Nie traficie tu jednak na znane, powielane po wielokroć bajki ani wierne rekonstrukcje ludowych podań. Autorka zbiera raczej nasionka różnych legend, obrzędów i wierzeń, a później osadza je w nowych kontekstach, tworząc z nich świeże, autorskie opowieści. 

Nie znaczy to jednak że ich fabuły są współczesne. Z klasycznymi baśniami łączy je nieokreślone miejsce akcji, szczególne podejście do czasu oraz bohaterowie, w których – mimo baśniowej otoczki – bez większego trudu możemy dostrzec samych siebie.

➜ Tytuł: Między sytością a wiecznością
➜ Autorka: Katarzyna Jackowska-Enemuo
➜ Ilustracje: Nika Jaworowska-Duchlińska
➜ Wydawnictwo: Albus
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Między sytością a wiecznością – książka o jedzeniu i jego znaczeniu

Zwykła szklanka mleka, łyżeczka miodu, jajko, mak, sól czy ziarno pszenicy stają się tutaj punktami wyjścia do opowieści o życiu, śmierci, płodności, urodzaju, ochronie, świętowaniu i więzach międzyludzkich. Jedzenie przez stulecia nie służyło tylko zaspokajaniu głodu – było obecne podczas najważniejszych wydarzeń, pojawiało się w trakcie obrzędów i świąt, stawało się darem, symbolem albo częścią rytuałów.

Autorka przygląda się kilku takim składnikom, wydobywa z nich kulturowe znaczenia, a następnie czyni je ważnymi elementami swoich opowieści. Odwołując się do metafor oraz czerpiąc z dawnych podań, rytuałów i wierzeń, przypomina, że pokarm związany jest nierozerwalnie z magią codzienności. 

Najpierw opowieść, później wiedza

Książka Między sytością a wiecznością łączy baśniowość z warstwą popularnonaukową. Najpierw pozwala czytelnikowi zanurzyć się w historii, a później porzuca bajarski ton na rzecz bardziej rzeczowej pogadanki.

To właśnie w podrozdziałach występujących bezpośrednio po baśniach, można dowiedzieć się więcej o jajku, ziarnie, mleku, maku, miodzie czy soli. Przeczytać, dlaczego zwyczajne, powszechne produkty ewoluowały przez wieki w symbole i stały się tak ważne. 

Łącznie pozycja składa się z sześciu rozdziałów fabularnych oraz towarzyszących im krótszych części, które rozwijają kulturowy kontekst przedstawionych historii. Do tego dochodzą jeszcze rozdział „Uczta” (piszę o nim poniżej), piosenki – bo są one nierozerwalną częścią podań ludowych; i słowniczek trudniejszych pojęć. 

Burzyk, w którym zamieszkała burza

Bardzo spodobała mi się np. historia o Burzyku – chłopcu, który miał w sobie burzę. To niezwykle poetycka opowiastka o kimś, kto trochę się pogubił, nie potrafił dojść ze sobą do ładu i potrzebował odnaleźć sposób na poradzenie sobie z tym, co dzieje się w jego wnętrzu.

Autorka pokazuje, że takie zmagania z burzą to długotrwały proces. Nie można tego, co zagnieździło się w człowieku, usunąć jednym machnięciem ręki – potrzeba do tego czasu i odpowiedniego towarzystwa. W historii o Burzyku można zatrzymać się na fabularnej powierzchni, ale można też poszukać głębiej i odczytywać ją poprzez emocje, symbole oraz własne doświadczenia. A makową królową w interpretacji Niki Jaworowskiej-Duchlińskiej zapamiętam na długo, bo jest wspaniała (zostawiam ją Wam do odkrycia samodzielnie)!

Każda z opowiastek w Między sytością a wiecznością oferuje głębię, w której można zanurzyć się jak w wannie z dodatkiem dzikich ziół. Niosą one większy ładunek znaczeniowy niż wiele najbardziej rozpowszechnionych baśni, dlatego bywają też bardziej wymagające w odbiorze. Warto mieć to na uwadze.

Dla jakiego wieku jest Między sytością a wiecznością?

Z tego powodu Między sytością a wiecznością najlepiej sprawdzi się u dzieci od około 9. roku życia. Młodszy czytelnik również może zainteresować się samymi historiami, ale sporo ich uroku wynika właśnie z możliwości dostrzeżenia metafor, zadawania pytań i zastanawiania się nad tym, dlaczego określone pokarmy otrzymały w kulturze tak ważne znaczenie.

To również bardzo dobra książka do wspólnego czytania. Może stać się początkiem rozmowy o zwyczajach, które przetrwały do dziś, choć często wykonujemy związane z nimi gesty bez głębszego zastanowienia nad ich pochodzeniem. Dlaczego dzielimy się określonym jedzeniem podczas świąt? Skąd wzięły się rodzinne potrawy? Czy w naszym domu istnieją zwyczaje, które przekazuje się z pokolenia na pokolenie?

W takim ujęciu książka o dawnych wierzeniach nieoczekiwanie ma szansę zamienić się w opowieść o naszej własnej rodzinie.

Uczta – własna baśń przy wspólnym stole

No właśnie, bo pozycja zawiera jeszcze jeden, szczególnie ciekawy rozdział zatytułowany „Uczta”. Tym razem autorka nie oferuje czytelnikom gotowej opowieści, ale proponuje, żeby stworzyli ją oni sami. Pozostawia pomocnicze pytania oraz przepis na kołacz, zachęcając jednocześnie do celebrowania bycia razem i wspólnego spożywania jedzenia – dokładnie tak, jak robimy to podczas wszystkich najważniejszych świąt.

Nie trzeba jednak czekać na święto już wymyślone. To Wy, czytelnicy, wymyślacie tę historię i to Wy macie moc ustanawiania własnych rytuałów. Powodem do świętowania może być samo spotkanie w rodzinnym gronie, wspólnie upieczone ciasto albo wieczór, podczas którego wszyscy wreszcie znaleźli czas, żeby usiąść przy jednym stole.

Tradycja nie jest czymś skończonym i należącym wyłącznie do poprzednich pokoleń. Możemy ją przejmować, przekształcać i tworzyć również sami – z dowolnych składników oraz w dowolnym gronie.

Przepis na udaną książkę

Na końcu Między sytością a wiecznością znajdziecie jeszcze piosenki. Ich teksty pojawiały się już wcześniej jako części poszczególnych opowieści, ale autorka pozostawia również zapis nutowy, żeby mogły wybrzmieć w Waszych domach. 

Trudno zamknąć więc Między sytością a wiecznością w jednej kategorii. To zbiór baśni, książka z elementami popularnonaukowymi, zaproszenie do poznawania dawnych wierzeń, a miejscami również podręcznik do tworzenia własnych historii i rytuałów.

Sytość oznacza bowiem w jej tytule najbardziej podstawową funkcję jedzenia – zaspokojenie głodu. Jednak to wieczność staje się symbolem, rytuałem, pamięcią i gestem przekazywanym kolejnym pokoleniom. Katarzyna Jackowska-Enemuo opowiada właśnie o wszystkim, co znajduje się między sytością a wiecznością – o znaczeniach, które przez setki lat dokładaliśmy do tego, co jedliśmy. 

Jeżeli macie ochotę na podróż po kresach czasu i spiżarni naszych przodków – koniecznie po nią sięgnijcie. Dostępność książki możecie sprawdzić na stronie Wydawnictwa Albus.

FAQ – Między sytością a wiecznością

O czym jest książka Między sytością a wiecznością?

Między sytością a wiecznością Katarzyny Jackowskiej-Enemuo to zbiór baśniowych opowieści inspirowanych dawnymi wierzeniami, obrzędami i symboliką jedzenia. Autorka pokazuje, jakie znaczenia przypisywano m.in. ziarnu, jajku, mleku, miodowi, makowi czy soli.

Czy Między sytością a wiecznością to książka o jedzeniu?

Tak, ale jedzenie jest tu przede wszystkim punktem wyjścia do opowieści o kulturze, tradycji i dawnych wierzeniach. Książka pokazuje, że pokarm mógł symbolizować życie, urodzaj, ochronę, pamięć czy więź między ludźmi.

Czy historie w książce są prawdziwymi ludowymi baśniami?

Nie są to wierne wersje konkretnych podań czy legend. Katarzyna Jackowska-Enemuo czerpie z dawnych wierzeń, symboli i tradycji, ale na ich podstawie tworzy własne, autorskie opowieści.

Dla jakiego wieku jest Między sytością a wiecznością?

Książka najlepiej sprawdzi się u dzieci od około 9. roku życia. Historie mają baśniową formę, ale zawierają sporo metafor, symboli i kulturowych odniesień, które wymagają od czytelnika nieco większej dojrzałości.

Czego można dowiedzieć się z książki Między sytością a wiecznością?

Czytelnicy poznają dawne znaczenia przypisywane takim produktom jak jajko, ziarno, mleko, mak, miód czy sól. Obok opowieści fabularnych znajdują się również fragmenty popularnonaukowe wyjaśniające ich miejsce w wierzeniach, obrzędach i tradycji.

Czy Między sytością a wiecznością ma elementy edukacyjne?

Tak. Książka łączy baśniową narrację z wiedzą o kulturze tradycyjnej. Zawiera części popularnonaukowe, słowniczek trudniejszych pojęć, piosenki z zapisem nutowym oraz rozdział zachęcający czytelników do stworzenia własnej opowieści i rodzinnej uczty.

Czy warto przeczytać Między sytością a wiecznością?

To ciekawa propozycja dla dzieci i dorosłych zainteresowanych baśniami, dawnymi wierzeniami i kulturą tradycyjną. Jej największą siłą jest pokazanie, że nawet najbardziej zwyczajne produkty mogą kryć w sobie całe warstwy znaczeń, symboli oraz historii.

Artykuł Między sytością a wiecznością – czym jedzenie było dawniej? pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

A jednak, Helen Mortimer zrobiła. Ukochane baśnie. Opowieści dla kogoś wyjątkowego, ukazały się w Polsce nakładem Wydawnictwa Heritage by Levyz. Mamy tu do czynienia z klasycznymi historiami opowiedzianymi na nowo, ale bez przenoszenia ich do współczesnego świata technologii czy futurystycznych miast. Mortimer uwspółcześnia je przede wszystkim w języku, sposobie przedstawiania relacji oraz wrażliwości na kwestie, do których dawniej podchodzono nieco inaczej.

➜ Tytuł: Ukochane baśnie
➜ Adaptacja: Helen Mortimer
➜ Zdjęcia, ilustracje: Lars Van De Goor, Gabriella Barouch
➜ Tłumaczenie: Maria Kabat-Krzosek
➜ Wydawnictwo: Levyz, Heritage by Levyz
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla tych co sami jeszcze nie czytają, ale dużo już rozumieją , dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Czy klasyczne baśnie trzeba zmieniać?

Na pewno można, przecież robiono to od zawsze. Baśnie wyrosły przecież z tradycji ustnej, były przekazywane z pokolenia na pokolenie, przekształcane, skracane, rozwijane i dostosowywane do odbiorców. Nie stanowiły też początkowo osobnej kategorii literatury przeznaczonej wyłącznie dla dzieci. 

Historie, które dziś kojarzymy przede wszystkim z dzieciństwem, funkcjonowały w kulturze znacznie szerzej i dopiero z czasem zostały złagodzone, uporządkowane oraz dostosowane do młodszych słuchaczy.

