nie trzeba tłumaczyć kim są gluidzi albo czym zajmuje się selatyn. Język potoczny eleańskich chłopców, ich wyrażenia i odzywki, nie mają też łatwych do znalezienia odpowiedników w naszym języku.

Bajkochłonka: Czym jeszcze zajmuje się Pan w naszym świecie, poza odkrywaniem niezwykłych historii z innych światów?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio:  Pracuję, wychowuję dzieci, podróżuję. Nic wyjątkowego, no może poza ,,śnieniem”.

Bajkochłonka:  Brzmi bardzo intrygująco! ,,Yorim. Próba Medveh” ukazał się jako część Kronik Edai. Ta liczba mnoga zachęca do fantazjowania, że tomów ma być więcej. Ile i w jakich ramach czasowych można się ich spodziewać?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Wszystko zależy od recepcji Próby Medveh. Mam już sporo materiału z części drugiej, ale jak się Pani domyśla, jest to bardzo mozolna praca.

Bajkochłonka: Jak długo powstaje koncept na książkę z tak rozbudowanym uniwersum jak tutaj?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Należałoby raczej zapytać, jak długo powstaje takie uniwersum samo w sobie. Nasza ziemia ma około cztery i pół miliarda lat, cały kosmos zapewne kilkadziesiąt. Jak długo formował się wszechświat, którego maleńką cząsteczką jest Edai – tego być może nikt tam nie badał a ja nie odważę się zgadywać. Mam przecież dostęp jedynie do mikroskopijnego wycinka, który z dużym trudem (choć oczywiście i zachwytem) eksploruję.

Wiele wskazuje jednak na to, że inteligentne życie pojawiło się tam wcześniej niż u nas. Alkeoni na przykład, którzy zdążyli stworzyć całkiem zaawansowaną kulturę i mieli podobno niezwykłe wręcz osiągnięcia w dziedzinach magicznych, zniknęli z terenów obecnej Eleanii na wiele, wiele wieków przed Eltroi, a więc dobre kilka tysięcy tysiące lat przed opisywanymi w książce wydarzeniami.

Nierzadko przeżyte nieszczęścia czy zranienia stają się doświadczeniami, które wyzwalają w ludziach jakąś wielką determinację w dążeniu ku dobru.

Bajkochłonka: Rzeczywiście, trudno mówić w tym kontekście o ramach czasowych. Yorim jest jednak dość typowym głównym bohaterem – ma cechy przywódcze, jest odważny, momentami impulsywny. Skrywa jednak pewien mroczny sekret. Czy będzie on dla niego tym, czym pięta Achillesa była dla… Achillesa?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Wiele zależy od narracji, w których próbujemy odnaleźć się z naszymi przypadłościami. Nierzadko przeżyte nieszczęścia czy zranienia stają się doświadczeniami, które wyzwalają w ludziach jakąś wielką determinację w dążeniu ku dobru. Jego (jak to Pani nazywa) mroczny sekret, był prędzej wielkim wyzwaniem, zarówno dla niego samego, jak i bliskich.

Można widzieć w tym straszliwą skazę, która naznaczyła wiele z jego późniejszych wyborów, można też widzieć przede wszystkim wielkie cierpienie, na które w żaden sposób nie zasłużył.

Bajkochłonka: Tak jak wspominałam w recenzji, moją ulubioną postacią jest Delf. To z nim utożsamiam się najbardziej. Czy odegra on w kolejnych częściach tak ważną rolę, jak jest mu pisana?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Nie tyle odegra, co już odegrał. Pamiętajmy, że mowa tu o wydarzeniach, które miały miejsce wiele lat temu. Spodziewałem się, że dla wielu czytelników może być jedną z ciekawszych postaci ze względu na swoją odmienność. Jego zdolność wglądu w sprawy niedostępne dla zwykłych perian, skazuje go nierzadko na samotność — staje przed tajemnicami, które przekraczają jego pojmowanie i którymi nie może podzielić się z przyjaciółmi.

To ciekawe, że czytając o jego przeżyciach u Tuka Folio, wiele dowiedziałem się także o naszym świecie; najwyraźniej rozumienie dostępne dla Welijan obejmuje też wiele obszarów wspólnych dla obydwu rzeczywistości.

Bajkochłonka: A Pan z którym bohaterem identyfikuje się najbardziej?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Szczerze mówiąc, z żadnym. Kibicuję chłopcom jako drużynie i oczywiście budzą moją sympatię, nierzadko też jednak okropnie irytują, szczególnie Garwin.

Nie znoszę rozstrzygnięć, które mogłyby zdeterminować moje przyszłe życie a przed którymi ciężko się obronić, bo być może pochodzą z jakiegoś nadprzyrodzonego źródła.

Bajkochłonka: Gdyby to Pan miał otrzymać przepowiednię w Grocie Gemu, co chciałby Pan usłyszeć?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Nie chciałbym usłyszeć ani jednej! Nie znoszę rozstrzygnięć, które mogłyby zdeterminować moje przyszłe życie a przed którymi ciężko się obronić, bo być może pochodzą z jakiegoś nadprzyrodzonego źródła.
Choć czasem też myślę, że tak się może łatwiej żyje, bo człowiek nie traci tyle czasu na wątpliwości.

Bajkochłonka: Bohaterowie przechodzą ważny test dojrzałości w wieku 13 lat. Co jest współcześnie takim testem, po którym można uznać kogoś za dojrzałego oraz odpowiedzialnego?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: W naszych czasach chyba nie ma żadnego odpowiednika, choć być może by się przydał, szczególnie chłopcom. Jeśli jednak sam miałbym taki test zaprojektować, na pewno nie wyznaczyłbym go dla konkretnego wieku – dzieci dojrzewają w bardzo różnym tempie, zarówno fizycznie, jak i psychicznie.

Lubię książki poszerzające wiedzę o świecie, niezależnie od tego, czy są to pozycje historyczne, biografie czy na przykład książki popularno-naukowe.

Bajkochłonka: Czy ,,Yorim. Próba Medveh” to Pana debiut literacki?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Mój jako tłumacza – tak. Było to bardzo wymagające zadanie, gdyż moja rola znacznie wykraczała poza samo tłumaczenie. Nie jestem też z wykształcenia polonistą, przez co mój redaktor musiał się naprawdę napracować, aby doprowadzić tekst do porządku.

Bajkochłonka: Po jakie książki sięga Pan najczęściej?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio:  Na pewno nie po fantastykę, choć uważam ten gatunek za niewykorzystany potencjał. W ogóle rzadko sięgam po beletrystykę. Lubię książki poszerzające wiedzę o świecie, niezależnie od tego, czy są to pozycje historyczne, biografie czy na przykład książki popularno-naukowe. Aktualnie czytam ,,Konektografię” Parag Khanna oraz ,,Wildhood” Barbary Natterson-Horowitz i Kathryn Bowers.

Bajkochłonka: Ale może ma Pan jednak swoją ulubioną powieść fantastyczną?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: W młodości czytałem Lewisa i Tolkiena, potem jakieś pojedyncze pozycje ze świata Warhammera i Dragonlance, których tytułów nawet nie pamiętam. Muszę przyznać, że od czasu kiedy dorosłem, podejmowałem jeszcze jakieś próby; książki te były jednak na tyle niestrawne, że nie byłem w stanie przez nie przebrnąć.

Bajkochłonka: Czy gdyby otrzymał Pan propozycję zekranizowania książki – jakiego aktora widziałby Pan w roli głównego bohatera Yorima?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Rzeczywiście, książka ma potencjał na ekranizację. Nie znam chyba jednak żadnych młodych aktorów, których mógłbym wskazać. Najbardziej zależałoby mi na tym, aby cała historia nie stoczyła się w jakiś mrok, lub nie daj Boże, tandetny pop.

Bajkochłonka: ,,Kroniki Edai” póki co zapowiadają się bardzo chłopięco, choć nie jest to oczywiście przeszkodą, żeby sięgał po nie każdy, niezależnie od płci. Czy jednak w kolejnych tomach jest szansa na pojawienie się istotnej postaci dziewczęcej lub kobiecej?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Oczywiście, pojawiają się, na całe szczęście! Spotkałem się bowiem z licznymi sugestiami, aby takie bohaterki wprowadzić już w ,,Próbie Medveh”. Traktowałbym to jednak jako niewybaczalną profanację oryginału.