Dlatego w przypadku Ukochanych baśni warto postawić bardziej precyzyjne pytanie: jak zmieniać baśnie, żeby zachować ich rdzeń i charakter, a jednocześnie dostosować do współczesnych realiów. Helen Mortimer nie wywraca baśniowego świata do góry nogami. Czasami zmiany są kosmetyczne, ale okazują się zaskakująco znaczące dla całego odbioru historii. Morały pozostają właściwie te same, tylko zmieniają się szczegóły.

Jaś i Małgosia nadal przekonują się, jak zgubne może być bezgraniczne zaufanie do nieznajomych i przyjmowanie od nich słodyczy. Z kolei Brzydkie Kaczątko niezmiennie pozostaje opowieścią o krzywdzie wynikającej z oceniania innych przez pryzmat wyglądu, pochodzenia czy wizualnych różnic. 

Autorka poddaje raczej pod rozważanie, które elementy są zbędne w tych opowieściach.

Zła macocha nie jest konieczna

Jedną z najbardziej widocznych zmian jest odejście od figury bezwzględnej matki lub złej macochy. Ten zabieg wydaje mi się szczególnie sensowny, bo stereotyp złośliwej macochy jest jednym z najbardziej uporczywych baśniowych schematów, który dawno wyszedł poza ramy opowieści. 

Kobiety funkcjonujące w roli macoch nadal mierzą się z kulturowymi wyobrażeniami utrwalanymi między innymi właśnie przez baśnie. Tymczasem dla wielu współczesnych dzieci rodzina patchworkowa jest naturalną częścią ich życia. Nie widzę więc powodu, dla którego pojawienie się nowej partnerki ojca miałoby automatycznie oznaczać, że w historii potrzebna jest antagonistka.

Najlepiej widać to w Jasiu i Małgosi, ale także w Kopciuszku. W tej wersji nie ma macochy, są natomiast starsze siostry, ich zazdrość, pomiatanie młodszą dziewczyną oraz bierność samego Kopciuszka, który przez długi czas pozwala innym przypisywać sobie określoną rolę. Dzięki temu historia zaczyna opowiadać również o stawianiu granic, odnajdywaniu własnej wartości i wychodzeniu z pozycji osoby, która przyjmuje każdą narzuconą jej łatkę.

Co równie ciekawe – nie ma tutaj ślubu. Kopciuszek spotyka księcia, bohaterowie ponownie się odnajdują, ale szczęśliwe zakończenie nie sprowadza się do tego, że dziewczyna staje się czyjąś żoną. Baśń niczego przez to nie traci. Wręcz przeciwnie, jej finał staje się mniej oczywisty i nie sprowadza całej przemiany bohaterki wyłącznie do znalezienia sobie odpowiedniego mężczyzny.

Królowa Śniegu prawie bez Królowej Śniegu

Musicie mieć na uwadze, że Ukochane baśnie to skrótowe przedstawienia znanych historii. Najbardziej widać to w Królowej Śniegu, co zresztą trudno uznać za zaskoczenie. Oryginalna baśń Hansa Christiana Andersena jest długa, rozbudowana i składa się z siedmiu części, więc zmieszczenie jej na kilku rozkładówkach wymagało wyjątkowo mocnej selekcji.

Efekt jest jednak interesujący, bo tytułowa Królowa Śniegu niemal znika z tej baśni. Przestaje dominować nad opowieścią jako wielka antagonistka, której należy się bać, a na pierwszy plan zdecydowanie mocniej wysuwa się Gerda. Dzięki temu można skupić się na jej determinacji, odwadze oraz uporze w poszukiwaniu Kaja. Choć tytuł pozostaje ten sam, to już nie jest opowieść o groźnej Królowej Śniegu, ale historia o dziewczynce gotowej poświęcić bardzo wiele, by odnaleźć kogoś bliskiego.

Tego typu skróty mają oczywiście swoją cenę. Osoba przywiązana do pełnych, literackich wersji baśni Andersena dostrzeże, że sporo tutaj pominięto. Trzeba jednak pamiętać, że Ukochane baśnie nie zastępują oryginałów. To raczej pierwsze spotkanie z klasyką albo propozycja dla dzieci, dla których te bardziej rozbudowane wersje okazały się mało przystępne.

Czerwony Kapturek i fatalny PR wilków

Najbardziej urocza jest dla mnie bohaterka z Czerwonego Kapturka. Burza loków może zwiastować, że będziemy mieć tu do czynienia z bardziej asertywną odtwórczynią głównej roli niż dotychczas. Podobnie jednak jak w Jasiu i Małgosi, czytelnie wybrzmiewa ostrzeżenie przed nadmiernym zaufaniem do nieznajomych. Pojawia się równocześnie też drugi, wyjątkowo aktualny morał: obcym osobom nie należy zdradzać wszystkiego o sobie, swoich planach i miejscu, do którego właśnie zmierzamy.

Nie wiem tylko, dlaczego kolejne pokolenia autorów tak bardzo upierają się przy wilku. Czerwony Kapturek od setek lat robi prawdziwym wilkom wyjątkowo zły pijar i naprawdę nic by się nie stało, gdyby któregoś dnia zastąpił go po prostu jakiś potwór.

Spojler będzie jednak uspokajający: nikt nie zjada tutaj ani babci, ani Czerwonego Kapturka. Dziewczynka nie zostaje też sprowadzona do roli bezradnej ofiary oczekującej na ratunek, tylko sama bierze sprawy we własne ręce.

Podobnie potraktowano Śpiącą Królewnę. I tak, oczywiście – nie ma całowania śpiącej dziewczyny bez jej zgody. To przykład niewielkiej, ale znaczącej zmiany, bo właściwie cały fundament opowieści może pozostać nienaruszony bez romantyzowania pocałunku złożonego osobie, która nawet nie wie, że jest całowana.

Zresztą sama potrzeba pilnowania jednej „prawdziwej” wersji baśni jest trochę przewrotna. Śpiąca Królewna, podobnie jak wiele innych klasycznych historii, funkcjonowała w różnych wariantach, które na przestrzeni wieków znacznie się od siebie różniły. Mortimer robi więc w gruncie rzeczy to samo, co kolejni opowiadacze przed nią – dostosowuje znaną historię do odbiorców żyjących w innych czasach.

Baśnie, które wyrastają z natury

Ukochane baśnie mają jeszcze jeden, bardzo mocny wyróżnik – warstwę wizualną. Przyjrzyjcie się ilustracjom naprawdę uważnie i wytężcie wzrok, bo część tego, co widzicie, wcale nie została narysowana.

Podstawę wielu rozkładówek stanowią fotografie Larsa van de Goora, do których Gabriella Barouch dorysowała bohaterów oraz elementy baśniowej scenografii. To koncepcja polegająca na połączeniu fotografii prawdziwego świata z ilustracją.

Wybór Larsa van de Goora nie jest przypadkowy. Holenderski fotograf od lat fotografuje lasy i drzewa w taki sposób, że rzeczywisty krajobraz zaczyna przypominać miejsce istniejące gdzieś pomiędzy naturą a baśniową krainą. 

Ten pomysł jest mi wyjątkowo bliski, bo sama wpadłam na podobny kilka lat temu przy pracy nad Uliczką Siedmiu Mikołajów. Fotografię można potraktować jak gotową scenę, a później wprowadzić do niej bohaterów i elementy, których nigdy naprawdę tam nie było. Efekt bywa niezwykle sugestywny.

W Ukochanych baśniach sprawdza się idealnie. Las jest nie tylko dekoracją, ale staje się prawdziwą przestrzenią, z której te historie wyrastają – trudno bowiem o bardziej naturalne środowisko dla baśni. To przecież właśnie ciemne ścieżki, drzewa, polany, skalne zakamarki czy światło przebijające przez korony od zawsze tworzyły ich najbardziej charakterystyczną scenografię.

Z kolei Gabriella Barouch gościła już na mojej stronie przy okazji książki Może Kobiego Yamady, a jej zachwycające, bardzo szczegółowe ilustracje trudno pomylić z pracami kogoś innego. 

Ukochane baśnie jako trafiony pomysł na prezent

Nie sposób pominąć również samego wydania. Duży format, płócienny grzbiet przechodzący na okładkę, bardzo dużo uszlachetnień złotą folią i cudowna retro wyklejka w romby sprawiają, że jest to jedna z tych książek, które od pierwszego spojrzenia wyglądają jak gotowy pomysł na prezent.

Na szczęście nie kończy się wyłącznie na efektownym opakowaniu. Za piękną formą stoi konkretny pomysł na klasykę i próba odpowiedzi na pytanie, które wraca właściwie przy każdej współczesnej reinterpretacji: czy stare baśnie należy zostawić dokładnie takimi, jakimi je pamiętamy, czy jednak można pozwolić autorom na lekkie modyfikacje?

Po lekturze Ukochanych baśni coraz bardziej skłaniam się ku temu drugiemu rozwiązaniu. Kopciuszek wciąż zachowuje cechy Kopciuszka – tyle że bez organizowanego w pośpiechu wesela, Śpiąca Królewna zostaje obudzona delikatnym dotknięciem ramienia, a zła macocha znika na rzecz kochających, tęskniących za dziećmi rodziców.

Baśnie przetrwały setki lat nie dlatego, że z oddaniem powtarzano ich pierwotne wersje co do słowa. Przetrwały właśnie dlatego, że kolejne pokolenia opowiadały je po swojemu. Ukochane baśnie nie zastępują dawnych wersji lubianych historii, ale pozwalają spojrzeć na nie z perspektywy dzieci wychowywanych dzisiaj. Polecam je odbiorcą powyżej 4 lat.

Sprawdzajcie dostępność książki na stronie Wydawnictwa Levyz.

FAQ – Ukochane baśnie

O czym jest książka Ukochane baśnie?

Ukochane baśnie Helen Mortimer to zbiór ośmiu klasycznych opowieści przedstawionych w skróconych i nieco uwspółcześnionych wersjach.

Jakie baśnie znajdują się w książce Ukochane baśnie?

W zbiorze znalazło się osiem historii: Czerwony Kapturek, Śpiąca Królewna, Brzydkie Kaczątko, Jaś i Małgosia, Kopciuszek, Królowa Śniegu, Roszpunka oraz Żabi Król.

Czym Ukochane baśnie różnią się od klasycznych wersji?

Helen Mortimer zachowuje najważniejsze motywy i morały znanych historii, ale zmienia niektóre elementy zgodnie ze współczesną wrażliwością. W jej wersjach nie ma m.in. pocałunku Śpiącej Królewny bez jej zgody, Kopciuszek nie musi brać ślubu, a stereotyp złej macochy przestaje być niezbędnym elementem opowieści.

Kto zilustrował książkę Ukochane baśnie?

Warstwa wizualna książki powstała dzięki współpracy fotografa Larsa van de Goora i ilustratorki Gabrielli Barouch. Fotografie prawdziwych lasów i krajobrazów połączono z dorysowanymi bohaterami oraz baśniowymi elementami, dzięki czemu ilustracje znajdują się na granicy fotografii i malarstwa.

Czy Ukochane baśnie nadają się na pierwsze spotkanie dziecka z klasycznymi baśniami?

Tak. Historie są mocno skrócone, pozbawione części najbardziej drastycznych elementów i opowiedziane przystępnym językiem, dlatego mogą być dobrym wprowadzeniem do klasycznych baśni. Nie zastępują jednak pełnych tekstów Andersena czy braci Grimm, po które warto sięgnąć później.