Trzeba jednak uczciwie przyznać, że w kwestii odniesień historycznych, większość fantasy (z Tolkienem na czele) jest jednym wielkim przekłamaniem.

Bajkochłonka: W książce widać także wiele odniesień do kultury średniowiecza. Co jest tak ciekawego w tym okresie, że autorzy często lubią do niego wracać?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio:  Atrakcyjny jest etos rycerski, barwne stroje, świat królów i zamków, nieskalana betonem i plastikiem przyroda. Trzeba jednak uczciwie przyznać, że w kwestii odniesień historycznych, większość fantasy (z Tolkienem na czele) jest jednym wielkim przekłamaniem.

Europejskie średniowiecze to w wielu aspektach okres regresu cywilizacyjnego, biedy, brudu, opresyjnej władzy i wszechobecnej przemocy. Nic, do czego chcielibyśmy wracać. Świat Edai jest pod tym względem inny – postęp i poprawę warunków życia osiągnięto nie dzięki rozwiniętej technice, ale magii. A wraz z dobrobytem pojawia się zazwyczaj większa przestrzeń wolności, można skupić się na innych wartościach niż fizyczne przetrwanie.

Różnica pomiędzy przeciętnym Elańczykiem a nami jest między innymi taka, że dla niego świat jest w dużej mierze niepoznany i pełen niespodzianek, podczas gdy my żyjemy już w poczuciu, że wszystko jest już jakoś tam znane. Jest to powszechna i moim zdaniem szkodliwa iluzja.

Bajkochłonka: W ,,Yorimie” można znaleźć też wiele fantastycznych stworzeń, które nie istnieją w naszym świecie. W jaki sposób powstał na przykład pukon?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Choć sam często tak o tym piszę, nie jestem pewien, czy określenie fantastyczne stworzenie pasuje do takiego zwierzęcia jak pukon. Skoro na naszej planecie aż 99% wszystkich żyjących na przestrzeni dziejów gatunków wyginęło, być może tutaj też żyły kiedyś jakieś zwierzęta przypominające pukony?

Fantastyczny w moim rozumieniu już prędzej jest Szerard, czy powiedzmy, flimzy. Nie mam pojęcia, w jaki sposób mogły powstać, jak utrzymują się w istnieniu i co to mówi nam o świecie w ogóle. Jeśli chodzi o postać Szerarda, który był zapewne po prostu przypadkowym rezultatem eksperymentów swego ,,ojca”, Tuk Folio z całą pewnością sam nie wiedział do końca z jaką to istotą miano do czynienia.

Warto jednak pamiętać, że tego typu stworzenia nie są dla perian w Edai żadnym ewenementem. Różnica pomiędzy przeciętnym Elańczykiem a nami jest między innymi taka, że dla niego świat jest w dużej mierze niepoznany i pełen niespodzianek, podczas gdy my żyjemy już w poczuciu, że wszystko jest już jakoś tam znane. Jest to powszechna i moim zdaniem szkodliwa iluzja.

Jeśli młody czytelnik poczuje na policzku choćby delikatny powiew jakiegoś innego, nieznanego wiatru, jeśli pomyśli, że to wszystko może być przecież całkiem inaczej, niż przyjęło się uważać, będę szczęśliwy, że dobrze wykonałem swoją pracę.

Bajkochłonka: Jakie są Pana aspiracje w związku z tą serią?

Andrzej Rzegomski/ Tuk Folio: Jako ludzie, stoimy w obliczu jednej wielkiej tajemnicy, którą próbujemy okiełznać za pomocą tkanych z mozołem opowieści, starając się nie słyszeć trzeszczenia szwów łączących niepasujące do siebie kawałki. Na dobrą sprawę nie wiemy nawet, czy sami nie jesteśmy jedynie jakimiś wymyślonymi postaciami, równie trwałymi co płynące po niebie chmury. 

Jeśli młody czytelnik poczuje na policzku choćby delikatny powiew jakiegoś innego, nieznanego wiatru, jeśli pomyśli, że to wszystko może być przecież całkiem inaczej, niż przyjęło się uważać, będę szczęśliwy, że dobrze wykonałem swoją pracę.

Bajkochłonka: Bardzo dziękuję za tę inspirującą rozmowę!

Moja recenzja książki autora:

• Yorim. Próba Medveh.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl

Bajkochłonka: W którym momencie swojego życia postanowiłaś ilustrować książki dla dzieci?

Ola Szwajda: Chciałam się tym zajmować od kiedy byłam malutka, chociaż wtedy nie wiedziałam chyba jeszcze, że istnieje coś takiego jak ilustrowanie książek. Pamiętam, że kiedyś chciałam zostać malarką i wyobrażałam sobie jak godzinami stoję przed sztalugą.  Później marzenie ewoluowało w bycie architektem, projektantem, grafikiem, a dopiero na studiach przerodziło się w marzenie o byciu ilustratorem.

Bajkochłonka: A jak to się stało, że na takie studia w ogóle trafiłaś?

Ola Szwajda: To była wynikowa marzenia o byciu grafikiem. Zawsze byłam osobą bardzo ,,techniczną”: lubiłam, jak coś jest osadzone na siatce, ma jakieś proporcje, gdy rządzą tym czymś matematyczne schematy. Zaczęłam więc studiować grafikę projektową, bo każdy designer pracuje w duchu matematycznej precyzji i spełnia się przy robieniu logo.

Na uczelni trafiłam pod skrzydła mojej ulubionej prowadzącej, dr Sylwii Godowskiej, z którą miałam już  wcześniej styczność w prywatnej szkole rysunku. Ona nie wiadomo kiedy i nie wiadomo jak, zaraziła mnie magią ilustracji – już po pierwszym semestrze wiedziałam, że wszystkie inne (tak uprzednio ukochane) przedmioty bedą tylko miłym dodatkiem w mojej podróży do zostania ilustratorem. Zaczęłam tymi ilustracjami oddychać i myśleć.

Oczywiście początki nie szły jak po maśle i nic nie wskazywało, że ilustracja zamieszka w moim sercu. Na uczelni miałam standardowe i ogólne zadania: wybierz sobie jakiś tekst i go zilustruj, pokaż jakieś opowiadanie w formie graficznej, zrób jakąś książkę, a potem będziemy dopracowywać to na korektach z prowadzącym zajęcia. I nie będę owijać w bawełnę – totalnie mi to nie szło. Z moim technicznym podejściem i umiłowaniem do projektowania logo, robienie ilustracji pędzelkami czy farbkami – i to jeszcze w dziecięcym stylu – było torturą.

Coś „kliknęło” dopiero na etapie wspomnianych wcześniej korekt z Sylwią (nie byłyśmy na per pani). Tylko ona potrafiła w taki sposób przekazać krytykę, żeby zmotywować studenta i sprawić, żeby zmienił swoje myślenie o 180 stopni. Sylwia zawsze powtarzała jak mantrę, że ilustracje muszą być dynamiczne między rozkładówkami, oraz że muszą występować kontrasty w kolorze, w rozmiarze, w zagęszczeniu elementów itd. Czytelnik nie może się znudzić – musi wejść do świata, który dla niego zilustrowano i w nim przepaść. Bardzo mi to zapadło w pamięć – od tej pory kiedy jestem na etapie szkiców w jakiejś książce, to przypominam sobie tę piękną mantrę

Bajkochłonka: Najpierw było ilustrowanie książek dla dorosłych, czy od razu zajęłaś się pozycjami dla młodszych czytelników?

Ola Szwajda: Atmosfera, która panowała na zajęciach z ilustracji naturalnie narzuciła bardziej „dziecięcą” estetykę. Sylwia stworzyła tak swobodne i twórcze warunki pracy, że każdy ze studentów miał możliwość rozmowy ze swoim wewnętrznym dzieckiem, co owocowało powstawaniem książek w stylu dla młodszych czytelników.

W pracowni panował trochę taki ,,dziecięcy klimat”: nastrój był tam totalnie inny niż na wszystkich pozostałych zajęciach. Nie był to, bynajmniej, przejaw infantylności, ale jakiejś takiej kreatywnej swobody: tutaj można zrobić plamę farbą, a tutaj włożyć kredkę do nosa. I to było jednocześnie śmieszne i bardzo wartościowe. Więc mogę powiedzieć, że od samego początku wpadłam w świat ilustrowania dla dzieci. 

Bajkochłonka: Jaka książka została przez Ciebie zilustrowana jako pierwsza?

Ola Szwajda: Podczas zajęć mieliśmy kilka naprawdę starych tekstów do wyboru, gdzie każdy z nich dotyczył innego zawodu; ja ilustrowałam tekst o kucharzu, który piekł jakieś ciasteczka, gotował rosół i budyń z indyka. I to była właśnie pierwsza zilustrowana przeze mnie w całości pozycja. Wtedy nie miałam jeszcze w ogóle pojęcia o ilustracji czy o składzie, więc z perspektywy czasu nie była to najbardziej udana książka – ładnie mówiąc. Ale fajnie mieć takie doświadczenie, bo przecież każdy kiedyś gdzieś zaczynał. Gdyby nie tamta książkowa porażka, to nie byłabym zmotywowana do dalszych prób. 

Chodzi o to, żeby po prostu dać się prowadzić swojej wyobraźni. Wtedy można coś stworzyć.

Bajkochłonka: Czyli to nie jest tak, że człowiek może się od razu urodzić z wielkim ilustratorskim talentem?

Ola Szwajda: Różnie – na pewno trzeba mieć pewną wrażliwość artystyczną, jakąś czułość na estetykę, bo każdy, kto zostaje artystą, powinien tymi podstawowymi rzeczami dysponować. Z drugiej strony, to nie jest tak, że jeśli nie potrafisz rysować to bez problemu dostaniesz się na studia – podstawy techniczne też są ważne. Dopiero, kiedy człowiek decyduje się na pracę z ilustracjami, to zmieniają się trochę wartości, są potrzebne trochę inne narzędzia: kreatywność, dociekliwość, a przy tym chęć przełamywania konwencji, chociażby w tych wspomnianych wcześniej „matematycznych” proporcjach.

W ilustracjach dziecięcych często posługuję się różnymi skalami, deformacjami czy kolorem, który nie zawsze jest rzeczywisty: czasami śliwka może być różowa w kropki. Ważne jest natomiast, żeby było to jakoś uargumentowane, żeby pobudzało wyobraźnię. Talent ilustratorski można mieć od zawsze, no bo czemu nie, tylko ważne jest, żeby móc ,,pozdejmować” z niego dużo zasad, obostrzeń i rygorów, które człowiek tworzy sobie wraz z wiekiem i doświadczeniem. Chodzi o to, żeby po prostu dać się prowadzić swojej wyobraźni. Wtedy można coś stworzyć.

Bajkochłonka: Ładnie powiedziane! Ale przecież Ty nie tylko ilustrujesz, bo bardzo często odpowiadasz także za treść i za ogólną koncepcję różnych książek.

Ola Szwajda: Uwielbiam mieć kontrolę nad tym, nad czym akurat pracuję – na ogół, jak dostaję jakiś tekst, który muszę ilustrować, to od razu tworzę sobie całą wizję, jak powinien wyglądać, gdzie powinny być marginesy, jak musi układać się tekst, który będzie się z tymi moimi ilustracjami przeplatał. Natomiast w momencie, kiedy do zrobienia mam tylko jedną część z tej całej układanki, to jest ryzyko, że pozostałe części nie spełnią moich oczekiwań. Dlatego lubię taką kompleksowość, gdzie mogę wszystko zaplanować i zrealizować od A do Z.

To jest chyba dla mnie większa radocha, tworzyć coś od początku i obserwować, jak się to rozwija i kształtuje, bez osób trzecich dodających swoje trzy grosze. To też kwestia odpowiedzialności – z każdego projektu możesz zrobić coś, co w jakiś sposób wyraża ciebie, twoje uczucia, twoje emocje, często takie, którymi na ogół człowiek nie dzieli się z nikim innym.

Bajkochłonka: A gdybyś – wbrew temu, co powiedziałaś – miała możliwość współpracy nad książką z innym twórcą, to kogo byś wybrała?

Ola Szwajda: Ola Szwajda: Jeżeli chodzi o innych ilustratorów, to przychodzą mi do głowy trzy osoby, i to w dodatku z naszego polskiego ,,poletka”: Emilia Dziubak, Daria Solak i Marcin Minor. Można powiedzieć, że to marzenie połowicznie się spełniło, bo z dwójką z nich współpracowałam od zaplecza przy przygotowywaniu książek z ich autorskimi ilustracjami dla Wydawnictwa Natuli. Fajnie byłoby zrobić jakiś wspólny projekt, gdzie mogłabym wtrącić swoje „trzy kredki”.

Jeśli natomiast chodzi o autorów, to ciężko wskazać mi kilku tak ,,od ręki”: bardziej od nazwisk patrzę na same dzieła, na efekty finalne. Nieważne, czy to będzie ktoś sławny czy zupełnie nieznany, ważne jest dla mnie to, nad czym będziemy razem pracować.

Więc zawsze noszę w sobie taki trochę podwójny zachwyt – nad pomysłami innych i swoimi własnymi. (śmiech)

Bajkochłonka: A czy jest jakaś książka, którą czytałaś lub oglądałaś, która sprawiła, że pomyślałaś ,,kurczę, chciałabym to zrobić po swojemu”?

Ola Szwajda: I tak, i nie. Przede wszystkim, chodząc po księgarniach czy po sklepach, najpierw zawsze wpadam w zachwyt: wow, jak ktoś to fajnie zrobił! Ciekawe, czy ja bym na coś takiego wpadła? Ale fajny kolor, ale komuś to fajnie wyszło. Z drugiej strony, jak już się tak pozachwycam czyjąś pracą, to przychodzą takie myśli, że fajnie byłoby też zrobić coś takiego, oraz: czy gdyby ten konkretny autor dał mi swój tekst, to w jaki sposób zrobiłabym go po swojemu. Więc zawsze noszę w sobie taki trochę podwójny zachwyt – nad pomysłami innych i swoimi własnymi. (śmiech)

Trochę w tym temacie: byłam wykładowcą na szczecińskiej Akademii Sztuki i ostatnio mnie to zupełnie pochłonęło czasowo: musiałam w pewnym sensie ,,stanąć na rozdrożu” i wybrać: albo nauczanie, albo ilustracja, czyli robienie tego, co najbardziej kocham. Więc wybór był jednocześnie bardzo prosty i bardzo trudny, bo przecież całe życie marzyłam o tym, żeby móc uczyć na uczelni.

Jako wykładowca prowadziłam mnóstwo technicznych przedmiotów, mających bardzo ładne, długie nazwy, których nawet już nie przywołam; wśród nich było chociażby przygotowanie do druku, czyli cały ten skład, którym się zajmują DTP-owcy; było nauczanie o tworzeniu książek, o tym, jak powstają, z czego się składają, na co zwracać uwagę w procesie produkcyjnym… Podstawowe teorie koloru, łamania, w skrócie – wszystko, co powinien wiedzieć drukarz, ilustrator i ktoś, kto pracuje w wydawnictwie.

Z jednej strony to było fantastyczne doświadczenie, a z drugiej, no właśnie – byłam bardzo daleko od faktycznej, twórczej pracy z ilustracją. Szczęśliwie, w tym okresie największych wątpliwości trafiłam do wydawnictwa Natuli.

Na początku przygody współpracowałam kilka lat z wydawnictwem jako zewnętrzny ilustrator. Później, od kiedy weszłam ,,na etat”, stałam się prawdziwym człowiekiem-orkiestrą; oprócz tego, że jestem ilustratorem, zajmuję się także grafiką, odpowiadam za składy książek dla dzieci i dorosłych, za fonty, za okładki, za animacje czy za kontakt z drukarniami. Robię wszystko, co można zrobić wizualnie, czy to kredkami, czy na komputerze i kocham to.  I chyba idzie mi całkiem nieźle, bo spod moich kredek wyszła nawet już seria książek o Niuniusiu, która jeszcze bardziej będzie się rozrastać! 

Bajkochłonka: Czy możesz w kilku zdaniach opowiedzieć o tych książkach komuś, kto jeszcze nigdy wcześniej nie słyszał o Małym Prosiaczku?

Ola Szwajda: ,,Niuniuś” to seria, która pomaga przeżyć maluchom swoje codzienne łatwiejsze i trudniejsze chwile – to książki, w których staramy się zaopiekować emocjami małego dziecka. Nie stawiamy na magiczną fabułę z tęczą i jednorożcami, tylko skupiamy się na prostych, prozaicznych codziennościach małego człowieka pokazanych często w zabawny sposób – po to, żeby je (zarówno im samym, jak i ich rodzicom) trochę ułatwić i uprzyjemnić świadomą naukę emocji.