Czy Ukochane baśnie są dobrym pomysłem na prezent?

Tak, również ze względu na efektowne wydanie: duży format, płócienny grzbiet, złote uszlachetnienia, dekoracyjną wyklejkę oraz niezwykłe połączenie fotografii z ilustracją. To książka, która może zainteresować zarówno dziecko, jak i dorosłego oglądającego ją razem z nim.

Artykuł Czy klasyczne baśnie warto opowiadać na nowo? Recenzja „Ukochanych baśni” pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

To już drugi tom po Japońskie bajki dla dzieci, w którym otrzymujemy cztery klasyczne opowieści zaczerpnięte z folkloru. Tym razem są to: Kapelusze Jizō, Tocząca się kulka ryżowa, Rybak w Smoczym Pałacu – adaptację historii o Urashimie Tarō – oraz Dar tanuki. W tym starannie opracowanym przekroju baśni możemy już dostrzec, jakie cechy były w dawnej Japonii szczególnie cenione.

➜ Tytuł: Japońskie bajki dla dzieci II
➜ Autorka adaptacji: Patrycja Hyodo-Malewska
➜ Ilustracje: Zofia Oczko
➜ Wydawnictwo: Meico Studio
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla najmłodszych , dla tych co sami jeszcze nie czytają, ale dużo już rozumieją , dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Bezinteresowna dobroć

Na pierwszy plan niemal każdej z tych opowieści wysuwa się przekonanie, że szczęście sprzyja ludziom skromnym i dobrodusznym. Bohaterowie nie gonią za nagrodami. Finalnie nie uzyskują ich też ani sprytem, ani tym bardziej siłą. Są wynagradzani, ale dlatego, że potrafią wyciągnąć pomocną dłoń do potrzebującego, dzielą się tym, co mają (nawet, albo szczególnie, jeśli mają niewiele) i nie próbują wykorzystać okazji do własnych korzyści.

W Kapeluszach Jizō ubogi staruszek nie waha się okazać troski zasypanym śniegiem figurom. Na jego drodze nieprzypadkowo stają jednak Jizō, czyli kamienne posągi, których pochodzenia należy doszukiwać się w buddyzmie. Nawiązują one do boskiej istoty, która poświęca się dla dobra innych. Co ciekawe, Jizō często utożsamiane są z opiekunami dzieci, dlatego Japończycy tak chętnie zakładają im czapeczki czy ubranka.

Z kolei, w Toczącej się kulce ryżowej dobroć zostaje przeciwstawiona chciwości. Tę baśń można podzielić na dwie części. W pierwszej obserwujemy mężczyznę, który został nagrodzony za swoją skromność. W drugiej – sąsiad, który dowiedział się o nagrodzie, próbuje „wyrwać” jak najwięcej ze szczodrego „źródełka”. 

Mamy tu więc do czynienia z klasycznym, baśniowym mechanizmem, którego sens nadal pozostaje aktualny: człowiek, który bez końca chce „więcej”, wcale nie musi być szczęśliwszy od tego, który potrafi docenić to, co już ma.

Dlaczego w japońskich bajkach tak ważne jest jedzenie?

Czytając te historie razem, trudno nie zauważyć, jak często miarą powodzenia oraz dostatku bohaterów staje się jedzenie. Ryżowe kulki, świeża herbata, kiszonki, miso, pierogi, itd. oznaczają bezpieczeństwo i dostatek.

Być może dlatego, że baśnie wyrastały w rzeczywistości, w której niedostatek pożywienia był czymś na porządku dziennym. Ryż miał jednak szczególną wartość. Źródła dotyczące dawnego życia w Japonii (m.in. japońskie Ministerstwo Rolnictwa, Leśnictwa i Rybołóstwa (MAFF) czy też Japonia – wspomnienia z czasów jedwabiu i słomy. Portret miasteczka, Jun’ichi Sagi) wskazują, że dla wielu mieszkańców – szczególnie ludności wiejskiej – ryż nie był częścią codziennej diety. Zazwyczaj jadano go w symbolicznej ilości – do syta pozwalano sobie najadać się nim tylko w święta lub podczas uczt towarzyszących wyjątkowym okolicznościom. 

Nagrodę w postaci jedzenia można więc współcześnie porównać ze skrzynką pełną kosztowności. Wtedy posiadanie kamieni szlachetnych było mniej praktyczne, bo jedzenia było po prostu niewiele – łatwiej dostać od razu ucztę, niż szukać dostawców jakościowego ryżu

Wprowadzenie w japoński folklor

Najbardziej rozpoznawalną historią jest zapewne Rybak w Smoczym Pałacu. Urashima Tarō należy do najstarszych bohaterów japońskiej tradycji opowieści ustnych. Ja spotkałam go już w wielu zestawieniach baśni japońskich, ale muszę przyznać, że adaptacja Patrycji Hyodo-Malewskiej jest wyjątkowo udana i bardzo dobrze skrojona pod dzieci w wieku już od 3 lat.

Co ciekawe, znany dziś motyw uratowania dręczonego żółwia spopularyzował się dopiero pod koniec XIX wieku. I o ile żółwie znane są szerszej publiczności, to z kolei obecność Jizō czy uroczego zwierzątka tanuki pokazuje dzieciom elementy, które nie mają prostych odpowiedników w polskich baśniach. Książka sprawdza się więc zarówno jako zbiór historii z morałem, ale również jako pierwsze, bardzo łagodne wprowadzenie w japoński folklor.

Japońskie bajki dla dzieci II – czy warto?

Patrycja Hyodo-Malewska w biografii zamieszczonej na końcu książki przyznaje, że sama była wychowywana na japońskich baśniach. Jestem więc przekonana, że wybiera do Japońskich bajek dla dzieci te historie, które z jakiegoś powodu zapisały się w jej pamięci oraz bezpośrednio na nią wpłynęły. 

Całość uzupełniają ręcznie wykonane ilustracje Zofii Oczko – bardzo poetyckie, subtelne i dobrze współgrające z baśniowym nastrojem lektury. 

Japońskie bajki dla dzieci II wydaje się być doskonałym potwierdzeniem, że niezależnie od szerokości geograficznej dawne historie próbowały znaleźć odpowiedź na ponadczasowe pytanie: jak żyć, żeby być dobrym człowiekiem? W tych japońskich baśniach dostajemy na nie prostą odpowiedź: pozostawaj skromnym i pomocnym, nie bierz więcej, niż potrzebujesz, oraz pamiętaj, że dobro zawsze wraca.

Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Meico.studio

FAQ – Japońskie bajki dla dzieci II

O czym jest książka Japońskie bajki dla dzieci II?

Japońskie bajki dla dzieci II Patrycji Hyodo-Malewskiej to zbiór czterech klasycznych japońskich opowieści ludowych przedstawionych w formie przystępnej dla współczesnych dzieci. Książka przybliża elementy japońskiego folkloru, a jednocześnie porusza uniwersalne tematy dobroci, skromności, wdzięczności i chciwości.

Jakie bajki znajdują się w Japońskich bajkach dla dzieci II?

W drugim tomie znalazły się cztery opowieści: Kapelusze Jizō, Tocząca się kulka ryżowa, Rybak w Smoczym Pałacu oraz Dar tanuki. Każda z nich pokazuje inny fragment japońskiej tradycji i odwołuje się do charakterystycznych dla tamtejszego folkloru postaci oraz motywów.

Czego uczą japońskie bajki dla dzieci?

W wielu japońskich opowieściach ludowych nagradzane są skromność, dobroduszność, bezinteresowna pomoc i umiejętność cieszenia się tym, co się posiada. Chciwość, egoizm czy próba zdobycia bogactwa za wszelką cenę prowadzą natomiast do niepowodzenia. Dzięki temu dawne historie zachowują uniwersalne i aktualne przesłanie.

Czy trzeba znać pierwszy tom Japońskich bajek dla dzieci?

Nie. Japońskie bajki dla dzieci II jest samodzielnym zbiorem czterech historii i można po niego sięgnąć bez znajomości pierwszej części. Oba tomy łączy natomiast pomysł przybliżania dzieciom klasycznych opowieści z japońskiej tradycji, dlatego warto skompletować oba.

Czy warto przeczytać Japońskie bajki dla dzieci II?

Tak, szczególnie jeśli szukamy książki, która łączy krótkie, atrakcyjne historie z poznawaniem innej kultury. To nie tylko zbiór baśni z morałem, ale również pierwsze spotkanie z japońskim folklorem, jego symbolami i sposobem myślenia o szczęściu, dobroci oraz dostatku.

Artykuł Czego dzieci mogą nauczyć się z japońskich baśni? pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

To książka raczej dla dorosłych, ale jej najważniejszy wniosek dotyczy również dzieci. Baśnie warto czytać. Nie tylko te wygładzone oraz uwspółcześnione. Baśnie są po to, żeby pozwolić sobie czasem na strach i niedogodności nieszczęśliwych zakończeń. Najlepiej oczywiście pod kocem oraz z ciepłym kakao – a także z dorosłym, który kojącym głosem przeczyta: „dawno, dawno temu i daleko stąd”; upewniając, że wszystko co złe, nie znajduje się przecież zbyt blisko nas.

➜ Tytuł: Na końcu wszyscy umierają. Brudna prawda o bajkach dla dzieci
➜ Scenariusz: Lou Lubie
➜ Rysunki: Lou Lubie
➜ Tłumaczenie: Wojciech Birek
➜ Wydawnictwo: Timof Comics
➜ Rok wydania: 2026
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Grimm, Perrault, Basile – jak różnią się ich baśnie

Lou Lubie rozkłada najsłynniejsze historie na części pierwsze i pokazuje, jak bardzo różniły się wersje spisane przez baśniową „trójcę”: braci Grimm, Charles’a Perraulta i Giambattistę Basilego. To trochę jak porównywanie trzech rodzinnych przepisów na sernik. Niby wszyscy zmierzają w tym samym kierunku, ale u jednych są rodzynki, a u drugich ktoś włożył do pieca nie to, co trzeba (i na zbyt długo).

Autorka w sposób niezwykle swobodny i błyskotliwy porządkuje baśnie, dzieli je na kategorie, zagląda do ich źródeł oraz oprawia w ramkę psychoanalizy. Nie zapomina wspomnieć o pochodzeniu dawnych podań ustnych, nawiązuje do popularnych filmów Disney’a, dzieli baśnie według płci i sprawdza procentowy udział mężczyzn oraz kobiet w tych najsłynniejszych historiach. Pochyla się również nad twórczością Andersena oraz rozważa jego utożsamianie się z… Arielką.

Czy dzieci naprawdę trzeba chronić przed każdą strasznostką?

Na końcu wszyscy umierają. Brudna prawda o bajkach dla dzieci sprawiły mi tym większą radość, bo ostatnio pisałam artykuł o Jasiu i Małgosi w nowej interpretacji Stephena Kinga. Tam również pochyliłam się nad współczesnym odbiorem baśni, ale i zagadnieniu związanym ze strachem… sięgania po tego rodzaju literaturę (bo teraz mało kto przekazuje je ustnie). Przecież baśń to jeden z najbezpieczniejszych poligonów do testowania lęku. Baba Jaga jest przerażająca, ale finalnie zostaje skutecznie spacyfikowana. Wilk może połknąć babcię, ale nie wyskoczy spod łóżka na warszawskim Mokotowie.