To taka opowieść o codziennych perypetiach – czasami jest cudownie, bo jest zupa z błota albo kanapki dla jeża, a czasami ta błotna zupa czy te kanapki stoją w centrum wielkiego dramatu, który akurat dany maluch przeżywa. Chodzi nam o to, żeby w tej serii poruszyć emocje, z którymi małe dziecko może się w łatwy sposób utożsamić. To punkt wyjściowy do radzenia sobie z nimi, niezależnie od tego, w jakich okolicznościach do nas przychodzą.

Bajkochłonka: Płynnie przechodzę zatem do pytania o ostatnią książkę ,,Niuniuś i Jesień”. Czego czytelnicy mogą się po niej spodziewać?

Ola Szwajda: Przede wszystkim dużej ilości pomarańczu i rudości. Taka ,,złota polska jesień” – chyba to jest książka, której najbardziej będzie oddawać klimat tej pory roku. Więc z jednej strony mamy jesień w najpiękniejszym wydaniu, a z drugiej – w najgorszym, czyli takim, gdzie jest dużo katarów, smarków i zielonych glutów, które są obrzydliwe i paskudne, ale z którymi i tak damy radę się w tej książce uporać.

Będzie o fajnych skarbach, które nie ograniczają się tylko do kasztanów i żołędzi, ale mogą także pojawić się pod postacią kamienia, szyszki czy starego samochodzika. Opowiadamy przy tym o przygotowaniach do zimy, do świąt, w czasie których będzie okazja trochę się wyciszyć, a jednocześnie dalej pozwalać sobie na zabawę i fajność. Jesień to moja ulubiona pora roku!

Chcę jeszcze wspomnieć, że książek o Niuniusiu na pewno pojawi się dość sporo. Wchodzimy w trochę inny format, kwadratowy, w ramach którego ukazały się już dwie pozycje; będzie dużo tematów, które będą pomagać dzieciom i rodzicom w takim codziennym życiu, bo nadal będziemy poruszać te najbardziej prozaiczne – ale bardzo ważne – zagadnienia. Od tej pory to będą bardziej pojedyncze historie, którym będziemy poświęcać każdą książkę z osobna. Mamy już zresztą kilka rozpisanych w naszym kalendarzu!

Autorka ,,Niuniusiów”, Aga Nuckowski jest chyba jedną z najbardziej profesjonalnych osób, jakie znam, zajmujących się w swojej pracy zawodowej dziećmi; jakiego tekstu by nie wymyśliła, z pewnością będzie to strzał w dziesiątkę. Sądzę zatem, że przed nami jeszcze całe mnóstwo książek z tej serii.

W swoim życiu mam dużo miłości – do ilustracji, do książek dla dzieci, do piesków, do męża i do rodziny!

Bajkochłonka: Chcę jeszcze zapytać o inną książkę wydawnictwa Natuli, którą ilustrowałaś, czyli o ,,Zobacz, jak wielka jest miłość” – powiedz, czym jest dla Ciebie miłość?

Ola Szwajda: Ojej, ale kaliber pytań! (śmiech) Miłość jest dla mnie… czymś bezwarunkowym. Czymś, czego nie można kupić czy wymusić. To jest jedno z najbardziej szczerych i pierwotnych  uczuć, którego tak naprawdę jeszcze za dobrze nie znamy, a które nas uskrzydla, daje nam szczęście, satysfakcję i motywację do działania. To taka świetlista kula, która nadaje sens naszemu istnieniu. W swoim życiu mam dużo miłości – do ilustracji, do książek dla dzieci, do piesków, do męża i do rodziny!

Lubię tworzyć coś, co będzie użyteczne, pożyteczne i co może w jakiś sposób komuś pomóc, nawet w najbardziej prozaicznym znaczeniu.

Bajkochłonka: Pytałam o miłość, to teraz zapytam o rzeczy, których się boisz.

Ola Szwajda: Pająków! Właśnie teraz jednego ilustrowałam i musiałam pooglądać sobie zdjęcia w ramach inspiracji. Podchodziłam do tego z piętnaście razy, bo jak tylko zaczęłam te obrazki powiększać, to musiałam odejść od komputera i wyjść z pokoju. I kto mi teraz powie, że bycie ilustratorem to nie jest praca w ciągłym stresie? (śmiech)

Mówiąc o strachu, chciałabym wspomnieć o mojej autorskiej książce, która właśnie temat oswajania strachu porusza – czyli o ,,Piotrusiu Nieustraszonym”. Pomysł na tę książkę przyszedł mi od trochę innej strony, niż to zwykle bywa w całym procesie ,,wpadania na pomysły”: najpierw wymyśliłam bajer, jaki chciałabym zastosować. 

Zależało mi, żeby zrobić coś w ultrafiolecie, który został wtedy kolorem roku Pantone – nie wiedziałam jeszcze, że drukarnie mają możliwości zadruku lakierem, który będzie świecić pod takim właśnie ultrafioletowym światłem. Od skojarzenia do skojarzenia doszłam do wniosku, że to musi być coś związanego z nocą, bo kwestie ,,świecenia” czy ,,oświetlania” są o tej porze dnia najistotniejsze. A jeśli noc, i jeśli książka dla dzieci, to i oswajanie strachu przed ciemnością. I tak to jakoś poszło.

Lubię tworzyć coś, co będzie użyteczne, pożyteczne i co może w jakiś sposób komuś pomóc, nawet w najbardziej prozaicznym znaczeniu. Taki poradnik, który rozwiązuje problem nocnych strachów – trochę u dzieci, a trochę u dorosłych – wydawał mi się bardzo ważny i potrzebny. Pisałam go razem z psychologiem dziecięcym, bo zależało mi, żeby nie ograniczał się on wyłącznie do mojego widzimisię, tylko żeby mógł być wykorzystywany jako profesjonalna, rzetelna pomoc przy takich problemach – w lekkim, prawie bajkowym wydaniu.

Kiedy książka w końcu pojawiła się w sprzedaży, natychmiast zaczęłam otrzymywać mnóstwo wiadomości – najpierw, że latarka UV dołączana do książki to rewelacyjny pomysł, ale wkrótce potem – że to naprawdę pomaga konkretnym dzieciom w przełamywaniu ich niepokojów. Tego, że nie trzeba się takich rzeczy bać, że można je wytłumaczyć czy nawet obrócić w zabawę. 

W tym miejscu chciałam też podziękować Monice Szymanik z Kamienicy w Lesie, która jest matką chrzestną mojego Piotrusia Nieustraszonego, a która jest taką moją ,,dobrą duszą”. Nie wiem, jak to robi, ale wie o Piotrusiu więcej, niż ja sama!

Bajkochłonka: Nad czym obecnie pracujesz?

Ola Szwajda: Póki co – nad nowym Niuniusiem, dniami i nocami, żeby mógł jak najszybciej się pojawić. Po nim mam zaplanowaną serię rodzicielską – nie ma ona może jakichś bardzo awangardowych ilustracji, bo w tym przypadku pełnią one bardziej rolę uzupełnienia tekstu skierowanego do rodziców. W tym roku nie mam za to w planach żadnej książki świątecznej, co jest dla mnie pewną nowością, ale to się wkrótce zmieni – bo sezon na te ,,zimowe” ilustracje zaczyna się już w maju! (śmiech)

Bajkochłonka: Opowiedziałaś, co robisz w ramach pracy – a czym zajmuje się Ola Szwajda, kiedy nie pracuje?

Ola Szwajda:  O rany, to jest chyba w ogóle najtrudniejsze pytanie, bo ja zawsze pracuję! Ale jeśli mam już ten mityczny czas wolny, to spędzam go z psiakami i mężem. Najczęściej idziemy w stronę planszówek, którymi zaraził mnie mój ukochany. Zaczęło się od jednej (oczywiście wybranej ze względu na najpiękniejsze ilustracje), a skończyło na regale pękającym w szwach od ciężaru miliona planszówek – moje serduszko biegnie przede wszystkim w kierunku Nemezis i Everdella ze wszystkimi dodatkami, ale na obie te gry trzeba poświęcić sporo czasu, co często bywa wyzwaniem.