Oczywiście nie chodzi o to, żeby serwować kilkulatkowi literacki horror na dobranoc. Mam na myśli bardziej to, żeby nie odbierać baśniom ich pierwotnej funkcji. Disneyowskie księżniczki niewiele mają wspólnego z prawdziwymi baśniami. To historie od oswajania tego, co trudne: samotności, zazdrości, śmierci, niesprawiedliwości, głodu, przemocy, straty czy dorastania. 

Brudna prawda bywa potrzebna

Lubie (co za wspaniałe nazwisko!) pokazuje też, że niektóre baśnie znikały albo zmieniały się pod wpływem ówczesnej „poprawności politycznej”. Każda epoka miała własne nożyczki i własną listę niewygodnych tematów. Współcześnie równie chętnie sięgamy po korektor, ale skupiamy się na wymazywaniu czegoś zgoła innego – przemocy, nierówności społecznej, braku różnorodności czy zgody na zniewolenie.

Dlatego Na końcu wszyscy umierają jest taką radosną, inteligentną prowokacją. Śmieszy, ale zarazem nie spłyca. Przypomina, że baśnie nie przetrwały dlatego, że były grzeczne oraz jasno formułowały morały. Przetrwały, bo są uniwersalne i ponadczasowe. Bawią oraz uczą z tą samą intensywnością, co niegdyś. 

To komiks dla dorosłych, ale po jego lekturze łatwiej zrozumieć, dlaczego dzieci też potrzebują baśni – i to tych nie odartych ze wszystkich strasznostek. Jestem absolutnie zachwycona tą książką. Mam nadzieję, że będziecie się przy niej bawić równie dobrze, co ja. Polecam odbiorcom powyżej 16 lat.

Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Wydawnictwa Timof Comics.

FAQ, czyli co warto wiedzieć o Na końcu wszyscy umierają

O czym jest książka Na końcu wszyscy umierają Lou Lubie?

Na końcu wszyscy umierają. Brudna prawda o bajkach dla dzieci to komiks popularnonaukowy o baśniach, ich dawnych wersjach, mrocznych motywach i zmianach, które przez lata wprowadzali autorzy, wydawcy oraz które zmieniały się na skutek kolejnych epok. Lou Lubie pokazuje, że znane historie o Kopciuszku, Roszpunce, Jasiu i Małgosi czy Śpiącej Królewnie wcale nie zawsze były tak grzeczne, jak ich współczesne wersje.

Czy Na końcu wszyscy umierają to książka dla dzieci?

Nie, to książka raczej dla dorosłych i starszych czytelników, choć opowiada o bajkach kojarzonych z dzieciństwem. Jej humor, kontekst kulturowy, odniesienia do przemocy, seksualności, psychoanalizy i historii baśni sprawiają, że najlepiej czytać ją jako błyskotliwy komiks dla dorosłych miłośników literatury, folkloru oraz popkultury.

Dlaczego warto przeczytać Na końcu wszyscy umierają?

Warto, bo Lou Lubie w zabawny i bardzo przystępny sposób pokazuje, skąd wzięły się najsłynniejsze baśnie i jak bardzo różniły się ich wersje spisane przez braci Grimm, Charles’a Perraulta czy Giambattistę Basilego. To książka, po której inaczej patrzy się na klasyczne bajki, ich morały, okrucieństwo i ukryte społeczne mechanizmy.

Artykuł Na końcu wszyscy umierają – recenzja humorystycznej oraz przenikliwej analizy baśni pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Wydana przez Fundację Musszelka zachwyca nie tylko formą, ale także tym, w jaki sposób mówi o doświadczeniu bycia matką: z czułością, mądrością i bez powielanych klisz. To jeden z tych tytułów, który może stać się ważnym prezentem na Dzień Matki, ale też prawdziwie poruszyć kobiety przygotowujące się do porodu oraz te, które już od dawna noszą w sobie własne opowieści o macierzyństwie.

➜ Tytuł: Opowieści matek
➜ Autorka: Beata Frankowska
➜ Ilustracje: Czarli Bajka
➜ Wydawnictwo: Fundacja Musszelka
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

O czym są Opowieści matek i dlaczego to książka inna niż wszystkie?

Jest to książka, która nie podsuwa gotowych odpowiedzi, nie rozpisuje emocji w punktach i nie zamienia doświadczenia kobiety w zbiór praktycznych porad. Zamiast tego sięga po baśnie, mity i opowieści, czyli formy, które od wieków pomagały ludziom oswajać to, co najtrudniejsze do wypowiedzenia wprost. Macierzyństwo zostaje ukazane tutaj nie jako jednorodne i przewidywalne doświadczenie, lecz jako droga – pełna tęsknoty, nadziei, lęku, zmęczenia, miłości oraz przemiany.

Opowieści matek to książka skomponowana z czterech historii. Beata Frankowska nie zestawia ich ze sobą przypadkowo. Układa je według wyraźnej logiki, prowadząc czytelniczkę przez różne odsłony macierzyństwa oraz pokazując, że każda z tych dróg może wyglądać inaczej, a mimo to posiadać znaczące punkty styczne.

Cztery opowieści z czterech stron świata, czyli przemyślana droga przez macierzyństwo

W tej książce bardzo wyraźnie daje się odczuć, że dobór historii został przemyślany nie tylko pod kątem logicznym czy nawet literackim, ale też emocjonalnym. Każda z opowieści wnosi do narracji coś innego – razem tworząc wielogłos o pragnieniu posiadania dziecka, rodzeniu się do nowej roli, odpowiedzialności, stracie i sile matczynej więzi. Czytelniczka otrzymuje więc mapę doświadczeń, które wzajemnie się dopełniają i dopiero razem tworzą pełny obraz macierzyństwa.

Istotne jest również to, że każda z opowieści poprzedzona zostaje osobistym komentarzem autorki. Beata Frankowska dzieli się własnym doświadczeniem macierzyństwa i pokazuje, w jaki sposób te historie sprawdziły się w jej życiu – albo w życiu osób z jej bliskiego otoczenia. Dzięki temu książka zyskuje intymność, prawdę (żeby nie napisać, że staje się autentyczna) oaz wrażenie realnego towarzyszenia i bycia blisko czytelniczki.

Grenlandzka historia Kakuarszuk jako baśń o porodzie i wewnętrznym odrodzeniu

Pierwsza opowieść, historia Kakuarszuk z Grenlandii, należy do najpiękniejszych i najbardziej symbolicznych fragmentów całej książki. To baśń o kobiecie, która bardzo pragnie dziecka, ale nie może osiągnąć celu – mimo stosowanych rytuałów i prób. Jej droga okazuje się dłuższa, bardziej samotna oraz naznaczona wymagającą wędrówką. Nie prowadzi jednak tylko do spełnienia marzenia o macierzyństwie, lecz także do głębokiej przemiany wewnętrznej.

To właśnie przy okazji tej historii Opowieści matek najpełniej pokazują, że narodziny dziecka nie są jedynie biologicznym wydarzeniem w życiu kobiety. W tej historii poród staje się doświadczeniem duchowym, niemal inicjacyjnym. Kakuarszuk musi najpierw sama narodzić się na nowo, aby mogła zostać matką. 

Bardzo poruszający jest także obraz przyszłego dziecka przedstawionego jako lisek, który prowadzi swoją matkę przez poród. To opowieść eteryczna, delikatna i nasycona symbolami, a jednocześnie niosąca otuchę. Może być pociechą dla kobiet, które spodziewają się dziecka i przygotowują się do porodu.

Szindo z Tanzanii i opowieść o zmęczeniu, miłości oraz sile słów

Druga baśń, pochodząca z Afryki Wschodniej, wprowadza prostszą, bardziej bezpośrednią narrację, ale nie mniej porusza w ogólnym rozrachunku. Szindo jest samotną kobietą, której prośby zostają wysłuchane i która otrzymuje w darze dzieci. Kocha je, troszczy się o nie, ale czasami doświadcza także zmęczenia oraz napięcia. W chwili złości wypowiada słowa, które przynoszą bolesną – mogłoby się wydawać, że nieodwracalną w skutkach – konsekwencję. To historia niezwykle oszczędna, a przy tym bardzo przemawiająca do wyobraźni odbiorców.

Ta baśń nie idealizuje matki. Nie udaje, że miłość macierzyńska wymazuje frustrację, bezsilność czy przemęczenie. Przypomina jednak, że zmęczenie nie unieważnia odpowiedzialności za wypowiadane słowa. To baśń o kruchości relacji i o tym, jak wiele znaczy sposób, w jaki mówimy do dzieci. Ujmująca, mądra oraz mocno zapadająca w pamięć.

Przedwojenne Piaseczno, pamięć i historia matczynego doświadczenia

Szczególne miejsce w książce zajmuje opowieść osadzona bliżej naszego kulturowego kręgu, w przedwojennym, żydowskim Piasecznie. To właśnie tutaj Opowieści matek zaczynają jeszcze mocniej przekraczać granicę między baśnią a historią, między symboliczną narracją a pamięcią o świecie, którego już nie ma. 

Ta część wnosi do zbiorku dodatkową głębię, bo macierzyństwo przestaje być jedynie doświadczeniem osobistym, a zaczyna łączyć się także z tradycją, dziedziczeniem, opowieścią wspólnoty i losem kobiet wpisanych w konkretny czas i miejsce.

Właśnie dzięki temu książka Beaty Frankowskiej nie jest tylko zbiorem pięknych historii z odległych stron świata. Pokazuje, że opowieści matek są obecne także tu, blisko nas, w naszej kulturowej pamięci. To ważny kontrapunkt dla wcześniejszych baśni, bo przypomina, że doświadczenie macierzyństwa ma wymiar uniwersalny, ale zawsze przeżywane jest w określonym świecie, pośród konkretnych ludzi, języków czy historii.

Demeter i Persefona na nowo, czyli mit widziany oczami matki

Ostatnia opowieść przenosi czytelniczkę na Kretę i sięga po jeden z najbardziej rozpoznawalnych mitów, historię Demeter oraz Persefony. Mogłoby się wydawać, że to opowieść dobrze znana, niemal oswojona przez kulturę. W interpretacji Beaty Frankowskiej zyskuje jednak inny wymiar. Tym razem najważniejsza staje się perspektywa matki, kobiety, która cierpi, szuka i nie godzi się z utratą dziecka – połączona z dialogiem z córką.

To bardzo ciekawy wybór, bo właśnie w tym micie szczególnie wyraźnie widać, że macierzyństwo nie jest doświadczeniem zamkniętym wyłącznie w trosce oraz czułości. Niesie także lęk przed stratą, rozpacz po rozdzieleniu i bunt wobec tego, co nieodwracalne. Dzięki temu finał książki ma szczególny ciężar emocjonalny. Pokazuje, że opowieści matek nie kończą się na narodzinach ani nawet na codziennej opiece. Są również historiami o oddzielaniu, przemijaniu i próbie pogodzenia się z tym, na co nie mamy wpływu.

Macierzyństwo jako pragnienie, przemiana i duchowa podróż

Wszystkie te historie, choć tak różne, osadzają się na wspólnym fundamencie. Jest nim pragnienie macierzyństwa i gotowość, by wejść na drogę, która nie będzie prosta. Bohaterki Opowieści matek chcą zostać matkami albo już nimi są, ale ich doświadczenie nigdy nie okazuje się łatwe, szybkie ani powierzchowne. Bardzo często jest związane z samotnością, duchowością oraz prowadząi do zmian znacznie głębszych niż sam fakt pojawienia się dziecka.

To właśnie ten aspekt sprawia, że książka może poruszyć tak różne kobiety. Dla jednych będzie opowieścią o nadziei i oczekiwaniu, dla innych o zmęczeniu i odpowiedzialności, a dla jeszcze kolejnych stanie się historią o utracie i trwaniu przy tym, co najważniejsze. Macierzyństwo nie zaczyna się i nie kończy w jednym konkretnym momencie. Jest procesem zmieniającym kobietę od wewnątrz.

Dlaczego Opowieści matek mogą poruszyć przyszłe i obecne mamy?

Najcenniejsze w tej książce wydaje się to, że nie upraszcza ona kobiecego doświadczenia. Nie narzuca jednej definicji matki, nie podpowiada, co powinno się czuć, i nie redukuje macierzyństwa do społecznie akceptowanych norm. 

Zamiast tego proponuje coś znacznie bardziej wartościowego: uznania złożoności. To dlatego Opowieści matek mogą być ważne zarówno dla kobiet przygotowujących się do porodu, pragnących dziecka, jak i dla tych, które już mają za sobą wiele własnych doświadczeń związanych z macierzyństwem. 

Wizualny aspekt książki

Ogromną rolę w odbiorze książki odgrywa również jej warstwa wizualna. Ilustracje Czarli Bajki są integralną częścią opowieści – dopowiadają emocje, wzmacniają symbolikę oraz budują aurę książki eterycznej, zmysłowej i mocno zanurzonej w kobiecej wrażliwości. To obrazy, które ukazują zarówno różnorodność jak i podobieństwa.

Równie ważne jest samo wydanie. Płócienny grzbiet, tłoczona okładka i dopracowana forma sprawiają, że Opowieści matek są pięknym przedmiotem, a nie tylko nośnikiem poruszających treści. To publikacja, którą chce się podarować bliskiej osobie, zatrzymać na półce, niespiesznie otwierać, podziwiać i do której chce się wracać. Fundacja Musszelka słynie zresztą z pięknych książek, wystarczy wspomnieć o poprzednich: Jestem Ciemnością czy Opowieści Ziemi.

Najpiękniejsza książka na Dzień Matki? Dlaczego ten tytuł ma w sobie coś wyjątkowego

Jeżeli szukacie książki na Dzień Matki, która naprawdę poruszy i zostanie z kimś na dłużej – Opowieści matek wydają się wyborem wyjątkowo trafnym. To tytuł piękny, wzruszający i mądry. Oferuje czytelniczce w niemal każdym wieku doświadczenie spotkania z opowieściami, które pomagają lepiej rozumieć macierzyństwo.

Bezapelacyjnie, ta książka ma w sobie potencjał, by stać się ważnym prezentem. Nie tylko dla mamy, która od dawna nosi w sobie własne historie, ale także dla kobiety stojącej dopiero u progu nowego etapu życia. To jeden z tych tytułów, który można wręczyć z poczuciem, że podarowuje się nie rzecz, ale wzruszenia i przestrzeń do przeżywania.

Opowieści matek – książka o macierzyństwie, do której chce się wracać

Największą wartością książki Beaty Frankowskiej jest chyba to, że doświadczenie obcowania z nią, nie kończy się po jednym czytaniu. Zostaje w pamięci, powraca do czytelniczek za pośrednictwem obrazów, zdań, emocji i skojarzeń. Każda z opowieści niesie własne przesłanie, ale razem tworzą całość, która może towarzyszyć kobietom w różnych momentach życia. Nie tylko wtedy, gdy czekają na dziecko, ale także wtedy, gdy próbują zrozumieć własne doświadczenie macierzyństwa, jego piękno, niejednoznaczności i trud. Polecam to małe dzieło sztuki dojrzałym odbiorcom.

Dostępność książki sprawdzajcie na stronie Fundacji Musszelka.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

O czym są Opowieści matek?

Opowieści matek to zbiór czterech baśni i opowieści z różnych stron świata, które podejmują temat macierzyństwa, pragnienia dziecka, porodu, opieki, straty i wewnętrznej przemiany kobiety.

Dla kogo jest książka Opowieści matek?

To książka dla przyszłych i obecnych mam, ale także dla kobiet, które szukają literatury o macierzyństwie napisanej z czułością, symboliką i bez uproszczeń. Może poruszyć zarówno kobiety przygotowujące się do porodu, jak i te, które już mają własne doświadczenia związane z byciem matką.

Czy Opowieści matek to dobra książka dla przyszłej mamy?

Tak, ponieważ nie jest typowym poradnikiem, lecz literacką i emocjonalną opowieścią o drodze do macierzyństwa. To tytuł, który może dodać otuchy, skłonić do refleksji i towarzyszyć kobiecie w ważnym momencie jej życia.

Czy Opowieści matek nadają się na prezent na Dzień Matki?

Tak, to bardzo trafiony prezent na Dzień Matki dla osób, które cenią piękne, mądre i poruszające książki. Walory literackie łączą się tu z wyjątkową oprawą graficzną oraz estetycznym wydaniem.

Jakie historie znajdują się w książce Opowieści matek?

Książka zawiera cztery opowieści inspirowane różnymi tradycjami i kulturami. Prowadzą one czytelniczkę od Grenlandii i Tanzanii, przez przedwojenne Piaseczno, aż po Kretę i mit o Demeter oraz Persefonie.

Jakie tematy poruszają Opowieści matek?

Książka porusza takie tematy jak pragnienie macierzyństwa, poród, zmęczenie, odpowiedzialność, więź z dzieckiem, utrata, przemijanie i duchowa przemiana kobiety.

Kto stworzył książkę Opowieści matek?

Autorką tekstu jest Beata Frankowska, a ilustracje przygotowała Czarli Bajka. Książkę wydała Fundacja Musszelka.

Dlaczego Opowieści matek można nazwać baśniami o macierzyństwie?

Bo książka wykorzystuje formę baśni i mitu, by opowiedzieć o doświadczeniach matek w sposób symboliczny, poetycki i uniwersalny. Dzięki temu mówi o macierzyństwie głębiej niż wiele książek opartych wyłącznie na dosłowności.

Artykuł Opowieści matek – piękna książka dla przyszłych i obecnych mam. Baśnie o macierzyństwie pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

➜ Tytuły: Baśnie Japońskie 1, Baśnie Japońskie 2, Baśnie Japońskie 3
➜ Autorzy: Yei T. Ozaki, autor zbiorowy
➜ Ilustracje: Zuzanna Smolińska
➜ Tłumaczenie: Adrianna Wosińska
➜ Wydawnictwo: Kirin
➜ Rok wydania: 2025/2026
➜ Objętość: prawie jak encyklopedia!
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: wybitna

Dlaczego tradycyjne baśnie mówią o Japonii więcej niż niejeden reportaż?

Jak wielu współczesnych ludzi, także i ja mam ogromną słabość do kultury Japonii. Zagłębianie się w nią poprzez literaturę, gry, filmy czy seriale sprawia mi dużo radości i satysfakcji. Niewiele jednak tytułów może przynieść tak szeroki kontekst oraz zrozumienie rozmaitych niuansów jak tradycyjne baśnie.

To właśnie w nich – w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie – ukryty jest kod kulturowy. Mentalność, system wartości, relacja człowieka z naturą, stosunek do obowiązku, honoru, wstydu, duchowości. Dlatego trzy tomy Baśni japońskich, o których opowiadam poniżej, nie są tylko literaturą piękną. Są przewodnikiem po Japonii.

Baśnie japońskie – co mówią o mentalności i moralności Japończyków?

Z jednej strony wszystkie kilkadziesiąt baśni, które zawarto w tej serii, jest różnorodnych – każda opowiada o innych bohaterach i problematyce. Z drugiej jednak wyraźnie wyłaniają się z nich wspólne przymioty bliskie mentalności ludzi z tego kraju.

Szacunek dla natury

W mitologii i folklorze Japonii natura jest nie tylko tłem, lecz często obstawia się ją w roli pełnoprawnego uczestnika historii. Góry, rzeki, drzewa, zwierzęta – wszystko może być zamieszkane przez duchy (kami). Człowiek nie dominuje nad światem przyrody, ale współistnieje z nim, więc musi go także szanować.

Moralność wynikająca z konsekwencji

Baśnie japońskie często są surowsze niż te europejskie. Dobro zostaje nagrodzone, ale zło może być dotkliwie ukarane. To opowieści, które zdecydowanie uczą (a właściwie uczyły) odpowiedzialności za własne czyny.

Wartość obowiązku i lojalności

Motyw oddania, wierności danemu słowu czy poświęcenia dla rodziny (szczególnie rodziców) pojawia się regularnie. Widać w nich echo etosu samurajskiego i głęboko zakorzenione poczucie obowiązku wobec wspólnoty.

Duchowość, która przenika do codzienności

Granica między światem realnym a nadprzyrodzonym często się zaciera. Duchy, demony, zwierzęta przybierające ludzką postać – to część naturalnego porządku rzeczy.

Dzięki wielu redakcyjnym uwagom w nowych wydaniach otrzymujemy szerszy kontekst kulturowy, a nawet językowy. Objaśnienia terminów, odniesienia do wierzeń shintō czy buddyzmu pozwalają czytać te historie jako część większej całości. Choć baśnie są ,,tylko” wymyślonymi historiami – zawierają w sobie pewną prawdę, która pozwala nam lepiej rozumieć Japończyków. 

Nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin – co się zmieniło?

Pamiętam, jak wiele lat temu pisałam o Baśniach japońskich w wydaniu z opracowaniem graficznym Krzysztofa Wosińskiego. Była to jedna z moich pierwszych recenzji na tej stronie. Ubolewałam wtedy nad brakiem twardej oprawy – przy tak klasycznym zbiorze aż prosiło się o wydanie bardziej kolekcjonerskie.

Nowe wydania przeszły moje oczekiwania.

• tomy otrzymały solidną, twardą oprawę (choć są też dostępne w miękkich oprawach – to ukłon dla tych, którzy podróżują z książkami),
• opracowanie graficzne przygotowała Zuzanna Smolińska,
• we wnętrzu znajdziemy kolorowe ilustracje, które zachwycają oraz wspaniale budują klimat opowieści.

To wydanie, które można postawić na półce obok najpiękniejszych klasyków literatury.

Trzy tomy – czy warto mieć wszystkie?

Pod względem tekstowym tom pierwszy to 1:1 to samo tłumaczenie i zestawienie klasycznego zbioru Baśni Japońskich autorstwa Yei Theodory Ozaki z wydania z 2016 roku. To podstawowy zestaw opowieści, który przez dekady kształtował zachodnią percepcję japońskiego folkloru.

Jednak dwa kolejne tomy to już zbiór baśni różnych autorów i źródeł. I właśnie ta różnorodność punktów widzenia może być tym przesądzającym argumentem, dla którego warto mieć cały komplet.

Baśnie jako klucz do współczesnej Japonii

Czytając te opowieści, zaczynamy dostrzegać, skąd w japońskiej popkulturze tak silna jest obecność duchów, demonów czy istot zmiennokształtnych. Dlaczego często mamy do czynienia z melancholią, subtelnością, ale i pewną moralną surowością czy niedostępnością. 

Baśnie japońskie pozwalają lepiej rozumieć nie tylko dawne wierzenia, ale i współczesne anime, literaturę czy gry inspirowane mitologią. Są punktem wyjścia oraz fundamentem do poznawania tego kraju. 