Ostatnio zaczęłam przygodę z tenisem, ale chwilowo musiałam sobie zrobić z tym przerwę, bo powiększyła nam się rodzinka – niedawno dołączył do nas Henio. Tutaj trzeba będzie dodać do wywiadu zdjęcie, żeby nie było wątpliwości, że Henio jest psem, a nie dzieckiem (śmiech). 

Przygarnęliśmy go ze schroniska w Młodlinie, bo stamtąd pochodzi też piesek moich rodziców. Wróciliśmy akurat z mężem z urlopu i powiedzieliśmy sobie: dobra, bierzemy drugiego psiaka. I padło na biszkoptowego kundelka o najsłodszym pyszczku na świecie! Więc drugą rzeczą, na jaką przeznaczam czas wolny, to głaskanie i zabawy z piesełkami.

Jak się okazało, Henio ma poważne zaburzenia lękowe i boi się zostać sam. Planujemy zatem z mężem, kto zostaje danego dnia w domu, a kto ma wychodne do sklepu i po inne sprawunki. Wychodzi na to, że aktualnie mam psią symulację „bycia mamą na pełny etat”. Mam nadzieję, że treningi okażą się skuteczne i będę mogła niedługo wychodzić znowu razem z lubym, a bąbelki będą grzecznie pilnowały naszego mieszkania. Trzymaj kciuki!

Bajkochłonka: Na sam koniec; gdybyś mogła dać jedną radę komuś, kto chciałby zacząć ilustrować, to co by to było?

Ola Szwajda: Pamiętaj o spadach! (śmiech) To bardzo ważne, powiem z doświadczenia; o, i jeszcze nie zapominaj o CMYKu, żeby nie przygotowywać plików w RGB. Ale tak na poważnie – to najważniejsze jest, żeby się nie poddawać. Zawsze znajdą się ludzie, którym nie będą podobały się dane prace, dany styl, dana sztuka: w takich sytuacjach po prostu trzeba dalej robić swoje, bo prędzej lub później na pewno znajdzie się ktoś, kto to wszystko doceni. No i kropka! Dzięki! 

Bajkochłonka: Bardzo dziękuję!

Moje recenzje książek Oli Szwajdy:

• Zobacz, jak wielka jest miłość,
• Kołysanki,
• Piotruś Nieustraszony,
• Niuniuś i wiosna, Niuniuś i lato, Niuniuś i niemiły pan,
• Niuniuś śpi bez mamy,
• Niuniuś i jesień,
• Fikamy po Szczecinie. Przewodnik. Trasa Mewy,
• Zeszyt Recenzenta z Bajkochłonką,
• Zielony latawiec. Przyjaźń przez 6 kontynentów.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl

Bajkochłonka: Zacznę od nietypowego pytania. Kim chciałeś być jako mały chłopiec?

Grzegorz Chudy: Najpierw chciałem być rycerzem. Mój przyrodni brat opowiadał mi o Zawiszy Czarnym; pamiętam, jak jako mały chłopiec biegałem z jakimś mieczem i krzyczałem: „jestem Zawisa!”, a potem lałem złych wojaków. Później chciałem być archeologiem – to na skutek Indiany Jonesa. Byłem tymi filmami absolutnie zachwycony, oglądałem je wszystkie po kilka razy. No, ale do tego zawsze rysowałem, więc to, że będę malarzem, też wcale nie było wykluczone. 

Później, w międzyczasie zostałem muzykiem w zespole Beltaine (zajmowaliśmy się muzyką celtycką – 16 lat, 5 albumów na koncie, koncerty w egzotycznych zakątkach kuli ziemskiej, w tym chociażby w środku lasu deszczowego na Borneo) i nauczycielem języka polskiego w V LO w Katowicach. To ostatnie trwało w sumie 10 lat; prowadziłem wtedy jeszcze przy okazji teatr szkolny. To była naprawdę fajna przygoda. 

Szkoda mi było porzucać zawód nauczyciela, ale w pewnym momencie jest tak, że kiedy pojawia się rodzina, to nie da się dalej robić wszystkiego naraz. Pogodzenie działalności artystycznej, edukacyjnej i jeszcze do tego muzycznej było absolutnie niemożliwe. Stwierdziłem, że stawiam wszystko na jedną kartę – a pozostałe rzeczy będę robił przy okazji. 

Bajkochłonka: Popularny zespół, popularny nauczyciel, popularny artysta; brzmi to tak, jakby wszystko, za co tylko się zabierałeś, natychmiast zamieniało się w złoto.

Grzegorz Chudy: No nie, nie! (śmiech) Gdyby tak było, to prawdopodobnie rozmawialibyśmy w chwili obecnej w moim biurze na 34 piętrze jakiegoś wieżowca; zamiast tego jesteśmy w samym centrum Nikiszowca, w pięknej kamienicy ze wspaniałym widokiem.

Bajkochłonka: No cóż, na Śląsku ciężko chyba o lepszą lokalizację.

Grzegorz Chudy: Coś w tym jest – na pewno jest to miejsce magiczne. Proste, to fakt, ale ma w sobie tej magii bardzo dużo. 

No bo to przecież prosta sprawa: ,,Kółko, kółko, kółko, jajko, rogi – i mamy beboka”.

Bajkochłonka: Czy właśnie to miejsce zainspirowało Cię do stworzenia beboków?

Grzegorz Chudy: Przygoda z bebokami zaczęła się od mojej córki, która poprosiła mnie o… Może inaczej: przygoda z bebokami zaczęła się jeszcze w czasach mojego dzieciństwa, bo należałem do tych dzieci, które bebokiem straszono. 

Przykładowo: nie mogłem wchodzić do jednej piwnicy u sąsiada, bo tam właśnie mieszkał bebok; do dzisiaj bym tam nie wszedł! Później pojawiła się w moim życiu córka, która pewnego dnia kazała mi narysować beboka. No i stworzyłem taką straszną wizję potwora, który porywa dzieci – na co odpowiedziano mi: „Tato, beboki nie są takie, beboki są miłe! One tylko udają, że są straszne”. 

No i trzeba było wymyślić całą historię beboków, które tylko udają, że są straszne, żeby ludzie dawali im święty spokój. Trochę jak z Gumisiami (śmiech). 

Beboki żyją w miejscach, których nie widzimy na pierwszy rzut oka; szukałem właśnie takich miejsc jako inspiracji. Pierwsze obrazy z bebokami przedstawiały podniszczone piwniczne okienka, zakamarki Nikiszowca znajdujące się na wysokości kolan, w które na ogół nikt nie zaglądał. Bazowałem na takim Nikiszowcu nieoczywistym, tym oglądanym nie z perspektywy pięknych okien, kościoła, rynku, budynku poczty, tylko właśnie – z takiej perspektywy „chodnikowej”. Z perspektywy beboków.

Są to stworzenia serdeczne, ciepłe, żartobliwe. Czasami ostro komentujące rzeczywistość (…)

Bajkochłonka: Dlaczego dzieci tak kochają beboki?

Grzegorz Chudy: Zastanawiam, czy to czasem nie jest tak, że beboki są bardziej kochane przez dorosłych – a jak już ci dorośli tak się nad nimi rozczulają, to to uczucie przenosi się później także na dzieci (śmiech). No bo to przecież prosta sprawa: ,,Kółko, kółko, kółko, jajko, rogi – i mamy beboka”. To wydaje mi się bardzo fajne.

Moim zdaniem beboki opowiadają o takim Śląsku, który jest nam bliski. Są to stworzenia serdeczne, ciepłe, żartobliwe. Czasami ostro komentujące rzeczywistość – zwłaszcza w serii „pandemicznej”, kiedy wyrażały to, czego ja czasami bałbym się powiedzieć wprost – ale może to właśnie sprawiło, że beboki pokochali dorośli; z kolei ich bajkowa strona wzbudziła uczucie miłości u dzieci. Młodzi ludzie lubią takie nieoczywiste rzeczy. 

Moja żona, która pracuje w centrum Katowic, często widzi, jak dzieciaki siadają przy Florce, czyli przy beboku trzymającym katowickie „serduszko”, przytulają się do niego i są zupełnie szczęśliwe. To są naprawdę wzruszające momenty!
 
Bajkochłonka: Jaka przyszłość czeka beboki?

Grzegorz Chudy: Zanim nadejdzie przyszłość, chcę powiedzieć, że przede wszystkim cieszę się, że w czasach teraźniejszych nie zostały one zapomniane, tak, jak często ma to miejsce z wieloma innymi rzeczami. Co będzie dalej – zobaczymy. Niech sobie dalej żyją, dalej opowiadają lokalne historie, a może w końcu uda mi się wydać już nie tylko album z krótkimi opisami, ale pełnowymiarową baśń dla dzieci z bebokami w roli głównej!

Bajkochłonka: A może jakaś ekranizacja, film, animacja, serial?

Grzegorz Chudy: To by było coś – gdyby zdecydował się na to chociażby Netflix! Oczywiście, teraz się śmiejemy, ale przecież nie takie rzeczy dochodziły do skutku. Ciekaw jestem, jak wyglądałby bebok zekranizowany przez studio Pixar. Sprawdzałem, co z bebokami jest w stanie zrobić sztuczna inteligencja, ale prawdę mówiąc wyniki tej zabawy obok beboków nawet nie stały. 

Sądzę, że jest to jedna z mądrzejszych książek, na jakie trafiłem. Opowiada o mądrych relacjach, o tym, co czują dzieci i co czują dorośli.

Bajkochłonka: Rozmawiamy o bardzo lokalnych bebokach, a przecież ostatnio wziąłeś udział w projekcie zupełnie nielokalnym, wręcz  –  z innego kontynentu; mówię o przygotowaniu ilustracji do książki Moje drzewko pomarańczowe. Skąd ta decyzja? 

Grzegorz Chudy: Przede wszystkim – lubię rzeczy, które są nowe. Najpierw musiałem wejść w świat tej książki – nie będę ukrywał, że początek był trudny, bo dziwnie było mi się tak przestawić, ale od momentu, w którym pojawia się jeden z głównych bohaterów – Portugal – nie byłem w stanie się oderwać. Pamiętam, że byłem bardzo zdenerwowany, kiedy samolot na trasie Londyn-Katowice wylądował punktualnie, bo zabrakło mi dosłownie pół godziny, żeby ją skończyć!

Sądzę, że jest to jedna z mądrzejszych książek, na jakie trafiłem. Opowiada o mądrych relacjach, o tym, co czują dzieci i co czują dorośli. Po jej przeczytaniu uświadamiamy sobie nagle, że w gruncie rzeczy nie mamy powodów, żeby narzekać – pomimo, że na co dzień tak bardzo to lubimy.

Podejrzewam, że dziewięćdziesiąt procent z nas żyje w zdecydowanie lepszych warunkach niż Zeze, a jednocześnie nasze przemyślenia nie są nawet w części tak głębokie jak jego – krążą za to gdzieś płytko wokół jakichś przyziemnych rozrywek. Ta książka ma w sobie takie piękno i taką młodość, której wielu innym książkom brakuje.

Bajkochłonka: Czy podczas czytania przychodziły Ci do głowy jakieś konkretne obrazy czy też pomysły na ilustracje?

Grzegorz Chudy: Zmiana krajobrazu powoduje, że uruchamia mi się w głowie zupełnie inna paleta kolorystyczna. Większość ilustracji z ,,Drzewka pomarańczowego” ma w sobie dużo ciepła, co wynika wprost z klimatu Brazylii zobowiązującego do pewnych rozwiązań artystycznych. Do tego, tak się dobrze złożyło, że mam bratanka, który wygląda wypisz-wymaluj jak Zeze. Jeżeli ktoś przyjrzy się dokładnie, to zauważy na tych ilustracjach bardzo konkretną postać! 

We wszystkich moich pracach zawarłem ponadto pewne smaczki – cały czas przewija się motyw drzewka pomarańczowego, a uważny czytelnik z pewnością znajdzie na każdej zielony listek. Jest taki ilustrator, który nazywa się Shaun Tan – absolutny geniusz. Człowiek, który narysował sobie książkę, po czym zrobił z niej animację i zgarnął za to Oscara. Była to książka o czerwonym drzewie, w której w niemal każdym kadrze pojawiał się czerwony liść. Nie wiem, czy była to dla mnie jakaś podświadoma inspiracja, ale ten liść z Drzewka Pomarańczowego, które zawsze towarzyszy bohaterowi, aż się prosił, żeby także znaleźć się na każdej z ilustracji.

Bajkochłonka: Interpretuję jego obecność jako pewnego rodzaju symbol nadziei.

Grzegorz Chudy: Generalnie, sztuka ma to do siebie, że jeżeli ktoś dostrzega w pewnej rzeczy jakiś symbol, to myślę, że zawsze ma rację. Symbole są pojemne  – jestem przekonany, że taką nadzieję na lepsze jutro można odnaleźć nawet w małym listku. 

Poleciłbym tę książkę do przeczytania rodzicom. Kiedy w życiu pojawia się dziecko, które zaczyna już coś tam kumać – to wtedy nadchodzi dobry moment na jej przeczytanie, żeby wiedzieć, co robić, a czego – broń Boże – nie robić (śmiech).

Jednym z moich ulubionych pisarzy jest Juliusz Verne; może stąd moje zamiłowanie do wszelkiego rodzaju dziwnych urządzeń, zębatek, steampunku, kapitana Nemo, latających sterowców i innych rzeczy.

Bajkochłonka: A Ty, po jakie książki sięgałeś w dzieciństwie? Czy do którejś masz szczególny sentyment?

Grzegorz Chudy: Pierwszą z moich dwóch wielkich miłości są przygody Tomka; wciągałem te książki jedną za drugą. Drugą serią, od której nie mogłem się oderwać, był Władca Pierścieni. Później – kiedy człowiek wszedł w świat komiksów – ważny był dla mnie Thorgal i, oczywiście, Kajko i Kokosz. To były książki mojego dzieciństwa, ogólnie – sporo fantastyki. 

Jednym z moich ulubionych pisarzy jest Juliusz Verne; może stąd moje zamiłowanie do wszelkiego rodzaju dziwnych urządzeń, zębatek, steampunku, kapitana Nemo, latających sterowców i innych rzeczy. Te wszystkie inspiracje widać zresztą na moich obrazach.

Co tu dużo mówić – grudzień jest dla mnie zawsze najbardziej bajkowym miesiącem w roku.

Bajkochłonka: Na co mogą czekać fani Grzegorza Chudego? Wspominałeś o wydaniu swoich baśni. 

Grzegorz Chudy: Tak – bardzo chciałbym wydać pełnoprawną baśń, bajkę albo chociaż po prostu książkę dla dzieci i dorosłych z bebokami, opartą na konkretnej fabule. To jest jedna rzecz. Natomiast poza tym chciałbym dalej eksplorować Śląsk i pokazywać go światu: żyjemy w absolutnie magicznym regionie, który wciąż jest słabo odkryty. Znam takich, którzy co roku przyjeżdżają tutaj z Trójmiasta w czasie ferii zimowych przynajmniej na tydzień, śpią w Nikiszowcu i odkrywają różne części Śląska – łącznie z takimi, w których sam jeszcze nie byłem.

Tymczasem jednak mamy grudzień – a w tym roku już od pierwszego grudnia postanowiłem cieszyć się Świętami. Obowiązkowo na ten okres musi w domu znaleźć się kalendarz adwentowy; w tym roku mamy zaplanowane konkretnie zadania, które wypełniamy każdego dnia. Jestem fanem klocków Lego, zbieramy więc zestawy świąteczne i zawsze co roku budujemy sobie całą świąteczną wioskę. 

Obowiązkowo szykuję się na jarmark w Nikiszowcu, bo to też dla mnie element przygotowań do Świąt. Musi być moczka, muszą być makówki, no i musi być ten główny dzień, czyli rodzinna kolacja, spotkanie, zawsze w większym gronie. Co tu dużo mówić – grudzień jest dla mnie zawsze najbardziej bajkowym miesiącem w roku.

Bajkochłonka: Dziękuję za rozmowę!

Moje recenzje książek Grzegorza Chudego:

• Bebok w wielkim mieście,
• Moje drzewko pomarańczowe.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl

Bajkochłonka: Kto tworzy Literówkę?

Iwona Stabeusz, właścicielka wydawnictwo Literówka: Literówka to mała firma rodzinna. Ja odpowiadam za promocję i marketing, oraz decyduję o wydawanych tytułach, więc można mnie uznać za redaktorkę naczelną, a sprawami umów oraz magazynowymi i logistycznymi zajmuje się mój mąż Grzegorz.