Jeśli ktoś pyta mnie dziś, od czego zacząć przygodę z tradycyjną literaturą Japonii, odpowiedź jest prosta: od baśni. I najlepiej od razu sięgnąć po nowe wydania od Kirin, które łączy klasyczny tekst z elegancką oprawą oraz sumiennym opracowaniem. Polecam czytelnikom powyżej 13 roku życia.

Sprawdzajcie dostępność Baśni Japońskich na stronie wydawnictwa Kirin.

FAQ – Baśnie japońskie i nowe wydania od Wydawnictwa Kirin

Czym są baśnie japońskie?

Baśnie japońskie to tradycyjne opowieści ludowe przekazywane z pokolenia na pokolenie. Łączą elementy mitologii shintō, buddyzmu, folkloru i moralnych przypowieści. Występują w nich duchy, demony (yokai), smoki oraz bohaterowie poddawani próbom charakteru.

Dlaczego baśnie japońskie pomagają zrozumieć kulturę Japonii?

Baśnie ukazują kluczowe wartości japońskiej mentalności: szacunek dla natury, lojalność, odpowiedzialność za czyny, znaczenie obowiązku i harmonii społecznej. Dzięki nim łatwiej zrozumieć zarówno dawną duchowość, jak i współczesną kulturę Japonii.

Czym wyróżniają się nowe wydania Baśni japońskich od Wydawnictwa Kirin?

Nowe wydania otrzymały twardą oprawę, eleganckie opracowanie graficzne oraz kolorowe ilustracje Zuzanny Smolińskiej. Dodatkowo zawierają redakcyjne przypisy i kontekst kulturowy, które pomagają lepiej zrozumieć realia dawnych opowieści.

Czy tekst w tomie pierwszym różni się od wcześniejszego wydania?

Nie. Tom pierwszy to to samo tłumaczenie klasycznego zbioru Baśni Japońskich autorstwa Yei Theodory Ozaki, znane z wcześniejszego wydania. Zmianie uległa przede wszystkim oprawa graficzna i jakość wydania.

Artykuł Baśnie japońskie jako przewodnik po kulturze Japonii – recenzja nowych wydań pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Wydana przez Meico Studio w 2025 roku, w formacie kwadratu, na starannie dobranym papierze i z dopracowaną typografią, zachwyca jakością edytorską. Ilustracje Julii Tojko Łyczkowskiej są z kolei miękkie, delikatne oraz idealnie korespondują z charakterem zawartych w tomie baśni. To obrazy, które dopełniają tekst, budując nastrój spokoju i skupienia.

➜ Tytuł: Japońskie bajki dla dzieci
➜ Autorka adaptacji: Patrycja Hyodo-Malewska
➜ Ilustracje: Julia Tojko Łyczkowska
➜ Wydawnictwo: Meico Studio
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla najmłodszych , dla tych co sami jeszcze nie czytają, ale dużo już rozumieją , dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Cztery baśnie, jedno uniwersalne przesłanie

Książka zawiera cztery krótkie opowieści, które można przeczytać podczas jednego wspólnego posiedzenia. Każda z nich opiera się na motywach zwierząt i porusza inne zagadnienie, jednak wszystkie łączy wyraźny, ponadczasowy przekaz.

Bajka o myszkach przypomina o umiejętności dostrzegania tego, co wartościowe i bliskie, nawet wtedy, gdy wydaje się to niepozorne. Historia małpy i kraba uczy odpowiedzialności za własne czyny, empatii i wiary w sprawiedliwość. W zbiorze pojawia się również legenda o Maneki-neko, szczęśliwym kocie, który w japońskiej kulturze jest symbolem pomyślności.

To opowieści krótkie, ale pełne treści. Ich współczesny, przystępny język zachowuje klasyczne elementy baśniowego „dawno, dawno temu”, dzięki czemu Japońskie bajki dla dzieci stają się nostalgicznym doświadczeniem nawet dla tych, którzy wcześniej ich nie znali.

Znaczenie zwierząt w kulturze japońskiej

Kiedy myślę o japońskich opowieściach, za każdym razem mam przed oczami postaci lisa, sowy, niedźwiedzia, małpy czy królika. W tym zbiorze zwierzęta także pełnią bardzo znaczące role, niosąc ze sobą konkretne znaczenia. Myszy w japońskiej symbolice często łączone są z bogactwem i opieką bóstwa Daikoku, a także z zaradnością i umiejętnością przetrwania w każdych warunkach.

Królik, a już szczególnie królik z Księżyca, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych motywów japońskiego folkloru. Według legendy królik mieszka na Księżycu i przygotowuje mochi, a jego postać symbolizuje dobroć, ofiarność i cykliczność natury, co doskonale współgra z przesłaniem płynącym z opowiastki z Japońskich bajek dla dzieci.

Małpa w japońskich wierzeniach bywa zarówno figlarna, jak i pouczająca. Z kolei krab kojarzony jest z opowieściami o sprawiedliwości i konsekwencji złych czynów. Maneki-neko, szczęśliwy kot z uniesioną łapką, to symbol szczęścia, powodzenia i dobrobytu. W bajce przytoczonej przez Patrycję Hyodo-Malewską staje się pomnikiem dla kota, który ocalił kiedyś samuraja.

Dzięki tego rodzaju tropom Japońskie bajki dla dzieci mogą być nie tylko książką do czytania, ale także pierwszym krokiem w stronę poznawania kultury Kraju Kwitnącej Wiśni.

Ilustracje, które tworzą świat opowieści

Ilustracje w Japońskich bajkach dla dzieci zasługują na osobny akapit, bo one także w dużej mierze tworzą atmosferę tej książki. Julia tojko Łyczkowska sięga po miękką, subtelną kreskę i przygaszoną paletę barw, dzięki czemu świat bohaterów zyskuje aurę baśniowego zawieszenia pomiędzy snem a jawą.

Wiele lat temu miałam przyjemność współpracować z tą artystką – to właśnie ona stworzyła okładkę do mojego pierwszego audiobooka W kim zakochał się Księżyc (okładkę, która wciąż bardzo mi się podoba). Dziś z ogromną przyjemnością widzę, jak jeszcze bardziej rozwinął się jej styl. Z ciekawością będę obserwować dalsze poczytania tej ilustratorki.

Dla kogo jest ta książka

Książka Japońskie bajki dla dzieci najlepiej sprawdzi się dla odbiorców w wieku 3/4+, jako wspólna lektura na dobranoc lub spokojne popołudnie spędzane w gronie najbliższych. To także doskonały wybór dla rodziców i nauczycieli, którzy chcą wprowadzać dzieci w świat baśni innych kultur.

Mam poczucie, że układ opowieści w tym zbiorze nie jest przypadkowy, kolejność prowadzi czytelnika przez różne wątki emocjonalne i wartości, budując spójną całość. Japońskie bajki dla dzieci to prawdziwy skarb na półce – książka, która łączy piękną formę z mądrą treścią. Jako wielka fanka baśni uważam ją za lekturę obowiązkową. To idealny początek przygody z japońskimi opowieściami i kulturą, a także dowód na to, że krótkie historie mogą nieść bardzo głębokie przesłania. Sprawdzajcie jej dostępność na stronie Meico Studio.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

Dla jakiego wieku przeznaczone są Japońskie bajki dla dzieci?

Najlepiej sprawdzą się dla dzieci w wieku 3–4+, czytane wspólnie z dorosłym.

Ile opowieści znajduje się w książce?

W zbiorze znajdują się cztery krótkie baśnie japońskie.

Czy książka nadaje się na prezent?

Tak. Staranna oprawa, piękne ilustracje i uniwersalny przekaz czynią ją bardzo dobrą propozycją prezentową.

Artykuł Japońskie bajki dla dzieci – recenzja baśni Patrycji Hyodo-Malewskiej pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Urodziny Króla Zimy to krótka, ale pięknie ilustrowana baśń Jonathana Freedlanda, która powstała na bazie tekstu Ulricha A. Boschwitza. Polskie wydanie z obrazkami Emily Sutton ukazało się nakładem wydawnictwa Kropka, a jego pierwowzór – King Winter’s Birthday – ma zaskakująco poważną, historyczną genezę.

➜ Tytuł: Urodziny Króla Zimy
➜ Autor: Jonathan Freedland (na bazie opowiadania Ulricha A. Boschwitza)
➜ Ilustracje: Emily Sutton
➜ Tłumaczenie: Natalia Rusinek
➜ Wydawnictwo: Kropka
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla najmłodszych , dla tych co sami jeszcze nie czytają, ale dużo już rozumieją , dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Jaka historia kryje się za książką Urodziny Króla Zimy?

Za współczesną wersję tej historii odpowiada Jonathan Freedland – dziennikarz „Guardiana” i autor książek historycznych oraz thrillerów.  Urodziny Króla Zimy są jego debiutem w kategorii klasycznej baśni obrazkowej. Inspiracją do tego wyzwania, był odnaleziony po latach rękopis niemieckiego pisarza żydowskiego pochodzenia, Ulricha Alexandra Boschwitza.

Boschwitz napisał swoją baśń King Winter’s Birthday: A Fairy Tale w 1939 roku w obozie jenieckim na wyspie Man, gdzie trafił jako „wrogi cudzoziemiec” po ucieczce z nazistowskich Niemiec. Tekst – razem z rysunkami wykonanymi przez jego matkę – przeleżał kilkadziesiąt lat w archiwum w Nowym Jorku, zanim odkryło go wydawnictwo Pushkin Press. Tę historię poszerzoną o jeszcze kilka faktów przeczytacie na końcu książki Urodziny Króla Zimy.

Freedland nie odwzorował tej historii 1:1. Potraktował pierwowzór jako punkt odniesienia i napisał nową wersję, skierowaną do młodszych dzieci – akcentując wątek znaczenia równowagi w świecie przyrody. Autorką polskiego przekładu jest Natalia Rusinek.

O czym opowiada ta zimowa baśń?

Nadeszły urodziny Króla Zimy i władca za wszelką cenę chce, żeby jego przyjęcie w tym roku było naprawdę wyjątkowe. Postanawia zaprosić więc na nie rodzeństwo: Królową Wiosnę, Króla Lata i Królową Jesieni. Natura daje Królowi Zimy znaki, że może to nie być najlepszy pomysł. On jednak mocno obstawia przy swoim pomyśle. Zależy mu, żeby w ten dzień mieć rodzinę blisko siebie i dzielić z nimi swoją radość.

Podczas gdy w pałacu trwa pełna przepychu uczta, na zewnątrz zaczyna dziać się coś niedobrego. Słońce praży w środku zimy, wiosenne delikatne rośliny walczą ze śniegiem, a jesienne deszcze zalewają pola. A to wszystko dlatego, że cztery pory roku spotkały się w tym samym miejscu i czasie. W kluczowym momencie baśni Król Zimy i jego rodzeństwo muszą podjąć decyzję – czy dalej powinni cieszyć się swoim towarzystwem i nie zważać na innych, czy jednak czas wziąć odpowiedzialność za swoje czyny.

Baśń o porach roku, równowadze i odpowiedzialności

Urodziny Króla Zimy są ciekawym połączeniem klasycznej baśniowej kreacji z bardzo współczesnym sposobem postrzegania świata. Na pierwszym planie mamy oczywiście baśń o porach roku: Król Zimy, Król Lata, Królowe Wiosny i Jesieni. Ta „obsada” sprawia, że książka świetnie nadaje się do rozmów z dziećmi o zmianach pór roku, cyklu natury, czasie i rytmie, w którym funkcjonuje świat przyrody. 