Bajkochłonka: Jakie były początki wydawnictwa?

Iwona Stabeusz: Wydawnictwo powstało we wrześniu 2013 roku i było odzewem na chęć stworzenia czegoś dla dzieci. Nasze dziecko było wtedy przedszkolakiem i regularne dostarczanie mu opowieści na wieczór, zainspirowało mnie do stworzenia własnego audiobooka. Wydaje się, że dzieci oprócz nieprzespanych nocy, dostarczają mocnych inspiracji zawodowych.

Bajkochłonka: Zgodzę się z tym zdecydowanie! Jak w takim razie wpadliście na nazwę? Literówka to chyba jedna z niewielu rzeczy przed którą drży każdy wydawca! Czy ten pomysł miał być takim przewrotnym amuletem na szczęście?

Iwona Stabeusz: Literówka to faktycznie przewrotna nazwa. Szukaliśmy słowa, które będzie pochodziło z branży wydawniczej, ale równocześnie samo w sobie będzie zdrobnieniem. Słowo „literówka” spełnia te warunki. Dodatkowo pozwala na drobny żart w logo, które wymyślił mąż.

Jesteśmy wolnymi duchami: jedno z nosem w książkach, drugie ciagle słuchające muzyki.

Bajkochłonka: A czy Literówka to Wasz jedyny projekt, któremu poświęcacie swoją uwagę czy działacie również poza nią?

Iwona Stabeusz: Literówka to wiodący projekt dla mnie, ale nie jedyny dla Grzegorza, który ma swoje własne ambicje i cele. Od lat jest związany z branżą muzyczną.

Bajkochłonka: Kim są założyciele wydawnictwa prywatnie?

Iwona Stabeusz: Jesteśmy wolnymi duchami: jedno z nosem w książkach, drugie ciagle słuchające muzyki. Oznacza to, że nasze małe mieszkanie bardziej przypomina salon Empiku, z ciągłym planem na „odchudzenie” przestrzeni. Jesteśmy małżeństwem, które stara się spełniać zawodowo w tym co robi. Poza tym, jesteśmy rodzicami naszego syna. Oboje pochodzimy z ambitnych i ciekawych rodzin np. ojciec męża, Zbigniew Stabeusz zapisał się mocno w historii Polskich Linii Lotniczych LOT.

Bajkochłonka: O, to brzmi bardzo ciekawie! Jaką książkę wydaliście jako pierwszą w swoim wydawnictwie?

Iwona Stabeusz: Początkowo mieliśmy zajmować się audiobookami. Szybko jednak zauważyliśmy, że dzieci wolą książki papierowe, pełne ilustracji i koloru. I mimo, że nasz debiutancki audiobook L.J. Kerna „Proszę słonia”, czytany przez Annę Seniuk, dostał nagrodę główną od KOPD za najlepszy audiobook dla dzieci, postanowiliśmy sięgnąć po papier. Nie zwlekając, wydaliśmy krótką serię o dziewczynce, która chce zostać rycerką, czyli „Strażniczka mieczy”. A potem kolejne tytuły.

Bajkochłonka: A która jest obecnie Waszym bestsellerem?

Iwona Stabeusz: Najbardziej lubianym tytułem są „Koniberki”. Trzeba dodać, że to był debiut i nie wiedzieliśmy jak czytelnicy przyjmą książkę. Wykonaliśmy sporo pracy, aby książka została wówczas zauważona. Bardzo doceniamy też wsparcie autorki, Weroniki Szelęgiewicz, która zawsze chętnie uczestniczy w akcjach promocyjnych, zwłaszcza spotkaniach z czytelnikami. Wydawca i autor to pewien tandem i dobrze kiedy jest zgrany.

Bajkochłonka: Na ile części Koniberków mogą jeszcze liczyć czytelnicy? Czy są już planowane kolejne tomy?

Iwona Stabeusz: Za każdym razem, kiedy wychodzi kolejny tom „Koniberków” wszyscy jesteśmy pewni, że więcej już nie będzie. Pierwszy tom też miał być jedynym. Aktualnie na rynku mamy już trzy tomy, czyli dwa razy się pomyliliśmy (wraz z autorką). Co będzie, czas pokaże.

Chcemy aby nasze książki, głównie fabularne, łączyły dobre wartości i przyjemność z czytania.

Bajkochłonka: Kiedy zakładaliście wydawnictwo, jakie mieliście założenia? Co chcieliście wydawać?

Iwona Stabeusz: Założenie jest jedno: ważne sprawy w lekkiej formie. Chcemy aby nasze książki, głównie fabularne, łączyły dobre wartości i przyjemność z czytania. Dzieci najczęściej czytają lub mają czytane wieczorami, wtedy potrzebują wyciszenia i refleksji. Mamy nadzieję, że naszymi książkami udaje nam się ten spokój i pozytywny przekaz dostarczać.

Bajkochłonka: Moim zdaniem właśnie tak jest! Czy wydajecie także książki osób, które wysyłają do Was swoje teksty?

Iwona Stabeusz: Oczywiście! Nasze książki to teksty przesłane do nas na adres propozycje@literowka.com. Jeśli przesłany tekst złapie nas, a potem wciągnie to zamienia się w książkę.

Bajkochłonka: Jakich nowych książek od Literówki możemy się spodziewać w kolejnych miesiącach?

Iwona Stabeusz: Pracujemy nad nowym tekstem Małgorzaty Roman-Zakrzewskiej (autorki „Lusi”). Będzie to opowieść o pewnym chłopcu, którego ciężko upilnować.

Bajkochłonka: Nie mogę się doczekać! Co jednak jest trudnego w prowadzeniu wydawnictwa z literaturą dla dzieci w Polsce?

Iwona Stabeusz: Myślę, że znalezienie właściwej opowieści. Poza tym niestety rynek książki jest rynkiem dystrybutora. To umowa z nim determinuje cenę i to on swoim obrotem zarabia najwięcej spośród ogniw związanych z drogą książki od autora do czytelnika. Wciąż spotykamy się z naciskami na większe rabaty, bo dystrybutorzy konkurują między sobą ceną. Uważam, że rynek książki powinien być rynkiem autora i wydawcy, bo to oni ponoszą największe ryzyko. Dystrybutor zawsze ma 100% prawo zwrotu.

Bajkochłonka: Gdybyście mieli więcej czasu dla siebie, jak byście go wykorzystali?

Iwona Stabeusz: Zapewne podróżując. Uwielbiamy z mężem dalekie trasy i gdy wsiadamy do samochodu, bierzemy swoje ulubione płyty i relaksujemy się podróżą. Bardzo lubimy też próbować lokalne potrawy. Jesteśmy miłośnikami kuchni włoskiej, uwielbiamy Chorwację. Jeszcze mamy wiele do zwiedzenia.

Bajkochłonka: Czego byście sobie życzyli jako wydawcy?

Iwona Stabeusz: Niższych cen papieru!

Bajkochłonka: Tego w takim razie Wam życzę! Dziękuję za rozmowę!

Moje recenzje książek wydawnictwa Literówka:

• Koniberki,
• Koniberki. Powrót na łąkę,
• Koniberki. Spotkanie,
• Smakowita zielenina. Nietypowa książka kucharska dla dzieci,
• Lusia. Opowieści o przygodach dzielnych urwisów,
• Pewnego razu w Londynie,
• Warstwy.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl

Bajkochłonka: Jak to jest z tymi artystycznymi zawodami? Rzeczywiście rodzice powinni się bać, że ich dziecko chce pracować w ilustracji?

Paulina Nachman: Oj, aż westchnęłam, bo moja historia świetnie pokazuje, że zawsze znajdziesz jakoś drogę do tego, co naprawdę lubisz robić! Rysowałam dużo od przedszkola. W gimnazjum mocno wkręciłam się w projektowanie ubrań i szkicowanie na lekcjach wiec zamarzyłam o liceum plastycznym. I tu pojawiają się rodzice – którzy przerażeni wizją artystki pod przysłowiowym mostem, skutecznie wybili mi plastyka z głowy.

Do tego od pana z plastyki usłyszałam, ze trudno się dostać do tego liceum i mam kiepskie szanse, więc klasycznie skończyłam w ogólniaku. Myślę, że jest wiele tak przesyconych zawodów jak te artystyczne, np. psychologia czy anglistyka, a jednak ludzie, którzy robią to dobrze i umiejętnie odnajdą się bez problemu. Umiejętności są kluczowe.

Bajkochłonka: Ty na początku studiowałaś język czeski. Skąd taki wybór?

Paulina Nachman: Bohemistyka była tak naprawdę ,,z braku laku” – na uczelni w moim mieście jedynie taki kierunek wydał mi się ciekawy, a na Uniwersytet Jagieloński nie udało mi się dostać. Chciałam studiować w Krakowie arabistykę lub indianistykę. Moje plany przekreśliła kiepsko zdana matura z rozszerzonego polskiego. Byłam wtedy chyba trochę zagubiona, tak teraz myślę. Szybko zrezygnowałam z czeskiego. Podjęłam decyzję, że chcę zdawać na grafikę na Uniwersytecie Śląskim – tam właśnie studiowali mój chłopak i jego siostra.

Wybrałam taką specjalizację, ale mój poziom był odległy od książek dla dzieci, którymi się fascynowałam. Raczej nie wierzyłam, że uda mi się wejść na ten rynek.

Bajkochłonka: Czy podczas późniejszych studiów na wydziale artystycznym Uniwersytetu Śląskiego, wiedziałaś że będziesz ilustrować książki dla dzieci?

Paulina Nachman: Nie do końca. Wybrałam taką specjalizację, ale mój poziom był odległy od książek dla dzieci, którymi się fascynowałam. Raczej nie wierzyłam, że uda mi się wejść na ten rynek. Ogólnie nie sądziłam, ze będę żyła z ilustracji,  nadstawialiśmy się na prace w grafice;  w drukarniach czy agencjach.

Bajkochłonka: Mieszkasz w Bielsko-Białej. Jeździłam tam kiedyś do Studia Filmów Rysunkowych. Czy ono jeszcze istnieje? Co się z nim dzieje?

Paulina Nachman: Tak, to wspaniale miejsce, zdecydowanie godne uwagi i na jego historii bazuje nasze miasto – mamy pomniki postaci – Reksia czy Bolka i Lolka  i pamiątkowe miejsca z nimi związane. Jeszcze kilka lat temu chodziliśmy tam do kameralnego kina studyjnego, ale chyba od 2018 roku trwa tam wielki remont i budowa nowoczesnego Muzeum Bajki. Mam nadzieję, że będzie fantastyczne!

Bajkochłonka: A z jakimi bajkami kojarzysz swoje dzieciństwo?

Paulina Nachman: Byłam maniaczką Disney’a – w końcu lata 90-te – Pocahontas, Mulan i moje ulubione Toy Story. Na kasetach vhs! Do tego Muminki i jak już byłam w podstawówce, także: Kapitan Planeta, Beyblade, Super Świnka i Aparatka – świetny serial na kanale Fox Kids! To był w ogóle genialny kanał w telewizji. Oglądałam tam namiętnie animowanych X-menów. Pamiętam jeszcze Kubę Guzika, Księżniczkę Sissi i kucyki Pony!

Z książek jedynie wiersze – Tuwima i Brzechwę z ilustracjami Wilkonia, disneyowskie adaptacje książkowe i jakieś koszmarnie zilustrowane książeczki dla dzieci … niestety, ale w latach 90-tych estetycznie to Disney był wybitny!

Uczę się czerpać z tego radość i do lasu chodzić bez telefonu.

Bajkochłonka: Jesteś autorką ilustracji do serii ,,Zwierzęta z mojego lasu” od wydawnictwa Studio Koloru. Czy kwestie przyrodnicze są Ci szczególnie bliskie?

Paulina Nachman: Na pewno odkąd współpracuję z Asią Kowalczyk-Bednarczyk, moja świadomość i wrażliwość ekologiczna mocno się zwiększa! Niedawno również uświadomiłam sobie, ze uwielbiam wszystkie zwierzęta, bo adoptowalismy sunię – mój pierwszy piesek w życiu – a zawsze byłam kociarą. Spacerowanie z piesem to nowy wymiar przechadzek, wspaniale widzieć jej dziką naturę – jak nasłuchuje i wącha las.

Mieszkam dosłownie pod ogromnym lasem, skąd zresztą prowadzi wiele szlaków górskich, więc spędzanie weekendów wśród drzew jest dla mnie czymś naturalnym. Uczę się czerpać z tego radość i do lasu chodzić bez telefonu. Niestety moje dzieci mają inne zdanie

Bajkochłonka: Czy masz jakieś swoje ulubione miejsca?

Paulina Nachman: Tak, szczególnie jesienią – to światło, wysokie, trochę przytłaczające drzewa, kojąca cisza, której tak brakuje mi w domu. Staram się tym cieszyć, ale bywa trudno i są momenty, że spacer w lesie po prostu przelatuje przez palce. Moje ulubione miejsce to Bielskie Błonia – teren rekreacyjny u podnóża Koziej Góry, do którego idę przez las z domu.

Moja 4-latka oszalała na jej punkcie i chciała ją czytać co wieczór.

Bajkochłonka: Brzmi pięknie! Wracając jednak na chwilę do miasta – ostatnio zilustrowałaś książkę o polskiej policji – ,,Mamo, tato, chcę zostać policjantem„. Czy ten projekt był dla Ciebie wyzwaniem?

Paulina Nachman: Ogromnym! Jednak nie jest to tematyka, powiedzmy szczerze, bliska mojemu sercu, hehe. Ale miałam bardzo obeznaną w temacie autorkę-policjantkę pod ręką, która zawsze służyła radą i rozwiewała wszelkie wątpliwości. Wyszła z tego naprawdę świetna pozycja dla dzieci – powinna być w każdym domu. Ma mnóstwo ciekawostek, angażuje dzieci w ćwiczenia i zadania np. wyszukiwanie elementów na ilustracjach. Moja 4-latka oszalała na jej punkcie i chciała ją czytać co wieczór.

Bajkochłonka: Jak przygotować się do tego rodzaju książki popularnonaukowej?

Paulina Nachman: Duużo reaserchu. Zdjęcia, filmiki, scrollowanie i Google. Nie jest tak, że muszę się w temat wybitnie zanurzyć, bo tym zajmuje się autor, który dostarcza tekst i dba o to, żeby ilustracje odzwierciedlały rzeczywistość w jak najbardziej adekwatny sposób. Autorki wychwytują merytoryczne błędy w rysunkach i dzięki temu mogę skupić się na tym, co lubię robić najbardziej.

Bajkochłonka: Co Twoim zdaniem jest najbardziej istotnego w tej książce?

Paulina Nachman: To, że jest jedynym w Polsce, rzetelnym i merytorycznym przewodnikiem po zawodzie policjanta.

Bajkochłonka: Które z Twoich osiągnięć uważasz za największe?

Paulina Nachman: Moim największym osiągnięciem jest to, że wraz z partnerem wychowujemy dwójkę dzieci i psa, utrzymując się oboje ze sztuki i jeszcze czasem nam to dobrze wychodzi

Niestety rynek wydawniczy w Polsce bardzo mnie zawiódł.

Bajkochłonka: A może masz taki projekt, który bardzo chciałabyś kiedyś zrealizować?

Paulina Nachman: Niestety rynek wydawniczy w Polsce bardzo mnie zawiódł. Konkurencja jest ogromna, a finansowo również nie jest to coś, czego się spodziewałam. W wieku 32 lat prestiż nie jest czymś co mnie interesuje – więc staram się realizować jak najwiecej projektów dla prywatnych klientów, szczególnie z USA. To daje mi ogromną satysfakcję.

Obecnie marzę o etacie w zawodzie ilustratorki. Chciałabym kiedyś wydać własną książkę dla dzieci. Mam już taki projekt dyplomowy na koncie, niestety nie doczekał się jeszcze większego nakładu.

Bajkochłonka: Jakich kolejnych książek dla dzieci z Twoim udziałem możemy spodziewać się w przyszłości? Czy możesz coś zdradzić?

Paulina Nachman: Mam kilka nieopublikowanych jeszcze projektów, niestety nie jestem uprawniona do opowiadania o nich ponieważ… no, umowy! Bardzo zachęcam do obserwowania mojego Instagrama, tam na bieżąco chwalę się nowościami!

Moje recenzje książek Pauliny Nachman:

• Mały Bóbr,
• Mamo, tato, chcę zostać policjantem.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Sprawdź najnowsze recenzje, tutaj: bajkochlonka.pl