Istotniejsze wydaje się jednak to, co dzieje się między zdaniami. Książka stawia spory nacisk na pytanie o odpowiedzialność jednostki za losy świata. Król Zimy, kierując się tęsknotą oraz egoistycznym pragnieniem „najlepszych urodzin”, ingeruje w podstawową zasadę: każda pora roku ma swój czas i swoje miejsce. Skutki tej decyzji są zaskakująco poważne, momentami bliskie obrazom znanym z rozmów o kryzysie klimatycznym: powodzie, susze, obumarłe plony.

Freedland pisał w eseju dla „Guardiana”, że zależało mu na opowieści o świecie, który traci naturalną równowagę, a także o konieczności „naprawienia” tego stanu – nawet jeśli cena tego ma być wysoka oraz pełna poświęceń. To sprawia, że Urodziny Króla Zimy można czytać na dwóch poziomach:

• jako prostą baśń o rodzeństwie i tęsknocie za bliskością,
• i jako metaforę współczesnych lęków: ekologicznych, klimatycznych, związanych z nadmierną ingerencją człowieka w naturę.

To rzadkie połączenie – baśń, którą każdy, w zależności od wieku, odbierze w zupełnie inny, ale każdorazowo bardzo ważny sposób.

Pamięć o Ulrichu Alexanderze Boschwitzu

Dla dorosłego czytelnika niezwykle poruszający będzie także kontekst historyczny Urodzin Króla Zimy. Ulrich Alexander Boschwitz, autor pierwotnej wersji opowieści, był młodym pisarzem żydowskiego pochodzenia, który uciekł przed nazizmem, lecz ostatecznie zginął w wieku 27 lat, gdy statek, którym płynął, został storpedowany przez niemiecki okręt podwodny.

W tym świetle Urodziny Króla Zimy funkcjonuje jak rodzaj literackiego pomnika: to baśń, która wraca do czytelników po 85 latach, w nowej odsłonie, ale wciąż nosząc w sobie ślad autora, którego życie drastycznie przerwała wojna. To poruszający kontekst, który sprawia, że lektura wydaje się mieć jeszcze większe znaczenie.

Ilustracje Emily Sutton – klasyczna baśń w nowoczesnym wydaniu

Na poziomie wizualnym Urodziny Króla Zimy są książką bardzo konsekwentną. Ilustracje Emily Sutton – znanej między innymi z licznych picturebooków publikowanych przez brytyjskie wydawnictwa – łączą w sobie klimat klasycznych angielskich ilustracji z wyraźnie współczesnym postrzeganiem komponowania kadrów. Obrazki pozwalają wyraźnie odróżnić każdą z pór roku: chłodne, szkliste zielenie i błękity zimy, świetliste pastele wiosny, nasycone barwy lata oraz przygaszone, miodowe odcienie jesieni.

To ilustracje, które z jednej strony są wyraźnie „dziecięce” – z wieloma szczegółami do wyszukiwania. Z drugiej zaś zostawiają przestrzeń na emocje: samotność Króla Zimy po wyjeździe rodzeństwa to obrazek, który broni się bez słów.

Dla kogo są Urodziny Króla Zimy?

Polecam tę książkę dzieciom w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym – mniej więcej dla przedziału 3–8 lat. Urodziny Króla Zimy to jedna z ciekawszych zimowych premier dla dzieci ostatnich lat:

• łączy głęboko osadzoną historię literacką z nowoczesną adaptacją,
• wprowadza do świata małego czytelnika trudne pojęcie równowagi w naturze w sposób absolutnie zrozumiały,
• proponuje wizualną ucztę.

Jest to baśń, która może stać się pretekstem do rozmów o odpowiedzialności, przemijaniu, cyklu natury i o tym, jak literatura potrafi powrócić z zakurzonych archiwów do rąk współczesnego czytelnika. Dostępność Urodziny Króla Zimy możecie sprawdzać na stronie wydawnictwa Kropka.

FAQ Urodziny Króla Zimy, czyli pytania, na które warto znać odpowiedź

1. O czym jest książka Urodziny Króla Zimy?

To zimowa baśń o Królu Zimy, który zaprasza rodzeństwo: Wiosnę, Lato i Jesień – na swoje urodziny. Ich spotkanie zaburza równowagę natury i prowadzi do chaosu w świecie ludzi oraz zwierząt. To opowieść o odpowiedzialności, cyklu pór roku i potrzebie harmonii.

2. Kto jest autorem Urodzin Króla Zimy?

Adaptacji dokonał Jonathan Freedland, znany brytyjski pisarz i dziennikarz „Guardiana”. Historia bazuje na odnalezionej po latach baśni Ulricha Alexandra Boschwitza – niemieckiego pisarza żydowskiego pochodzenia, który zginął podczas II wojny światowej.

3. Dla jakiego wieku jest ta książka?

Polskie wydanie polecam dla dzieci od około 3–8 lat. Młodsze dzieci potraktują ją jako klasyczną baśń, natomiast starsze dostrzegą w niej wątek ekologiczny i metaforyczny.

4. Jakie tematy porusza Urodziny Króla Zimy?

Książka mówi o porach roku, równowadze w naturze, tęsknocie rodzeństwa, odpowiedzialności za świat oraz skutkach egoistycznych decyzji. Ma wyraźny wątek ekologiczny.

5. Czy książka oparta jest na prawdziwej historii?

Tak. Inspiracją był niepublikowany rękopis Ulricha Alexandra Boschwitza napisany podczas internowania w czasie wojny. Po latach został odnaleziony, a Freedland stworzył jego współczesną adaptację.

6. Kto zilustrował Urodziny Króla Zimy?

Za ilustracje odpowiada brytyjska ilustratorka Emily Sutton, znana z klasycznie stylizowanych obrazów pełnych detali i baśniowej atmosfery.

7. Jakie wartości i przesłanie niesie ta baśń?

Książka uczy, że każda pora roku ma swoje miejsce i czas, a naruszenie tej równowagi może przynieść poważne konsekwencje. Podkreśla wagę odpowiedzialności, samoograniczenia i dbania o naturalny porządek.

8. Czy Urodziny Króla Zimy nadają się do pracy w szkole lub przedszkolu?

Tak. To idealny materiał do rozmów o cyklu pór roku, ekologii, klimacie, emocjach oraz o tym, jak decyzje jednej osoby wpływają na innych. Sprawdza się jako książka na zajęcia zimowe i ekologiczne.

9. Czy książka jest smutna?

Jest momentami melancholijna – szczególnie finał związany z samotnością Króla Zimy – ale kończy się przywróceniem równowagi i spokojem. To emocjonalnie „bezpieczna” baśń, oswojona wizualnie przez przyjazne ilustracje.

10. Czy warto kupić Urodziny Króla Zimy na prezent?

Tak. To pięknie wydana, wartościowa baśń, która spodoba się zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Jest dobrym wyborem na zimowy prezent, mikołajki lub książkę na każdą porę roku do rodzinnego czytania.

Artykuł Urodziny Króla Zimy – recenzja baśni o porach roku z historią w tle pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Nakładem wydawnictwa Noir sur Blanc ukazały się już Cudowne kuracje doktora Popotama oraz Królik, królewna i marmolada – książki, które pokazały, że dziecięca literatura może zawierać elementy przyrodniczej bezkompromisowości, jeżeli są one właściwie uzasadnione oraz przeplatane czułością. Nie ma co bowiem mydlić dzieciom oczu, że świat pozbawiony jest brutalności i bezwzględności. Kura i kaczor, w przekładzie Marii Raczkiewicz-Śledziewskiej, domyka tę trylogię w sposób wyjątkowo sugestywny.

➜ Tytuł: Kura i kaczor
➜ Autorka: Léopold Chauveau
➜ Ilustracje: Léopold Chauveau
➜ Tłumaczenie: Maria Raczkiewicz-Śledziewska
➜ Wydawnictwo: Noir sur Blanc
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: chudzina
➜ Dla kogo: dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

Kura i kaczor – klasyka o prawdziwym świecie

Fabułę poprzedza zakulisowa informacja o powstaniu bajki autora, jak i kilka słów wstępu od Grzegorza Kasdepke (tak jak w częściach poprzednich). Stara, chuda wieśniaczka wyrusza na targ z koszem, w którym niesie kurę i kaczora przeznaczonych na sprzedaż. W koszyku jest także cuchnący ser – detal wprowadzający czytelnika w ton historii oraz jej absurdalny wymiar. Kiedy staruszka zasypia pod drzewem, tytułowy drób korzysta z okazji i ucieka.

Wbrew pozorom, nie jest to jednak urocza historia o odzyskanej wolności. Ucieczka szybko zamienia się w ciąg coraz dziwniejszych oraz pełnych ryzykownych decyzji wątków: umknięcie rzeką, złapanie się na haczyk oraz wyspa, która oferuje tylko iluzoryczne schronienie. Chauveau za pomocą nagłych zwrotów akcji oraz bezustannego balansowania na granicy komizmu i grozy, pokazuje jaki naprawdę jest świat. Dzięki jednak jego błyskotliwemu sposobowi opowiadania i charyzmatycznym bohaterom bajka nie przytłacza, a lekko prowadzi czytelnika do nieuchronnego finału.

Bajka, która jest odzwierciedleniem bezwzględnej natury

To, co wyróżnia Kurę i kaczora na tle wielu współczesnych książek dla dzieci, to bezkompromisowy ton. Bajki pisane obecnie często celowo unikają niektórych tematów, uznając je za nieodpowiednie lub kontrowersyjne. W przypadku Chauveau okrucieństwo nie oznacza jednak epatowania przemocą. To raczej uczciwe nazwanie tego, że:

• zwierzęta w dużej mierze są dla człowieka tylko towarem (niestety);
• los bywa bezlitosny, a często nasze położenie może zdecydować o pomyślności lub pechu;
• bohaterowie podejmują samodzielne decyzje, które także mają swoje realne konsekwencje.

Chauveau wyposażył kurę jak i kaczora w ludzkie cechy – ale choć prowadzą one między sobą rozmowy, są także niezwykle związane z tym, jakimi konkretnie są zwierzętami. Dzięki temu dzieci mają szansę doświadczyć świata w jego prawdziwej postaci – bez idealizowania, moralizowania czy udawania, że niektóre zwierzaki mogą być najlepszymi przyjaciółmi, podczas kiedy w naturze postrzegają się wyłącznie jako pożywienie. 

Książka, która oswaja lęki

Czy Kura i kaczor jest więc lekturą odzierającą z ideałów? Z pewnością istnieje w niej pewien element pesymizmu i realizmu połączonego z humorem – gorzkim dowcipem, absurdalnymi sytuacjami oraz dialogami. Taka lektura będzie niebywale wartościowa. To właśnie dzięki takim książkom (jak i za sprawą klasycznych, starych baśni) można nauczyć się oswoić lęk oraz nadać trudnym doświadczeniom symboliczny wymiar.

Dla kogo jest Kura i kaczor?

Kura i kaczor to jedna z tych książek, które wymykają się prostym definicjom. Bogata w symbolikę oraz filozoficzny kontekst, może stać się fundamentem do rozmów na ważne tematy. Z tego powodu sprawdzi się zarówno dla dzieci od około 6. lat jako lektura do wspólnego czytania i dyskutowania, ale również pozycja odpowiednia, żeby sięgnąć po nią np. w szkole czy nawet już w dojrzałym, dorosłym życiu. 

Jeśli dopiero zaczynacie przygodę z literaturą Leopolda Chauveau, Kura i kaczor będzie wymagającym, ale niezwykle satysfakcjonującym początkiem Waszej przyjaźni. Książkę znajdziecie na stronie wydawnictwa Noir sur Blanc.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

1. O czym jest książka Kura i kaczor?

Kura i kaczor to groteskowa baśń o tytułowym drobiu, który ucieka z koszyka kobiety wiozącej go na targ. Ucieczka szybko zamienia się w pełną niebezpieczeństw podróż: pogoń właścicielki, spotkanie z bocianicą i kolejne próby ocalenia własnej skóry. To historia o wolności, przypadkowości losu oraz konsekwencjach podejmowanych decyzji.

2. Dla jakiego wieku przeznaczona jest Kura i kaczor?

Wydanie Noir sur Blanc jest rekomendowane mniej więcej od 6. roku życia, ale to raczej dolna granica. Młodsze dzieci skorzystają z lektury razem z dorosłym, starsze (9–12 lat) dostrzegą więcej niuansów groteski i pytań filozoficznych, które autor ukrył pod warstwą humoru.

3. Kim jest autor książki Kura i kaczor?

Autorem jest Leopold Chauveau – francuski lekarz, rzeźbiarz i pisarz tworzący na początku XX wieku. Pisał historie dla własnych synów, łącząc czarny humor, okrucieństwo natury i czułość wobec dziecięcej wrażliwości. Jego proza dla dzieci jest dziś odkrywana na nowo jako ważny głos w historii literatury dziecięcej.

4. Jak Kura i kaczor ma się do wcześniejszych książek Chauveau wydanych po polsku?

Kura i kaczor bardzo wyraźnie nawiązuje do tonu znanego z Cudownych kuracji doktora Popotama oraz Królik, królewna i marmolada. Podobnie jak tam, pojawia się tu czarny humor, absurd i okrutna strona baśni, ale konstrukcja fabuły jest jeszcze bardziej skondensowana, a relacje między komizmem i grozą – podkreślone. Dla czytelników znających wcześniejsze tytuły to naturalne domknięcie „tryptyku” Chauveau.

5. Czy Kura i kaczor jest odpowiednia dla wrażliwych dzieci?

Książka nie unika tematyki okrucieństwa: bohaterowie są traktowani jak towar, grozi im śmierć, a świat bywa bezlitosny. Groza równoważona jest jednak groteską oraz humorem, a lektura z dorosłym pozwala oswoić trudniejsze sceny. Dla bardzo wrażliwych czytelników warto najpierw samemu sprawdzić książkę i zdecydować, czy to dobry moment na taki rodzaj opowieści.

Artykuł Kura i kaczor – recenzja groteskowej baśni Leopolda Chauveau dla dzieci 7+ pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.

Polska edycja od wydawnictwa Kropka (w przekładzie Agaty Teperek) to piękna książka na wspólne grudniowe wieczory – odpowiednia zarówno do samodzielnego eksplorowania, jak i do głośnego czytania z całą rodziną.

➜ Tytuł: Na ratunek Gwiazdce
➜ Autor: Sara B. Elfgren
➜ Ilustracje: Johan Egerkrans
➜ Tłumaczenie: Agata Teperek
➜ Wydawnictwo: Kropka
➜ Rok wydania: 2025
➜ Objętość: więcej niż sto
➜ Dla kogo:  dla samodzielnych w czytaniu
➜ Ocena ogólna: bardzo przyjemna

O czym jest Na ratunek Gwiazdce?

W leśnej chacie gajowego mieszka czwórka rodzeństwa (Anders, Stina, Mała Marta, ich maleńki braciszek Olof) oraz rodzice wraz z babcią dzieci. Tegoroczna zima zapowiada się wyjątkowo mroźnie, a wszyscy bardzo martwią się o zdrowie noworodka. Pewnej nocy na polanie przed domem pojawia się tajemnicze, intensywne światło – na ziemię spada Gwiazdka. Choć wydaje się smutna i zagubiona, jej ciepło uzdrawia, a promienie potrafią przepędzić niebezpieczne cienie.

Gwiazdka nie spadła jednak z nieba przypadkowo. Do swojego zamku w krainie „na wschód od Słońca i na zachód od Księżyca” porywa ją pozbawiony serca czarnoksiężnik. Dzieci nie zważając na niebezpieczeństwo, wyruszają w daleką podróż, żeby ocalić nową przyjaciółkę. Ich zadaniem jest odnalezienie serce czarnoksiężnika, żeby ten nie potrzebował blasku Gwiazdki i pozwolił jej odjeść. To klasyczna historia o niebywale trudnej misji bohaterów, podczas której rodzeństwo musi wykazać się odwagą, lojalnością oraz sprytem. Po drodze dowiedzą się sporo o sobie samych i jeszcze bardziej scementują bratersko-siostrzaną relację.

Świąteczna baśń z klasycznym rozmachem

Olbrzym niczym mityczny Sfinks przepytujący z zagadek, jego ogromny kozioł, czyli julebuk – symbol skandynawskiego kozła bożonarodzeniowego oraz krzywe zwierciadła bohaterów i potrzeba konfrontacji z nimi. Na ratunek Gwiazdce to książka wypełniona po brzegi odniesieniami, symboliką oraz magicznymi, fantastycznymi elementami.

To historia, w której:

• dobro i zło są wyraźnie zarysowane, ale bohaterowie nie są jednowymiarowi – zaskakują, przechodzą przemianę oraz podważają stereotypy,
• obecny jest motyw wędrówki przez ciemny, zimowy las – wyjątkowo kojarzący się ze skandynawskimi opowieściami,
• magia przeplata się z codziennością: ubóstwo, choroby, życie w skromnych warunkach oraz poczucie odpowiedzialności za siebie nawzajem łączy się z potrzebą wiary w to, co niezwykłe – baśnie, legendy oraz mistyczne istoty.

Książkowy kalendarz adwentowy – 24 rozdziałów na grudzień

Na ratunek Gwiazdce została pomyślana jako adwentowa książka w 24 rozdziałach – po jednym na każdy dzień grudnia aż do Wigilii, choć nie sądzę, że komuś uda się wytrzymać z lekturą aż tak długi czas. Rozdziały są krótkie, pełne akcji oraz angażujące.

Rodzeństwo, które razem może wszystko

Jednym z najmocniejszych wątków książki jest relacja między rodzeństwem. Anders, Stina i Mała Marta bardzo różnią się od siebie. Najstarszy chłopak czuje się odpowiedzialny za młodsze rodzeństwo, ale jednocześnie jest w stanie wysłuchać ich pomysłów oraz docenić zaangażowanie. Stina choć czasami wpada w złość, szybko się reflektuje, starając rozumieć uczucia także młodszej Małej Marty.

Ale w Na ratunek Gwiazdce to nie jedyne rodzeństwo, które ma od odegrania ważną rolę. Książka bowiem nie idealizuje relacji rodzinnych. Pokazuje jednak, że w braciach lub siostrach można mieć oparcie. Że warto zainteresować się losem rodzeństwa oraz pomóc w sytuacji, gdy jedno z nich jest zagubione. To dobry punkt wyjścia do rozmów z dziećmi o tym, jak wygląda wspierająca się rodzina i co to znaczy „być razem”, gdy dzieje się coś trudnego.

Ilustracje Johana Egerkransa – magia na każdej stronie

Johan Egerkrans, znany m.in. z niezwykłych obrazków ze skandynawskimi stworami (bardzo polecam obserwować jego prace np. na Facebooku!) czy też autor warstwy wizualnej w Mio, mój Mio – odpowiada za ilustracje również w Na ratunek Gwiazdce. Jego styl doskonale łączy mrok baśni z bajkową naturą fantastycznych istot, oszałamiającymi pejzażami i aurą tajemniczości. To ilustracje, które na pewno wywrą duże wrażenie na młodych jak i starszych czytelnikach.

Dla kogo jest Na ratunek Gwiazdce?

Na ratunek Gwiazdce to świąteczna, bardzo oryginalna baśń, która niesie ze sobą ważne wartości oraz ponadczasowe przesłanie.  Łączy klasyczny rozmach skandynawskich opowieści z bardzo współczesną wrażliwością: zamiast moralizowania pokazuje, jak dobro, empatia i gotowość do niesienia pomocy zmieniają świat bohaterów na lepsze.

Polecam tę książkom do czytania dzieciom powyżej 7 lat – młodszym do wspólnego odkrywania z rodzicami, a starszym do samodzielnego czytania w grudniowe (ale nie tylko) popołudnia. Na ratunek Gwiazdce znajdziecie na stronie wydawnictwa Kropka.

FAQ, czyli pytania, na które warto znać odpowiedzi

1. O czym jest książka Na ratunek Gwiazdce?

Na ratunek Gwiazdce to świąteczna baśń o czwórce rodzeństwa mieszkającej w leśnej chacie gajowego i o spadającej z nieba gwiazdce, która ma uzdrawiającą moc. Dzieci zaprzyjaźniają się z Gwiazdką, ale jej blask chce przejąć zły czarnoksiężnik Corvius Craxus. Rodzeństwo wyrusza więc w niebezpieczną podróż do krainy „na wschód od Słońca i na zachód od Księżyca”, żeby uratować przyjaciółkę i zdążyć wrócić do domu na Boże Narodzenie.

2. Czy Na ratunek Gwiazdce to książka adwentowa w 24 rozdziałach?

Tak. To książka adwentowa, która została podzielona na 24 rozdziały – po jednym na każdy dzień grudnia aż do Wigilii.

3. Jakie wartości porusza Na ratunek Gwiazdce?

To opowieść mocno zakorzeniona w takich tematach jak dobro, empatia i bezinteresowna chęć niesienia pomocy innym. W centrum znajduje się siostrzano-braterska więź – rodzeństwo wspiera się, kłóci, ale ostatecznie potrafi działać razem na rzecz kogoś słabszego, w tym przypadku dla maleńkiego braciszka i samej Gwiazdki. Motyw poświęcenia, współpracy i wrażliwości na cudzą krzywdę przewija się przez całą książkę i staje się kluczem do całej historii.

4. Czy w książce pojawiają się elementy grozy – czy nadaje się dla wrażliwych dzieci?

W fabule pojawiają się mroczne motywy: zły czarnoksiężnik, ciemny las, zimowa burza, olbrzym czy tajemnicze cienie i światła. Zostały one jednak zrównoważone otwartym pisaniem o emocjach, nazywaniem strachu po imieniu oraz wspierającą postawą samych bohaterów.

5. Czy Na ratunek Gwiazdce sprawdzi się jako prezent świąteczny?

Tak – to książka, która została pomyślana właśnie jako tytuł na okres adwentu i Bożego Narodzenia. Ładne wydanie, sporo ilustracji i uniwersalna historia o rodzeństwie, odwadze oraz pomocy słabszym sprawiają, że będzie dobrym prezentem zarówno dla pojedynczego dziecka, jak i „wspólnym” podarunkiem dla rodzeństwa.

Artykuł Na ratunek Gwiazdce – recenzja świątecznej baśni dla dzieci pochodzi z serwisu Recenzje książek dla dzieci i młodzieży | Bajkochłonka.